Op deze pagina
Oude cultuur, jonge staat
De geschiedenis van Griekenland beslaat zo'n vier millennia en vormt de ruggengraat van de Griekse cultuur. Met de grote lijn in je hoofd kun je elke beroemde naam plaatsen, van Knossos tot Byzantium. De cultuur is oud, de staat is jong: pas in 1830, nog geen twee eeuwen geleden, erkenden de grote mogendheden een onafhankelijke Griekse staat, na een opstand tegen het Ottomaanse Rijk die in maart 1821 begon.
De taal loopt wel door al die hoofdstukken heen. Het vroegste geschreven Grieks staat op kleitabletten van ruim drieduizend jaar oud; wie vandaag de Griekse taal leert, gebruikt een latere vorm van diezelfde taal. Hieronder staan de hoofdstukken op volgorde, van de paleizen uit de bronstijd tot het parlement van nu.
De grote lijn in zeven periodes
Het verhaal begint op Kreta, waar de Minoïsche beschaving vanaf ongeveer 2000 v.Chr. paleizen bouwde. In de vijftiende eeuw v.Chr. namen Myceense Grieken van het vasteland de leidende rol over, tot in Knossos aan toe. In de overlevering is hun stad Mycene de burcht van Agamemnon: in deze vroegste eeuwen lopen geschiedenis en Griekse mythologie nog volop door elkaar. Tussen ongeveer 1230 en 1100 v.Chr. stortten de paleizen en het bestuur eromheen in stappen in.
Na enkele stille eeuwen ontstond vanaf ongeveer 800 v.Chr. de wereld van de stadstaten, die kolonies stichtten rond de Middellandse en de Zwarte Zee. Dit is het oude Griekenland van de schoolboeken: Athene legde in 508 v.Chr. de basis voor zijn democratie, de stadstaten sloegen in 490 en 480 v.Chr. de Perzische invasies af, en de rivaliteit tussen Athene en Sparta liep uit op de Peloponnesische Oorlog van 431 tot 404 v.Chr., die Athene verloor. Na de dood van Alexander de Grote in 323 v.Chr. volgt de hellenistische tijd, tot de Griekse wereld in 31 v.Chr. opging in het Romeinse Rijk.
In 330 verplaatste keizer Constantijn de hoofdstad van het Romeinse Rijk naar Byzantium, het latere Constantinopel. Daaruit groeide het Byzantijnse Rijk: christelijk, Griekstalig en ruim duizend jaar het zwaartepunt van de Griekse wereld. Kruisvaarders plunderden de stad in 1204; op 29 mei 1453 namen Ottomaanse troepen haar definitief in, waarna de Griekse gewesten bijna vier eeuwen Ottomaans bleven. Wie nu door Griekenland reist, ziet al die lagen naast elkaar: Myceense burchten, Griekse tempels, Byzantijnse kerken en vestingeilanden zoals Spinalonga voor de kust van Kreta.
In maart 1821 kwamen de Grieken in opstand. Op 3 februari 1830 erkenden de grote mogendheden met het Londens Protocol voor het eerst een soevereine Griekse staat, al was die klein: de Cycladen hoorden erbij, Kreta nog niet. In ruim een eeuw groeide het land naar zijn huidige omvang; de Dodekanesos hoort er pas sinds 1947 bij. In 1922 kwamen, na een verloren oorlog met Turkije, ruim anderhalf miljoen christelijke vluchtelingen uit Klein-Azië naar Griekenland. Sinds 1974 is Griekenland een parlementaire republiek, sinds 1981 EU-lid en sinds 2001 onderdeel van de eurozone.
| Periode | Wanneer | Waar het om draait |
|---|---|---|
| Bronstijd | ca. 2000–1100 v.Chr. | Minoïsche paleizen op Kreta; daarna Myceense burchten en het vroegste geschreven Grieks |
| Archaïsche tijd | ca. 800–500 v.Chr. | Stadstaten ontstaan en stichten kolonies rond de Middellandse en de Zwarte Zee |
| Klassieke tijd | 480–323 v.Chr. | Democratie in Athene, Perzische en Peloponnesische oorlogen, bloeitijd van Athene |
| Hellenistische tijd | 323–31 v.Chr. | Van de dood van Alexander de Grote tot de inlijving door Rome |
| Romeins en Byzantijns | 31 v.Chr.–1453 | Griekenland in het Romeinse Rijk; vanaf 330 regeert het Griekstalige, christelijke Constantinopel |
| Ottomaanse tijd | 1453–1821 | Na de val van Constantinopel horen de Griekse gewesten bij het Ottomaanse Rijk |
| Moderne staat | 1821–nu | Onafhankelijkheidsoorlog, erkenning in 1830, groei naar de huidige grenzen, republiek sinds 1974 |
Waar begin je met lezen
Je kunt op twee manieren beginnen. Chronologisch: begin bij de bronstijd en lees via de oudheid door naar Byzantium en de moderne staat, met de periodetabel als houvast. Of langs personen en instellingen: de Griekse filosofen, de verhalen van Homerus, of het contrast tussen Sparta en de Atheense democratie, twee stadstaten die heel verschillend bestuurd werden. Alle hoofdstukken staan hieronder bij elkaar.