Kos

Een lang, vlak eiland voor de Turkse kust

Kos (Grieks Κως) is een eiland in de Dodekanesos, de eilandengroep in de zuidoostelijke Egeïsche Zee. Binnen het overzicht van Griekse bestemmingen vind je het uiterst rechtsonder: op de kaart van Europa ligt Kos pal voor de Turkse kust, waar de zeestraat naar het schiereiland van Bodrum op het smalste punt maar zo'n vier kilometer breed is. Zoom je op Google Maps uit, dan zie je Rhodos en Karpathos, de twee grotere eilanden van de groep, een flink stuk zuidelijker liggen. De census van 2021 telde 37.089 inwoners, die er het hele jaar wonen en werken; daarmee is Kos na Rhodos het dichtstbevolkte eiland van de Dodekanesos.

Hoe groot is Kos? Het eiland is 42 km lang, nergens breder dan 11,5 km en meet zo'n 295 km². Vergeleken met Nederland is dat nog geen honderdste van de landoppervlakte, ruwweg anderhalf keer Texel. De afstanden blijven daardoor klein: van de hoofdstad Kos-stad in het noordoosten naar het dorp Kefalos op de zuidwestpunt rijd je in een klein uur, en de badplaatsen aan de noordkust liggen op fiets- of busafstand van elkaar. Op een plattegrond zie je bovendien dat vrijwel alles wat je wilt zien aan of vlak bij de ene hoofdweg ligt die Kos in de lengte doorsnijdt.

De meeste bezoekers landen op de internationale luchthaven Hippocrates bij Antimachia, 24 km van Kos-stad. Het vliegveld draait met ruim drie miljoen passagiers in 2024 vrijwel volledig op vakantieverkeer; Nederland hoort met circa 225.000 passagiers bij de vijf grootste markten. Rechtstreeks vliegen kan in het seizoen onder meer vanaf Amsterdam en Rotterdam, in bijna vier uur; hoe laat het in Kos is, verschilt een uur met Nederland: de klok loopt er één uur voor. Reizen naar Kos kan ook over zee: in de haven van Kos-stad leggen de veerboten uit Piraeus en Rhodos aan, kleinere boten varen op de buureilanden, en de oversteek naar het Turkse Bodrum duurt ongeveer een half uur. Neem voor die overtocht je paspoort of ID-kaart mee.

Een vlakke noordkust en een vulkanische ondergrond

Het reliëf van Kos is ongelijk verdeeld. De noordkust is één langgerekte, vrijwel vlakke strook met zandstranden en badplaatsen; naar het zuiden toe loopt het land op naar de bergrug van de Dikeos, tot 846 m. Achter die bergen ligt een stille zuidkust, en in het zuidwesten eindigt het eiland in het heuvelige schiereiland van Kefalos. De hoofdweg, de hotels en de fietspaden liggen vrijwel allemaal in dat vlakke noorden.

Onder de grond is Kos vulkanisch. Het eiland ligt aan het oostelijke uiteinde van de vulkanische boog die door de zuidelijke Egeïsche Zee loopt, dezelfde keten waartoe ook Santorini behoort. Zo'n 161.000 jaar geleden blies een uitbarsting in het vulkaancomplex van Kos, Nisyros en Yali meer dan 60 km³ as en puimsteen de lucht in, volgens vulkanologen de grootste explosieve uitbarsting van het kwartair in het oostelijke Middellandse Zeegebied. De lichte, witte tufsteen die toen neerdaalde, vormt nog altijd het plateau in het binnenland.

Die vulkanische ondergrond merk je vandaag nog direct. Bij Therma, aan het einde van de kustweg voorbij Psalidi, stroomt zwavelhoudend bronwater van ruim 40 °C in een stenen bekken aan zee. In de baai van Kefalos borrelt bij Paradise Beach vulkanisch gas uit de zeebodem omhoog, waaraan het strand de bijnaam bubble beach dankt. Een vulkaan om te bezoeken heeft Kos zelf niet: daarvoor vaar je naar het buureiland Nisyros, waarover hieronder meer bij de boottochten.

Kos-stad: haven, markthal en de plataan van Hippocrates

Kos-stad, op Engelstalige sites Kos Town of Kos City, is veruit de grootste plaats van het eiland en het logische startpunt. Het centrum van Kos is compact: van de haven loop je in een paar minuten naar het Eleftheriasplein met de overdekte markthal, herkenbaar aan de grote boog en de druiventros op de gevel. Binnen koop je fruit, kruiden, honing en olijfolie; eromheen liggen de winkelstraten, en om de hoek staat het Palazzo del Governo uit de Italiaanse jaren dertig. Een groot overdekt winkelcentrum heeft het eiland niet. Tussen de winkels staan resten uit de oudheid: de zuilen van de agora, het Romeinse odeon en de villa Casa Romana liggen midden in de stad.

Aan de havenmond staat het kasteel Neratzia, dat de ridders van Sint-Jan in de vijftiende en vroege zestiende eeuw optrokken. De aardbeving van 21 juli 2017, magnitude 6,6 met het epicentrum in de zeestraat, beschadigde het kasteel, de Defterdar-moskee en de kathedraal zwaar, stuurde een tsunami van bijna twee meter de haven in en kostte in de uitgaansbuurt twee mensen het leven. Na jaren restauratie met 2,5 miljoen euro aan Europees herstelgeld is het kasteel sinds eind september 2025 weer open. Pal voor de kasteelbrug staat het beroemdste levende monument van de stad: de plataan van Hippocrates, een boom van naar schatting vijfhonderd jaar oud waarvan de zware takken op stutten rusten. Volgens de overlevering gaf Hippocrates les onder een voorganger van deze boom; het pleintje heet Plateia Platanou, want πλάτανος (platanos) is het Griekse woord voor plataan.

's Avonds verplaatst het uitgaan zich een paar straten landinwaarts, naar het uitgaansgebied dat op Kos de barstraat wordt genoemd: de autovrije steegjes Nafklirou en Diakon, vol bars en clubs die tot diep in de nacht doordraaien. Kos is daarmee al jaren een vaste bestemming voor examenreizen en jongerenvakanties, bekend van aanbieders als het vroegere GOGO, tegenwoordig onderdeel van Sunweb; Kardamena is de tweede uitgaansplek van het eiland. Ten westen van het centrum gaat de stad over in de strandwijk Lambi, met stadsstranden en strandbars.

De bekendste bezienswaardigheden van Kos

De bekendste bezienswaardigheden van Kos liggen dicht bij elkaar, van de natuur in het binnenland tot de kust; in een paar dagen heb je ze gezien. In vrijwel elke reisgids staan ze in dezelfde top 10, samen met de mooiste plekken en de mooie stranden van het eiland. Hieronder staat bij elke highlight en aanrader wat je er werkelijk ziet, zodat je zelf kunt bepalen wat je moet zien en welke activiteiten, uitjes en leuke dingen je overslaat.

Het Asklepieion, Zia en de berg Dikeos

Het Asklepieion is de bekendste opgraving van het eiland: een heiligdom van de geneesgod Asclepius op drie brede terrassen tegen de helling, vier kilometer buiten de stad, met bovenaan uitzicht over de zeestraat. De plek is onlosmakelijk verbonden met Hippocrates, de arts die rond 460 voor Christus op Kos werd geboren en naar wie de artseneed nog altijd heet; het heiligdom werd in 1902 opgegraven door de Duitse archeoloog Herzog.

Voor het klassieke uitzicht rijd je naar Zia, het bergdorp op de beboste flank van de Dikeos, veertien kilometer van de stad. Het dorp leeft van winkeltjes en restaurants, en veel bezoekers komen er voor de zonsondergang; aan het eind van de middag staan er excursiebussen. Wie verder wil dan de terrasjes, pakt vanaf Zia het bergpad omhoog: in anderhalf tot twee uur sta je bij het witte kerkje op Psilo Vouno, met 846 m het hoogste punt van de berg Dikeos en van heel Kos. Wil je liever niet klimmen, rijd dan de kustweg af naar de warme bron van Therma, de Embros-thermen: daar lig je gratis tussen de rotsblokken in zee, met warm bronwater in je rug.

Natuur, boottochten en de baai van Kefalos

De natuur op Kos zit in een paar kleine gebieden. In het zoutmeer van Alykes bij Tigaki overwinteren van eind oktober tot april flamingo's; in de zomer staat het meer grotendeels droog en zie je er vrijwel geen. In het Plaka-bos bij de luchthaven scharrelen halftamme pauwen rond de picknicktafels. En op een paar stranden, aan de noordkust bij Tigaki en Mastichari en rond Paradise Beach, leggen beschermde zeeschildpadden van de soort Caretta caretta in de zomermaanden hun eieren, dezelfde schildpadden die je misschien kent van Zakynthos.

Vanuit de haven van Kos-stad vertrekken 's ochtends de boottochten, met als klassieker de drie-eilandentocht naar Kalymnos, Pserimos en Plati, met zwemstops onderweg. De tweede klassieker is het vulkaaneiland Nisyros: vanuit Kardamena is de overtocht het kortst, ongeveer een uur, en op Nisyros loop je in de grote Stefanoskrater over een dampende bodem die naar zwavel ruikt. De vulkaan is actief maar barst niet uit; de laatste stoomexplosies waren in de negentiende eeuw. Derde optie is een dagje Bodrum, de Turkse stad aan de overkant.

Helemaal in het zuidwesten ligt de baai van Kefalos, bijna 40 km van Kos-stad en voor veel bezoekers het mooiste stuk van het eiland. De stranden dragen hier namen als Magic, Sunny en Paradise Beach (in brochures ook Paradiso), met het kleine, beschutte Camel Beach ertussen. Aan het noordeinde liggen bij Agios Stefanos de resten van twee vroegchristelijke basilieken uit de vijfde en zesde eeuw, met marmeren zuilen en mozaïekvloeren vrijwel op het strand. Recht ertegenover ligt het eilandje Kastri met de kapel van Agios Nikolaos, beschermheilige van de zeelieden: zo'n 150 m zwemmen, maar let op de stroming.

Fietsen op Kos: zo werkt het fietseiland

Kos staat bekend als het fietseiland van Griekenland. De noordkust is vlak, de afstanden zijn klein en er liggen echte fietspaden, op Griekse eilanden een zeldzaamheid. Langs de kust loopt een vlak fietspad van de hotelzone bij Psalidi dwars door de stad naar Lambi, zo overzichtelijk dat kinderen prima meefietsen. Een fiets huren kan in vrijwel elke badplaats: fietsverhuurders hebben naast gewone fietsen volop elektrische fietsen, en zo'n e-bike maakt ook de klim naar Zia of het Asklepieion behapbaar.

De populairste fietsroutes blijven aan de noordkant. Vanuit de stad fiets je via Lambi en de hotelstrook in een klein uur naar Tigaki, en wie verder wil, rijdt om het zoutmeer heen richting Marmari: vlak, en in het winterhalfjaar zitten er flamingo's. Richting het zuiden en westen wordt het heuvelachtig en fiets je grotendeels op de rijbaan. Twee praktische tips: fiets heen tegen de wind in, want de meltemi, de droge noordenwind van de zomer, trekt in de loop van de middag aan; en wie een fietskaart zoekt, vindt kant-en-klare fietsroutes met gps-track op platforms als Komoot en Wikiloc.

Waar verblijven: welke badplaats past bij wie

Waar je op Kos het beste verblijft, hangt af van drie dingen: wil je drukte of rust, wil je een zandstrand, en wil je 's avonds te voet uit eten kunnen. Kos-stad en Lambi combineren stadsleven, uitgaan en strand. Psalidi, net ten oosten van het centrum, is de hoek van de watersporters, met kiezel, wind en surfcentra. Het lange zandstrand van Tigaki en het stillere Marmari met zijn duinen zijn de gezinskeuzes van de noordkust; bij Marmari staat de meltemi het betrouwbaarst en waait het vaak tot in de avond door, en daar komen ook de windsurfers. Mastichari heeft een van de breedste stranden van het eiland en is tegelijk een echt dorp met een haventje, waar de boot naar Kalymnos vertrekt. Kardamena in het zuiden is de tweede uitgaansplek, met een lange rij bars langs de boulevard, en wie vooral voor de baai van Kefalos komt, slaapt aan de overkant van het eiland in Kefalos of Kamari.

Op de luchthaven landen vooral chartervluchten, en het aanbod aan pakketreizen en last minutes is groot; all inclusive is wijdverbreid in de grotere hotels. Accommodatienamen uit Nederlandse zoekopdrachten horen bijna altijd bij één plek: Theatraki Apartments is een appartementencomplex aan de rand van het centrum van Kos-stad, Sunny Days een aparthotel in Tigaki. Controleer bij het boeken hoe ver het lopen is naar het strand en naar het centrum; dat verschilt binnen één badplaats flink.

Seizoen: zomerdrukte, wind en Kos in oktober

Het badseizoen loopt ruwweg van mei tot en met oktober. Juli en augustus zijn het heetst en het drukst, met volgeboekte badplaatsen en de meltemi die de noordkust geregeld koelt en opruwt; in juni en september is het strandweer vrijwel hetzelfde en is het rustiger. Hoeveel zon, warmte en regen elke maand gemiddeld brengt, en wat zo'n gemiddelde wel en niet over jouw reisweek zegt, staat bij weer en klimaat op Kos.

Kos in oktober kan prettig zijn, en de herfstvakantie valt in die maand. In ervaringen van reizigers komt steeds hetzelfde beeld terug: nog veel zon en een zee die lang warm blijft, maar ook meer kans op buien en accommodaties die richting november sluiten. Ga in oktober dus niet van augustusweer uit: controleer vlak voor vertrek de weersvoorspelling en check of restaurants en verhuurders in jouw badplaats nog open zijn; in Kos-stad gaat het leven het langst door.

Praktisch: zorg, kraanwater en de actuele situatie

De basisvoorzieningen zijn op orde. In Kos-stad staat het algemene ziekenhuis van het eiland, in de grotere plaatsen zitten gezondheidscentra, en vrijwel overal is een apotheek te vinden. Neem je Europese zorgpas mee en bel bij spoed 112.

Kos ligt op een van de kortste zeeroutes tussen Turkije en de Europese Unie. Tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 was het eiland een van de eerste aankomstpunten; de beelden van overvolle bootjes verschenen toen wereldwijd in het nieuws. Tegenwoordig worden mensen die de oversteek maken opgevangen in een gesloten, door de EU gefinancierd centrum op een heuvel bij het dorp Pyli, 15 km landinwaarts, in november 2021 geopend als opvolger van de oude hotspot. Kos hoort daarmee, net als Lesbos, Chios, Samos en Leros, bij de eilanden met een vast opvang- en registratiecentrum, en in 2023 nam het aantal aankomsten in de Dodekanesos weer toe. In de badplaatsen merk je er als bezoeker doorgaans weinig van; voor een actueel beeld kijk je voor vertrek bij het reisadvies van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Kos-stad · Havenstad en hoofdplaats van Kos, na de aardbeving van 1933 herbouwd, met opgravingen in open parken tussen de winkelstraten.
• Tigaki · Vakantiedorp op de vlakke noordkust van Kos, met een lang ondiep zandstrand en het zoutmeer Alykes erachter.
• Lambi · Hotelstrook aan de noordwestrand van Kos-stad, met een strand van ruim duizend meter en water dat snel diep wordt.
• Kardamena · Badplaats aan de zuidkust van Kos, tien minuten van de luchthaven, met een veerhaven naar Nisyros.
• Paradise Beach · Breed zandstrand aan de zuidwestkant van Kos, waar koolzuurrijk gas uit de zeebodem omhoog bubbelt.
• Psalidi · Hotelstrook met kiezelstrand en watersport, vier kilometer zuidoostelijk van Kos-stad, met een vogelmoeras erachter.
• Asklepieion · Antiek genezingsheiligdom op drie terrassen in de helling boven Kos-stad, gebouwd na de dood van Hippokrates.
• Zia · Het hoogste dorp van Kos, op de bronrijke noordflank van de Dikeos, bekend om de zonsondergang.
• Kefalos · Westelijkste dorp van Kos, hoog op een rotsrug boven een baai met losse stranden en vroegchristelijke basilieken.
• Mastichari · Havendorp op de noordkust van Kos, vertrekpunt naar Kalymnos en een van de windigste stranden van het eiland.
• Marmari · Badplaats op de noordkust van Kos, met bijna twee kilometer zandstrand en duinen achter de waterlijn.
• Therma · Warme zwavelbron aan de zuidoostkust van Kos, waar water van ruim 40 °C in een rotsbekken aan zee stroomt.

Veelgestelde vragen