Griekse woorden en zinnen

Taal

Nieuwgrieks, de standaardtaal van Griekenland en Cyprus

Schrift

Grieks alfabet, 24 letters

Klemtoon

Eén accentteken per woord, monotonisch sinds 1982

Officiële transliteratie

ELOT 743, internationaal ISO 843

Vraagteken

Ziet eruit als een puntkomma

Hoffelijkheid

Meervoudsvorm: ya sas in plaats van ya sou

Griekse woorden en zinnen die je op vakantie gebruikt

Wie een week naar Griekenland gaat, heeft geen cursus nodig, maar wel een stuk of tien woorden die in bijna elk gesprek langskomen. De tabel hieronder zet die basiswoorden op een rij met de situatie erbij, want bij veel van deze woorden hangt de betekenis af van het moment waarop je ze zegt. Deze pagina hoort bij het overzicht over de Griekse taal. Kun je daarbij het Griekse alfabet lezen, dan herken je dezelfde woorden ook op borden en menukaarten, waar ze in Grieks schrift staan.

Bij een deel van deze woorden kies je tussen enkelvoud en meervoud. Het Grieks gebruikt de meervoudsvorm als teken van hoffelijkheid en respect, in het woordenboek de πληθυντικός ευγενείας. Daarom hoor je γεια σου (ya sou) tussen vrienden en γεια σας (ya sas) tegen een onbekende of een kelner, ongeveer zoals jij en u in het Nederlands.

Drie belangrijke momenten hebben een eigen pagina: goedemorgen en de andere begroetingen, de manieren om dankjewel te zeggen en proost zeggen bij een glas.

Bron: Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

Wat parakalo, oriste en ela per situatie betekenen

Παρακαλώ (parakaló, klemtoon op de laatste lettergreep) is daarvan het duidelijkste voorbeeld. Het woordenboek van het Nieuwgrieks onderscheidt drie gebruiken: je vraagt er iets mee (breng me parakalo een koffie), je geeft er toestemming mee op een vraag als mag ik hier zitten, en je antwoordt ermee op een bedankje. Die derde betekenis is volgens het woordenboek overgenomen uit het Italiaans (prego) of het Frans (je vous en prie): zeg je efcharisto, dan is parakalo wat je terughoort. Dat hoort bij bedanken in het Grieks.

Ορίστε (oríste) heeft nog meer gebruiken. Het woordenboek noemt zes situaties: het beleefde antwoord als iemand je roept, de begroeting aan de telefoon, de uitnodiging om binnen te komen, het aanreiken van iets (oriste, uw wisselgeld), verbazing of ironie, en de vraag om iets te herhalen dat je niet hoorde. Aan de kassa betekent het alstublieft, en direct na je eigen zin betekent het wat zegt u?

Έλα (éla, soms gespeld als ella) is de aansporende vorm: kom, kom op, toe nou; tegen meer mensen elate. Aan de telefoon is het hallo tegen iemand die je kent, en voor een opdracht maakt het de toon zachter: ela, ga nu maar klinkt minder streng dan dezelfde opdracht zonder ela.

Zo werkt ook σιγά σιγά (sigá sigá): los betekent siga zacht of langzaam, verdubbeld beetje bij beetje, als waarschuwing pas op en ironisch gezegd dat iets juist geen indruk maakt. Bij deze Griekse uitdrukkingen hoor je aan de situatie en de toon welke betekenis bedoeld is.

Grieks vertalen: wat een vertaalmachine wel en niet oplost

Voor het vertalen van Grieks naar Nederlands en van Nederlands naar Grieks zijn de grote machines bruikbaar: Google en DeepL noemen in hun eigen documentatie Grieks (taalcode el) en Nederlands (nl) beide als bron- en als doeltaal. Voor een menukaart, een bordje bij een opgraving of een mail van een verhuurder is dat genoeg.

Waar het misgaat, is bij de woorden hierboven. Een machine levert per woord één betekenis, en bij parakalo of oriste is dat een keuze uit drie of zes gebruiken die alleen uit de situatie blijkt. Daar komt de aanspreekvorm bij: een Nederlandse zin met u kan in het Grieks in het enkelvoud terechtkomen, waardoor je onbedoeld tutoyeert.

Een tweede punt is de klemtoon. Het Nieuwgrieks zet één accentteken op een woord om de beklemtoonde lettergreep aan te wijzen, sinds 1982 officieel het enige accent in plaats van de drie uit het oud-Grieks. Dat teken bepaalt mee welk woord er staat: πότε (póte) betekent wanneer en ποτέ (poté) nooit, met exact dezelfde letters. Typ je Grieks zonder accenten, dan kan er een ander woord uitkomen dan je bedoelde.

Zonder Grieks toetsenbord komen mensen uit bij greeklish: Grieks in Latijnse letters, zoals efxaristw voor ευχαριστώ. Daarvoor bestaat geen vastgelegde spelling, want de een zet letter voor letter om en de ander op klank. Typ je zin daarom liever in het Nederlands en laat de machine het Griekse schrift maken.

Transliteratie, fonetiek en namen op borden

Transliteratie en uitspraak zijn twee verschillende dingen, en dat verklaart de wisselende spellingen in reisgidsen. Griekenland en Cyprus gebruiken de norm ELOT 743, internationaal ISO 843, met twee systemen: type 1 zet letter voor letter om, type 2 klank voor klank. Voor namen in paspoorten geldt type 2.

Daardoor komt hetzelfde woord in verschillende Latijnse spellingen voor. Het alledaagse Άγιος (heilige), dat in talloze plaatsnamen zit, verschijnt als Agios, Aghios, Ayios of Hagios. Eilanden hebben soms twee namen uit twee talen: Santorini heet officieel Thira en Zakynthos staat op oudere kaarten als Zante, de Venetiaanse naam. Staat er een onverwachte naam op je ticket, dan gaat het meestal om zo'n andere spelling of om een tweede naam, en niet om een andere bestemming. Let ook op het Griekse vraagteken: dat ziet eruit als een puntkomma, dus πόσο κοστίζει; is een vraag en geen afgebroken zin.

Mooie Griekse woorden en wat ze betekenen

Wie zoekt op mooie Griekse woorden met betekenis komt bijna altijd uit bij dezelfde drie: filotimo, meraki en kefi. Het woordenboek geeft bij alle drie een omschrijving die verder gaat dan die lijstjes. Bij φιλότιμο (filótimo) staat het er letterlijk: dit woord heeft geen precieze vertaling in andere talen. De omschrijving is een sterk ontwikkelde gevoeligheid voor je eigen eer en waardigheid en voor het beeld dat anderen van je hebben.

Μεράκι (meráki) is een intens verlangen en ook de zorg waarmee iemand iets maakt; het woordenboek noemt de oude vakman die met meraki werkte in plaats van gestandaardiseerd. Κέφι (kéfi) is opgewekte zin, zoals in ik heb vandaag geen kefi. Beide woorden komen uit het Turks (merak en keyif) en daarvoor uit het Arabisch: ze zijn in het Grieks ingeburgerd, maar niet in het Grieks ontstaan.

Wat hier staat is Nieuwgrieks. Had je klassiek Grieks op school en las je teksten over Socrates, dan herken je het alfabet en veel woordstammen, maar voor een bestelling in een taverne is dat geen vervanging. Taal is één onderdeel van de Griekse cultuur op deze site. Wat Griekse voornamen betekenen, staat bij de Griekse namen, met aparte lijsten voor jongensnamen en meisjesnamen.

Veelgestelde vragen