Ouzo

Soort drank

Anijsdistillaat, in de EU beschermd als geografische aanduiding voor Griekenland en Cyprus

Alcoholpercentage

Minimaal 37,5 procent; Ouzo Plomariou staat bijvoorbeeld op 40 procent

Hoofdaroma

Anijszaad (Pimpinella anisum), vaak met venkel, steranijs, koriander en mastiek van Chios

Griekse naam

ούζο (ouzo)

Moment

Als aperitief en bij mezedes; het etiket mag de aanduiding orektiko dragen

Streken met eigen naam

Mytilini en Plomari op Lesbos, Kalamata, Thrakis, Makedonias en Kavala

Wat ouzo is en hoeveel procent alcohol erin zit

Ouzo is een gedistilleerde drank met anijssmaak en binnen de Griekse dranken het bekendste sterke glas. De basis is alcohol van landbouwoorsprong die met anijszaad wordt gearomatiseerd, waarna er water bij gaat tot de sterkte die op de fles staat. Volgens het technisch dossier bij de geografische aanduiding ouzo mag dat alcoholpercentage niet onder 37,5 procent komen. Daarboven mag een merk zelf kiezen: Ouzo Plomariou uit Plomari op Lesbos staat op 40 procent. Hoeveel alcohol er in ouzo zit, staat dus op het etiket.

De naam ouzo is in de Europese Unie vastgelegd voor Griekenland en Cyprus. Een etiket mag hem daarom niet aanvullen met een land: de aanduiding Griekse ouzo, ελληνικό ούζο, is niet toegestaan. Wat wel mag, is het woord orektiko, aperitief. Dat verwijst naar het moment waarop je hem drinkt: binnen het Griekse eten en drinken hoort ouzo bij het begin van de maaltijd en bij de mezedes, de kleine gerechtjes, en niet bij het dessert.

Waar ouzo van gemaakt wordt

De aroma's komen uit zaden, kruiden en vruchten die meestoken in de ketel of in de alcohol worden geweekt: anijszaad, vaak met venkel, koriander, steranijs en mastiek van Chios. Het hoofdaroma blijft de gewone anijs, Pimpinella anisum; de stof die voor die smaak en geur zorgt heet trans-anethol. Het distillaat moet aan twee eisen voldoen: het levert ten minste 20 procent van het alcoholgehalte, en het komt uit traditionele koperen ketels van maximaal 1.000 liter die per keer worden gevuld, op 55 tot 80 procent. Daarna mag er alleen aroma uit diezelfde planten bij, plus zoetstof tot 50 gram droge stof per liter en water. Kleurstof mag niet, en ouzo is dan ook helder.

Door die eis van 20 procent kunnen twee flessen flink verschillen: een deel van de stokerijen mengt een krachtig anijsdistillaat met neutrale alcohol, andere laten alle alcohol door de ketel gaan. Ouzo Plomariou beschrijft twee distillaties van negen uur in achttien handgemaakte koperen ketels, met anijs uit Lisvori van eigen velden, venkel uit Evia en mastiekolie van Chios, volgens een recept uit 1894. De hars van diezelfde mastiekboom staat centraal bij mastiha. Wie liever iets zonder anijs drinkt, komt uit bij raki en tsipouro, gestookt van druivenresten en doorgaans 40 tot 45 procent sterk.

Waarom ouzo melkwit wordt met water erbij

Trans-anethol lost goed op in alcohol en nauwelijks in water. Onderzoek naar dit mengsel laat zien dat de stof boven ongeveer 40 procent alcohol als losse moleculen in de vloeistof blijft. Verdun je verder, dan klonteren die moleculen samen tot deeltjes van ongeveer twee nanometer, die uitgroeien tot druppeltjes van ongeveer een duizendste millimeter. Druppels van die grootte verstrooien licht, en dat is het melkwit in je glas. Er is geen hulpstof nodig om ze verdeeld te houden: het mengsel blijft uren achtereen troebel. In wetenschappelijke publicaties heet dat verschijnsel het ouzo-effect, ook wanneer het over pastis of absint gaat.

Ouzo in de fles zit met 37,5 procent of meer net aan de kant waar de anijsolie opgelost blijft. Doe je water in het glas, dan komt het mengsel onder die sterkte en wordt het melkwit. Ouzo met water is in Griekenland de gewone manier van drinken, en daarom staat er een kan koud water bij.

Hoe je ouzo drinkt

De volgorde is eerst de ouzo in het glas, dan koud water en pas daarna eventueel ijs. De stokerij in Plomari adviseert het ijs over te slaan en bij 8 tot 10 °C te schenken, met eten erbij: vis, octopus, olijven en kaas. Op Lesbos hoort het glas bij het kafeneio, het dorpscafé. Antropoloog Efthymios Papataxiarchis stelde bij onderzoek in een dorp op dat eiland vast dat het er niet om gaat hoeveel iemand drinkt, maar hoe.

Bij een ouzo shotje blijven zowel het water als het eten weg, en dat past slecht bij die manier van drinken. Ouzo in de vriezer leggen heeft ook weinig zin. Een mengsel van 36 procent alcohol bevriest rond min 19 °C en een mengsel van 40,5 procent rond min 24 °C, dus in een huishoudvriezer wordt een fles niet hard. Flinke kou kan de anijs wel laten uitkristalliseren, want trans-anethol smelt pas bij 20 tot 21 °C en lost slecht op in water. Koel en droog bewaren is genoeg en de koelkast hoeft niet; volgens de stokerij in Plomari heeft ouzo geen uiterste datum zolang de dop goed sluit.

Bron: Ouzo Plomariou, veelgestelde vragen

Lesbos, Plomari en de beschermde namen

Lesbos geldt als de bakermat van ouzo. Kathimerini telde in 2016 zestien stokerijen op het eiland en meer dan dertig ouzomerken, met die van Matthaiou uit 1861 als oudste; er wordt sinds de tweede helft van de negentiende eeuw ouzo gemaakt. Plomari aan de zuidkust is de plaatsnaam die het vaakst op een fles staat. Lesbos ligt in het noordoosten van de Egeïsche Zee, dicht tegen de Turkse kust, en hoort tot de noordelijke groep van de Griekse eilanden.

Zes namen mogen de aanduiding ouzo aanvullen: die van Mytilini, Plomari, Kalamata, Thrakis en Makedonias staan in het Europese register, Kavala kwam er in 2009 nationaal bij. Wie zo'n naam gebruikt, moet in dat gebied stoken en bottelen. De Griekse spelling is ούζο, en welke klanken in die letters zitten, legt het Griekse alfabet uit.

Waar het woord vandaan komt, is onzeker. Twee verklaringen keren terug: de stempel "uso di Massalia" op exportkisten naar Marseille en het Turkse üzüm, druif. Geen van beide is beslissend. Volgens het technisch dossier kwam de naam vermoedelijk pas tegen het einde van de negentiende eeuw op, terwijl er al langer werd gestookt.

Is ouzo gezond en word je er dik van

Gezond is ouzo niet, en dat geldt voor alle alcohol. Het Voedingscentrum adviseert geen alcohol te drinken: de Gezondheidsraad stelde in 2026 vast dat er geen goed wetenschappelijk bewijs is dat alcohol positief kan zijn voor de gezondheid, en alcohol verhoogt onder meer het risico op zeven soorten kanker. Het woord orektiko op een etiket gaat over het moment waarop je de drank neemt en zegt niets over gezondheid.

Of je er dik van wordt, hangt vooral aan de calorieën uit de alcohol zelf. Een standaardglas sterke drank is 35 milliliter van 35 procent, met ongeveer 10 gram alcohol, en alcohol levert 7 kilocalorieën per gram: ongeveer 70 kilocalorieën per glas. Ouzo van 40 procent komt in datzelfde glaasje op ruim 80 kilocalorieën, de toegestane 50 gram droge stof per liter meegerekend. Die calorieën leveren geen voedingsstoffen, en de mezedes ernaast tellen mee. Wie overdag iets zonder alcohol wil, zit in Griekenland eerder achter een frappé of een Griekse koffie.

Veelgestelde vragen