Op deze pagina
- Geboren
- Rond 570 voor Christus op Samos
- Gestorven
- Omstreeks 490 voor Christus in Metapontum, Zuid-Italië
- Vertrok van Samos
- Rond 530 voor Christus, onder de tiran Polykrates
- Werkte in
- Croton, Griekse stad in Zuid-Italië
- Eigen geschriften
- Geen; er is geen tekst van zijn hand bewaard
- Bekend in eigen tijd om
- Zielsverhuizing, rituele kennis, wonderverhalen, een strenge leefregel
- Grot van Pythagoras
- Zuidwesthelling van de Kerketeas op Samos, bij Marathokampos
Waar is Pythagoras geboren, en wanneer
Pythagoras is geboren op Samos, een eiland in de oostelijke Egeïsche Zee dicht onder de Turkse kust. Als geboortejaar houden onderzoekers ongeveer 570 voor Christus aan. Dat is een schatting: hij hoort bij de generaties uit de Griekse geschiedenis waarvan geen geboorteregister bestaat, en het jaartal is teruggerekend uit latere berichten over zijn leeftijd.
Wanneer Pythagoras geboren is, is dus alleen op tientallen jaren nauwkeurig bekend. Hetzelfde geldt voor zijn dood, omstreeks 490 voor Christus. Dezelfde onzekerheid geldt voor de rest van zijn levensverhaal. Van de latere Griekse filosofen zijn wel teksten bewaard; van hem niet.
Rond zijn veertigste, ongeveer 530 voor Christus, verliet hij Samos. De reden die de bronnen geven is politiek: de heerschappij van de tiran Polykrates, die het eiland omstreeks 535 voor Christus in handen kreeg. Pythagoras week uit naar Croton aan de Italiaanse zuidkust, kreeg daar volgelingen en stichtte een gemeenschap met eigen leefregels. Rond 510 voor Christus dreef geweld tegen hem en zijn aanhangers hem naar Metapontum, waar hij stierf.
Waar stond hij in zijn eigen tijd om bekend?
In Nederland kent bijna iedereen zijn naam van de wiskundeles. In zijn eigen tijd ging het om iets anders. De oudste bronnen noemen hem om vier dingen: hij wist wat er met de ziel na de dood gebeurt, hij kende de religieuze rituelen, er deden wonderverhalen over hem de ronde, en hij had een strenge manier van leven ingesteld.
Zijn bekendste leerstuk is de zielsverhuizing: de ziel is onsterfelijk en komt na de dood in een ander lichaam terug, ook in dat van een dier. Dat is geen latere toeschrijving. Zijn tijdgenoot Xenophanes spot er al over, en Dicaearchus noemt het in de vierde eeuw voor Christus een van zijn meest erkende leerstellingen.
Geen vroege bron brengt hem in verband met de rechthoekige driehoek. Die koppeling duikt pas bijna duizend jaar later op, in twee versregels van onzekere datum die aan Apollodorus worden toegeschreven. De verhouding zelf was in Babylonië al eeuwen eerder bekend.
Vroege en late bronnen uit elkaar houden
De bekendste levensbeschrijvingen van Pythagoras zijn van Iamblichus, Porphyrius en Diogenes Laërtius. Alle drie zijn geschreven in de eerste eeuwen na Christus, zevenhonderd jaar en meer na zijn dood, en alle drie willen hem groot maken. Daar komt een voorraad pseudo-pythagoreïsche teksten bij die onder zijn naam in omloop werden gebracht. De kleurrijke verhalen die je op informatiebordjes tegenkomt, komen uit die late bronnen.
Wat redelijk hard is, komt uit de vierde eeuw voor Christus en eerder: Aristoteles, Dicaearchus, Aristoxenus en Timaeus van Tauromenium. Dat onderscheid is bij hem extra belangrijk, omdat er van hemzelf geen letter bewaard is. Bij Socrates is dat ook zo, al zijn van hem wel verslagen van leerlingen die hem persoonlijk kenden.
De grot op de flank van de Kerketeas
De grot van Pythagoras ligt op de zuidwestflank van de Kerketeas, de hoogste berg van Samos, boven het dorp Marathokampos en op ongeveer 300 meter hoogte. Op Engelstalige kaarten en bordjes staat hij als Pythagoras cave. De plaatselijke overlevering wil dat Pythagoras zich hier in de zesde eeuw voor Christus schuilhield voor Polykrates, er met zijn leerlingen woonde en dronk uit de bron bij de ingang.
Of dit de plek is waar de antieke teksten op doelen, kan niemand bevestigen. Het is een overlevering van het eiland en geen archeologisch vastgestelde woonplaats, anders dan de opgegraven plaatsen elders in het oude Griekenland.
De plek bestaat uit meer dan één holte. De eigenlijke grot is de laagste: de ingang zit achter een klim van zo'n 2,5 meter waarvoor een touw hangt, met binnen een lagere en een hogere ruimte. Hoger langs het pad staat de kapel Agios Ioannis Theologos, daarboven de elfde-eeuwse kapel Panagia Sarantaskaliotissa, met daarachter twee diepere grotten tot ongeveer 90 meter met druipsteen. Die laatste worden vaker bezocht dan de grot zelf.
Je komt per auto tot dicht bij de ingang; de laatste 200 tot 300 meter gaan over een steil pad, met weinig schaduw. Welke maanden daarvoor geschikt zijn, staat bij de beste reistijd voor Griekenland. Ook bij het Melissanimeer op Kefalonia komt de naam uit een verhaal en is vooral de plek zelf de moeite waard.
De havenplaats Pythagorio aan de zuidkust van Samos is naar hem vernoemd, maar ligt aan de andere kant van het eiland dan de grot. Wie de grot zoekt, rijdt richting Marathokampos, niet richting Pythagorio.
Veelgestelde vragen
Heeft Pythagoras de stelling van Pythagoras bedacht?
Vrijwel zeker niet. Geen bron uit de eerste eeuwen na zijn dood brengt hem in verband met de rechthoekige driehoek; de toeschrijving komt pas bijna duizend jaar later. De verhouding tussen de zijden was in Babylonische kleitabletten al eeuwen voor zijn geboorte in gebruik. Hij liet wel een school na die getalsverhoudingen als sleutel tot de werkelijkheid zag, en uit die school kwam later wiskundig werk dat zijn naam kreeg.
Kun je de grot van Pythagoras op Samos bezoeken?
Ja, de plek is vrij toegankelijk en per auto tot dichtbij te bereiken vanaf Marathokampos. De laatste paar honderd meter lopen over een steil, onverhard pad, en de ingang van de grot zelf vraagt een korte klim van ongeveer 2,5 meter langs een touw. Wie dat liever niet doet, houdt het bij de twee kapellen en de druipsteengrotten erboven, die zonder klimwerk bereikbaar zijn.
Bronnen
- Pythagoras, Stanford Encyclopedia of Philosophy · Geboortejaar en geboorteplaats, het vertrek van Samos onder Polykrates, Croton en Metapontum, de vier zaken waarom hij in eigen tijd bekend stond, de zielsverhuizing bij Xenophanes en Dicaearchus, en het onderscheid tussen vroege en late bronnen · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Grot van Pythagoras, Samos · De ligging op de Kerketeas bij Marathokampos, de hoogte van ongeveer 300 meter, de overlevering over de schuilplaats, de twee kapellen en de diepere grotten, en de toegang via een steil pad · geraadpleegd 4 oktober 2026