Grieks Pasen: wanneer het valt en wat er gebeurt

Grieks Pasen 2026

zondag 12 april 2026

Grieks Pasen 2027

zondag 2 mei 2027

Mogelijke data

4 april tot 8 mei

Begin van de vastentijd

Zuivere Maandag, zeven weken eerder

Hoogtepunt

de paasnacht van zaterdag op zondag

Onderdeel van

Tradities en feesten

Wanneer Grieks Pasen valt

Het Griekse paasfeest heet Πάσχα, Pascha, en staat hier bekend als Grieks Pasen of orthodox Pasen. Binnen de Griekse tradities en feesten is het het zwaartepunt van het jaar: de opstanding van Christus is het middelpunt van het orthodoxe geloof. Het feest reikt verder dan de kerk: er horen vrije dagen, vastenregels en per streek eigen gebruiken bij. Andere Griekse feesten staan bij de Griekse cultuur.

Omdat de datum elk jaar meeschuift, lopen de twee paasweken vaak niet gelijk. In 2026 was 5 april in Nederland eerste paasdag, terwijl in Griekenland op diezelfde dag met Palmzondag de stille week begon. Grieks Pasen valt tussen 4 april en 8 mei, dus in april of in de eerste week van mei. In die periode kan het weer in april nog wisselen.

Bron: Wikipedia: list of dates for Easter

Waarom de datum afwijkt van het Nederlandse Pasen

De regel is in beide kerken dezelfde en gaat terug op het concilie van Nicea in 325: Pasen valt op de eerste zondag na de eerste volle maan na het begin van de lente. Dat er toch twee data zijn, komt door twee dingen in de berekening.

Het eerste verschil zit in het begin van de lente. In de kerkelijke rekenwijze ligt dat vast op 21 maart, en de Grieks-orthodoxe kerk houdt daarvoor de juliaanse kalender aan. Die loopt tussen 1900 en 2099 dertien dagen achter, dus 21 maart juliaans is 3 april bij ons. Het tweede verschil zit in de volle maan. Ook die wordt niet aan de hemel afgelezen maar uit tabellen bepaald, en de juliaanse maantabellen lopen inmiddels ongeveer vijf dagen achter. De kerkelijke volle maan valt daardoor later dan de echte.

Samen verklaren die twee het bereik: westers Pasen valt tussen 22 maart en 25 april, orthodox Pasen tussen 4 april en 8 mei. Omdat beide berekeningen op een zondag uitkomen, is het verschil altijd een heel aantal weken. Tussen 2000 en 2050 vallen de twee feesten 16 keer op dezelfde dag, 22 keer een week na elkaar en 12 keer vijf weken na elkaar. Vier weken verschil komt in die halve eeuw één keer voor, in 2021.

In orthodoxe uitleg komt er vaak een derde voorwaarde bij: Pascha mag niet samenvallen met of vóór het Joodse Pesach vallen. Sommige orthodoxe bronnen noemen die als zelfstandige regel, andere betogen dat het hele verschil al volgt uit het vastzetten van 21 maart op de juliaanse kalender. Voor vaste feestdagen houdt de kerk van Griekenland sinds 1923 wel een herziene kalender aan, waardoor Epifanie met de kruisworp op 6 januari valt, net als hier. Alleen de paasberekening bleef juliaans. Voorstellen voor één gezamenlijke datum, het laatst rond het 1700-jarig bestaan van Nicea in 2025, haalden het niet.

De stille week, dag voor dag

De aanloop begint zeven weken eerder, op Zuivere Maandag, de eerste dag van de Grote Vasten: in 2026 was dat 23 februari, in 2027 is het 15 maart. Het is een vrije dag die veel mensen buiten doorbrengen, met lagana op tafel, een plat brood dat alleen die dag wordt gebakken, en vliegers in de lucht.

Dan volgt de stille week. Vanaf Palmzondag zijn er elke avond diensten en hangen in de kerken zwarte en paarse linten. Op Grote Donderdag worden thuis de eieren rood geverfd en de paasbroden gebakken, en worden 's avonds in de kerk twaalf evangeliepassages over het lijdensverhaal gelezen. Op Goede Vrijdag wordt het lichaam van Christus van het kruis genomen en op de epitafios gelegd, een met bloemen versierde baar; 's avonds draagt een stoet met kaarsen die door de straten.

De paasnacht en paaszondag

Op Grote Zaterdag komt het Heilige Licht met een speciale vlucht uit Jeruzalem naar Athene, waar kerk en staat het ontvangen. Even voor middernacht gaat het in de kerk van kaars tot kaars. Als de klokken luiden, barst het vuurwerk los en klinkt Χριστός ανέστη, Christos anesti: Christus is opgestaan. Veel mensen proberen hun kaars brandend thuis te krijgen.

In Vrontados op Chios gaat de paasnacht anders. Twee parochies op heuvels, ongeveer 400 meter van elkaar, vuren tienduizenden zelfgemaakte raketten op elkaars klokkentoren af. Deze raketoorlog, in het Grieks rouketopolemos, ging in 2016 niet door na klachten over schade en kwam in 2017 terug met regels over duur en aantal. Op Corfu kletteren kleipotten van de balkons en spelen filharmonische orkesten. Op paaszondag draait het lam aan het spit, en bij de maaltijd horen muziek en kringdansen.

Wat er op de paastafel komt

De vasten wordt na de middernachtdienst verbroken met magiritsa, een soep van het orgaanvlees van het lam, gebonden met avgolemono van ei en citroen; op Corfu eerder met tsilikourtha, gebakken lamslever. Op paaszondag wordt het hele dier klaargemaakt, en dat gaat per streek anders: het spit hoort vooral bij Midden-Griekenland, bij Thessalië en Roemelië, terwijl op de Egeïsche eilanden vaker geit op tafel komt, gevuld en heel geroosterd in de oven van de dorpsbakker. Op het spit gaat ook kokoretsi, een dikke worst van ingewanden.

Het bekendste zoete baksel is tsoureki, een gevlochten brood met ei, melk en boter, ingrediënten die tijdens de vasten juist wegbleven. Het draadachtige kruim dat je eraf kunt pluizen komt van lang kneden. De geur komt van mahlepi, de kern van een kersensoort, en van mastiha, de harsachtige specerij van Chios. De paaskoekjes heten koulourakia: gedraaid of gevlochten deeg, met ei bestreken voor de glans. Met de rode eieren wordt getikt, punt tegen punt; wie zijn ei heel houdt, heeft volgens de traditie geluk.

Veelgestelde vragen