Leros

Lakki, de stad die Italië in één ontwerp bouwde

Leros ligt in de eilandengroep Dodekanesos, op ongeveer 317 km van de Atheense haven Piraeus en zo'n 32 km van de Turkse kust. Het eiland meet 74 km² en had bij de volkstelling van 2021 7.992 inwoners; in de zomer loopt dat op tot boven de 15.000. Aan de zuidwestkant ligt Lakki, de grootste haven van het eiland. Die stad groeide niet geleidelijk, maar werd in de jaren dertig in één ontwerp gebouwd, in de tijd dat Italië de Dodekanesos bestuurde (vanaf 1912). De architecten Rodolfo Petracco en Armando Bernabiti ontwierpen er rationalistische gebouwen: de overdekte markt (1934 tot 1936), een school met crèche, een bioscoop (1936 tot 1938) en de kerk van Sint Franciscus.

Lakki was vanaf 1923 de hoofdbasis van de Italiaanse marine in de Egeïsche Zee, met een natuurlijke baai van ruim drie kilometer lang; tot na de oorlog heette de stad Portolago. De brede lanen en de afgeronde hoeken van de gebouwen horen bij dat plan. Veel van deze architectuur is in Italië zelf verbouwd of gesloopt; op Leros staat ze nog in het oorspronkelijke stadsplan. Op minder dan twee kilometer varen ligt Kalymnos, het steile kalksteeneiland van de sponsduikers en klimmers.

Vijf dagen in november 1943

Toen Italië in september 1943 capituleerde, kwamen Britse troepen het Italiaanse garnizoen op Leros versterken; dat gebeurde vanaf 15 september 1943. De Duitse aanval volgde op 12 november met landingen aan de noordoostkust en een luchtlandingsoperatie, en op 16 november gaf de Britse bevelhebber het eiland over op zijn hoofdkwartier op de berg Meraviglia. Die vijf dagen gelden als het kernmoment van de Dodekanesos-campagne.

Van die oorlog is op Leros nog veel te zien. In gangen die de Italiaanse marine in de rotsen uithieuw zit een oorlogsmuseum, en bij Alinda ligt een geallieerde oorlogsbegraafplaats. Gaat je belangstelling meer naar religieuze geschiedenis uit, dan is Patmos, waar het klooster het eiland bepaalt, een betere keuze.

Het psychiatrisch ziekenhuis van Leros

In 1957 werd op het eiland bij koninklijk besluit een "kolonie" voor psychiatrische patiënten ingericht, vanaf 1965 het Psychiatrisch Ziekenhuis van Leros, waar patiënten uit het hele land naartoe werden overgebracht. Een artikel in de Britse krant The Observer bracht de leefomstandigheden daar in september 1989 naar buiten. Dat werd het begin van de Griekse psychiatrische hervorming: in de projecten Leros I en Leros II (1990 tot 1994) kwamen negentien woonvoorzieningen in de gemeenschap, werden de meeste patiënten in 1994 uit de inrichting ontslagen en waren er in 1999 103 oud-patiënten elders ondergebracht.

Die geschiedenis is op het eiland nog merkbaar. Zorg is er nog altijd een werkgever, de hervorming is in de vakliteratuur een lopend onderwerp, en Griekse bezoekers hebben bij de naam Leros andere associaties dan buitenlandse. In dezelfde eilandengroep ligt het dunbevolkte Tilos, dat zich op natuurbeheer profileert.

Agia Marina en het kasteel boven de dubbele baai

Het bestuurlijke centrum is Agia Marina met ongeveer 2.380 inwoners, de tweede haven van het eiland en de aanlegplaats van snelle boten. Daarboven staat het kasteel dat de Johannieters vanaf 1309 versterkten, met uitzicht over de baaien aan beide kanten. Pandeli en Agia Marina lopen rond dezelfde heuvel in elkaar over, Alinda (ongeveer 699 inwoners) heeft het langste strand, en in het zuiden ligt Xirokampos (ongeveer 710 inwoners) bij de oversteek naar Kalymnos. Lakki zelf heeft 2.093 inwoners.

Een vakantie op Leros betekent korte afstanden: het eiland is klein genoeg om vanaf één basis overal te komen, en een grote hotelzone is er niet. Het is een eiland waar het hele jaar door gewoon gewerkt wordt. Zoek je vooral een mooi havenbeeld, dan ligt Hydra, waar auto's volledig ontbreken, dichter bij dat doel. Een ander klein eiland met meer ruimte is Astypalaia, dat tussen de Cycladen en de Dodekanesos in ligt.

Veelgestelde vragen