Op deze pagina
Een smal eiland tussen Kefalonia en het vasteland
Ithaka ligt in de Ionische Zee, vlak ten oosten van de noordoostpunt van Kefalonia; het water ertussen heet de Straat van Ithaka. Binnen de Ionische eilanden is het een van de zeven hoofdeilanden, en bestuurlijk vormt het een eigen regionale eenheid met één gemeente. Het eiland is smal en bergachtig: 23 km lang, maximaal 6 km breed, met de Nirito (806 m) in het noorden en de Merovigli (669 m) in het zuiden. Die twee helften hangen aan elkaar via de landengte bij Aetos, die maar 600 m breed is. Met 96 km² is Ithaka een van de kleinere eilanden onder de bestemmingen in Griekenland.
Een vakantie op Ithaka begint met een boot, want het eiland heeft geen luchthaven. De kortste oversteek is die van Sami op Kefalonia naar Piso Aetos: 31 minuten, volgens de Griekse toeristenorganisatie. Vanaf Lefkas vaar je in ongeveer een uur naar Frikes of Piso Aetos, vanaf Astakos en Kyllini op het vasteland duurt het 2 tot 2,5 uur en vanaf Patra ongeveer anderhalf uur. Wie vliegt, landt dus op Kefalonia of op het vasteland en gaat daar aan boord. Zoek de afvaarten daarom als eerste uit, want die bepalen op welke dag je kunt aankomen. Ook het kleinere Paxos in dezelfde eilandengroep heeft geen vliegveld.
Welke lijnen varen en hoe vaak, verschilt per seizoen en per rederij. In oktober 2026 voerde Ionion Pelagos de lijnen van Ithaka naar Astakos en naar Lefkas. Kijk voor afvaarten en tarieven bij de rederij zelf.
Ithaka, Ithaki of Ithaca: de naam en de betekenis
In het Grieks heet het eiland Ιθάκη, in transliteratie Ithaki: de vorm die op Griekse bordjes en dienstregelingen staat. In het Nederlands schrijven we Ithaka, naar de klassieke vorm Ἰθάκη. Engelstalige sites, kaarten en tickets gebruiken Ithaca, en in Nederlandse zoekopdrachten duikt ook de spelling Itaka op. Het gaat steeds om hetzelfde eiland; op deze site gebruiken we Ithaka.
Wat het woord zelf betekent, is niet bekend: een zekere verklaring is er niet. De betekenis die mensen aan de naam geven, komt uit de Odyssee. Ithaka is daarin het eiland waar Odysseus na jaren van omzwervingen terugkeert, en daardoor staat het woord voor thuiskomen; de Griekse toeristenorganisatie noemt het eiland een symbool van verlangen naar het eigen land. Buiten Griekenland leeft die tweede betekenis zelfstandig voort, onder meer via het gedicht Ithaka van Konstantinos Kavafis, waarvan het Cavafy-archief de handschriften bewaart.
Is dit het eiland van Odysseus?
Waarschijnlijk wel, maar zeker is het niet. In de Griekse mythologie is Ithaka het koninkrijk van Odysseus, en onderzoekers vereenzelvigen het Ithaka van Homerus in het algemeen met dit eiland. Bewezen is die gelijkstelling niet, en de twijfel is oud. Homerus noemt de berg van Odysseus' eiland Neriton en beschrijft hem als bebost; de hoogste top van Ithaka heet nog Nirito. Op andere punten past de beschrijving minder goed: Homerus noemt het eiland laaggelegen en het verst naar het westen, en de geograaf Strabo moest in de eerste eeuw na Christus al uitleggen dat dit 'dicht bij het vasteland' en 'het verst naar het noorden' moest betekenen.
Er is op het eiland wel veel oud materiaal gevonden. Bij Pelikata in het noorden liggen muren van zware blokken met Helladisch en Myceens aardewerk. In de grot bij de baai van Polis, eeuwenlang een cultusplaats, kwamen bronzen drievoeten uit de geometrische periode tevoorschijn en een masker uit de eerste eeuw na Christus met de naam van Odysseus erop. Op de Aetos lag een groot heiligdom met grafheuvels uit de twaalfde eeuw voor Christus, en bij Stavros staan resten van een toren met archaïsch polygonaal muurwerk die de School van Homerus wordt genoemd. In 2010 maakten Griekse archeologen bij Agios Athanasios resten van een paleis uit de achtste eeuw voor Christus bekend.
De jaartallen van die vondsten lopen wel uiteen. Het verhaal van Odysseus hoort bij de Myceense tijd, de periode van de grafheuvels op de Aetos. Het paleis bij Agios Athanasios is vier eeuwen jonger en kan dus niet zijn huis zijn geweest, ook al wordt de vondst daar vaak aan verbonden. Er liggen ook tegenvoorstellen: Wilhelm Dörpfeld zocht het Ithaka van Homerus op Lefkas, en een latere these legt het op de landtong Paliki van Kefalonia, waarvoor geen collegiaal getoetste publicaties bestaan. Je bezoekt op Ithaka dus geen paleis van Odysseus, maar vindplaatsen en het archeologisch museum bij Stavros.
De bewoning is bovendien niet onafgebroken doorgelopen. Ithaka is al sinds het vierde millennium voor Christus bewoond, maar met onderbrekingen: na de Ottomaanse inval van 1479 en een bezetting tot 1499 trof Venetië rond 1500 een vrijwel leeg eiland aan, en in 1504 gelastte het de herbevolking met belastingvoordelen voor kolonisten. In 1815 werd Ithaka met de rest van de eilandengroep een Brits protectoraat, in 1864 sloot het zich bij Griekenland aan. De dorpen die je nu ziet, stammen van na die herbevolking.
De dorpen: van Vathy tot Kioni
De dorpen liggen aan de baaien aan de oostkant, binnen 24 km van elkaar, al kosten de bergwegen meer tijd dan die kilometers suggereren. Vathy, ook gespeld als Vathi, is de hoofdplaats en de grootste haven. Het stadje ligt om de zuidelijke arm van de baai van Molos, een diepe inham in het zuiden van het eiland. Sinds 1982 heeft Vathy de status van traditionele nederzetting. In de baai ligt het eilandje Lazaretto, met een kerkje en de resten van een oude gevangenis.
Kioni ligt 24 km noordelijker aan een smalle baai: huizen amfitheatergewijs tegen de helling, cafés en tavernes langs de kade, botenverhuur aan het water. Het dorp is aan het eind van de zestiende eeuw gesticht door bewoners van het bergdorp Anogi. Van de oude bebouwing is weinig over: de aardbeving van 12 augustus 1953, met een magnitude van 6,8, legde Kefalonia en Zakynthos vrijwel vlak en liet in Kioni maar een paar huizen staan. De huizen die bleven staan, dragen nog renaissancekenmerken.
| Plaats | Karakter | Voor wie |
|---|---|---|
| Vathy (Vathi) | Hoofdplaats en grootste haven aan de baai van Molos, traditionele nederzetting sinds 1982, met een archeologisch museum | Centraal verblijven, aankomen per boot |
| Stavros | Tweede plaats van het eiland, in het noorden, met een archeologisch museum; de vindplaatsen bij Polis en Pelikata liggen in de buurt | De Homerische opgravingen |
| Kioni | Havendorp op 24 km van Vathy, tegen de helling gebouwd, met horeca en botenverhuur aan de kade | Aan het water eten, zelf varen |
| Frikes | Klein havendorp in het noorden, aanloophaven van de boot van en naar Lefkas | Aankomst uit het noorden |
| Anogi | Bergdorp waarvan de bewoners aan het eind van de zestiende eeuw Kioni stichtten | Het binnenland in |
Bron: Gemeente Ithaki: toeristische informatie
Kiezelbaaien, dorpshavens en weinig voorzieningen
De kust van Ithaka bestaat vooral uit kiezelstrandjes en inhammen in plaats van lange zandstranden, het eiland is rotsig met weinig landbouwgrond, en met 2.862 inwoners draait het leven om een handvol dorpen en hun havens. Dat past bij een vakantie waarin je rondrijdt, in baaien zwemt en per veerboot aankomt en vertrekt. Wie een rechtstreekse vlucht wil, een breed strand met voorzieningen of veel uitgaansleven, kiest beter een groter eiland.
Ook Kythira hoort bestuurlijk bij de Ionische eilanden, maar het ligt ten zuiden van de Peloponnesos, waardoor de heenreis langer is. Vlieg je op Athene en wil je toch een klein eiland met een havendorp, kijk dan naar Hydra in de Saronische Golf of naar het nabije Poros, allebei op korte vaarafstand van de stad. Een even bergachtig eiland in de Egeïsche Zee is Andros in de Cycladen.
Veelgestelde vragen
Hoe kom je van Kefalonia naar Ithaka?
Met de veerboot van Sami naar Piso Aetos, de kortste verbinding tussen de twee eilanden: de Griekse toeristenorganisatie noemt een overtocht van 31 minuten. Piso Aetos ligt bij de landengte in het midden van het eiland, dus reken op nog een rit naar Vathy of naar het noorden. Hoe vaak er gevaren wordt, hangt af van het seizoen en van de rederij. Reis je buiten het hoogseizoen, controleer dan eerst de afvaarten en plan geen strakke aansluiting op een vlucht.
Wat is het weer op Ithaka?
Ithaka heeft het milde Ionische klimaat: warme, droge zomers en natte winters. Eigen langjarige weercijfers voor het eiland publiceert geen weerdienst, voor zover wij konden nagaan; de dichtstbijzijnde gepubliceerde reeks is die van buureiland Lefkas. Daar lag de gemiddelde maximumtemperatuur over 1991 tot 2020 op 30,0 °C in juli en 31,0 °C in augustus, en werd het zeewater tot 26 °C warm. Er valt ook zo'n 1.050 mm regen per jaar, vrijwel alles tussen oktober en april. Voor het weer per maand gebruik je beter een maandoverzicht, bijvoorbeeld wat je in september van het Griekse weer mag verwachten.
Hoeveel tijd heb je nodig voor een vakantie op Ithaka?
Reken de boot mee: omdat er geen luchthaven is, kosten de aankomst en het vertrek elk een deel van een dag. Het eiland zelf is in twee of drie dagen te overzien, want Vathy, Kioni, Frikes en Stavros liggen allemaal op korte afstand van elkaar. Wie langer blijft, doet dat voor de baaien, het water of een wandeling in het binnenland. De veerlijnen maken een combinatie met Kefalonia of Lefkas eenvoudig.
Bronnen
- Visit Greece: Ithaca · De veerverbindingen en vaartijden (Sami naar Piso Aetos 31 minuten, Lefkas ongeveer een uur, Astakos en Kyllini 2 tot 2,5 uur, Patra anderhalf uur), Vathy als hoofdplaats en haven, de kiezelbaaien en de typering van het eiland als symbool van verlangen naar het eigen land · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Ithaca (island) · Oppervlakte 96 km² en 117,8 km² voor de regionale eenheid, 2.862 inwoners (telling 2021), afmetingen 23 bij 6 km, de landengte van Aetos van 600 m, Nirito 806 m en Merovigli 669 m, de baai van Molos, het eilandje Lazaretto, de bewoning vanaf het vierde millennium voor Christus, 1479 tot 1504 en de Venetiaanse herbevolking, 1815 en 1864, de uitleg van Strabo en de paleisresten uit de achtste eeuw voor Christus bij Agios Athanasios (2010) · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Princeton Encyclopedia of Classical Sites: Ithaka (Perseus) · De vindplaatsen: Pelikata met zware muren en Helladisch en Myceens aardewerk, de grot bij Polis met bronzen drievoeten en het masker met de naam van Odysseus, het heiligdom op de Aetos met grafheuvels uit de twaalfde eeuw voor Christus en de toren met archaïsch polygonaal muurwerk bij Stavros die de School van Homerus wordt genoemd · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Gemeente Ithaki: toeristische informatie · Vathy als traditionele nederzetting sinds 1982, de reeks dorpen (Stavros, Kioni, Frikes, Perachori, Anogi, Exogi), de witte kiezelstranden en de musea · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Greeka: Kioni op Ithaka · De afstand van 24 km tot Vathy, de bouw tegen de helling, de stichting aan het eind van de zestiende eeuw door bewoners van Anogi, de botenverhuur en horeca aan de kade en het feit dat maar een paar huizen de aardbeving van 1953 doorstonden · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: 1953 Ionian earthquake · De datum 12 augustus 1953, de magnitude 6,8 en de verwoesting op Kefalonia en Zakynthos · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Ionion Pelagos: veerlijnen · De lijnen van Ithaka naar Astakos en naar Lefkas zoals die in oktober 2026 werden aangeboden · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Climates to Travel: klimaat van Lefkas · De maandcijfers van het naburige Lefkas over 1991 tot 2020: 30,0 °C in juli en 31,0 °C in augustus, zeewater tot 26 °C, 1.050 mm neerslag per jaar met 10 mm in juli en 185 mm in december, geconcentreerd van oktober tot april · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Cavafy Archive, Onassis Foundation · Het bestaan van het gedicht Ithaka van Konstantinos Kavafis en de bewaarde handschriften ervan · geraadpleegd 3 oktober 2026