Tilos

De dwergolifanten in de grot Charkadio

Tilos ligt in de Dodekanesos, halverwege Kos en Rhodos, ongeveer 22 zeemijl noordwestelijk van Rhodos. Het eiland is 61,5 km² groot, bergachtig en onregelmatig van vorm, met ongeveer 63 km kustlijn. Er is geen vliegveld, dus je komt er met de veerboot, meestal vanaf Rhodos of Kos.

In de grot Charkadio op Tilos liggen botten van dwergolifanten. De olifanten werden op het eiland zo klein dat een volwassen dier ongeveer de schofthoogte van een pony had. Dat gebeurt vaker op eilanden: waar weinig ruimte en voedsel is en grote roofdieren ontbreken, worden grote zoogdieren over duizenden generaties kleiner, omdat een kleiner lichaam minder nodig heeft. De vondst werd in 1970 onderzocht door de Griekse paleontoloog Nikolaos Symeonidis en kreeg later de soortnaam Palaeoloxodon tiliensis.

Hoe oud zijn de dwergolifanten van Tilos?

Over de ouderdom lopen de bronnen uiteen. De gangbare datering plaatst de dieren rond 45.000 jaar terug. Daarnaast bestaat de veel geciteerde claim dat ze op Tilos overleefden tot ongeveer 1500 voor Christus, dus tot in de bronstijd, lang nadat olifanten elders in Europa waren verdwenen. Die late datering is niet algemeen aanvaard. Dat de botten van dwergolifanten zijn, is wel zeker; de jongste leeftijd niet. Een bordje dat 1500 voor Christus als vaststaand feit presenteert, geeft dus maar één van de twee lezingen.

De dorpen van Tilos

De bewoning zit op vier plekken. Livadia is de haven en met 419 inwoners het grootste dorp; Megalo Chorio is met 237 inwoners de hoofdplaats, hoger gelegen onder een middeleeuwse burcht van de Johannieters. Daarnaast liggen Agios Antonios aan de kust en het gehucht Eristos. Bij elkaar 746 mensen, zo'n veertig minder dan in 2011.

Tussen Livadia en Megalo Chorio staat Mikro Chorio, een dorp dat in de twintigste eeuw werd verlaten toen de bewoners naar de kust trokken. Hetzelfde gebeurde op Symi en Leros: het binnenland was eeuwenlang veiliger tegen piraten, en de haven werd pas praktischer toen de boot het belangrijkste vervoer werd. Op Tilos is die verhuizing nog te zien, omdat het oude dorp bleef staan.

Eigen stroom uit wind en zon, met een kabel als achtervang

Sinds eind 2018 wekt Tilos zijn elektriciteit zelf op met een windturbine, zonnepanelen en een accupark. Dat accupark is nodig omdat wind en zon niet leveren op het moment dat de koelkasten en pompen stroom vragen, en een tekort op een eiland zonder zware netverbinding direct opvalt. De accu vangt dat verschil op. Blijft er toch te weinig over, dan is er de zeekabel die Tilos via Nisyros met Kos verbindt.

Tilos staat dus niet volledig los van het net, maar dekt zijn eigen vraag zonder dieselgenerator. Voor de bezoeker verandert dat weinig; de turbine op de bergrug is zichtbaar en het eiland gebruikt de omschakeling zelf als onderwerp, net zoals Astypalaia dat met elektrisch vervoer doet.

Wandelen, stranden en burchten

Tilos is een eiland om te wandelen en voor rustige stranden zonder rijen ligbedden. De oude paden tussen Livadia, Mikro Chorio en Megalo Chorio zijn kort genoeg om in een ochtend te lopen, en boven op Profitis Ilias, ergens tussen 620 en 654 m hoog, staat het klooster Agios Panteleimon. Vijf middeleeuwse burchten liggen verspreid over het eiland, van Megalo Chorio tot Mesaria.

Voor uitgaan, veel restaurants of een ruime keuze aan dagtochten is Tilos te klein; kijk dan naar Kalymnos of naar de grotere eilanden in het overzicht van de bestemmingen. Klein betekent hier niet onbeduidend: in juni 2008 sloot de burgemeester op Tilos de eerste verbintenissen tussen partners van hetzelfde geslacht in Griekenland, jaren voordat de landelijke wet dat regelde.

Veelgestelde vragen