Ikaria

Ligging tussen Mykonos en Samos, en de reis erheen

Ikaria ligt in de oostelijke Egeïsche Zee, ten oosten van Mykonos en ten westen van Samos, en hoort bij de Noord-Egeïsche eilanden, de oostelijke rand van Griekenland. Hoofdplaats en grootste veerhaven is Agios Kirykos aan de zuidoostkust. In het Grieks heet het eiland Ικαρία; op Engelstalige kaarten en boekingssites staat Ikaria island of Ikaria Greece. De naam gaat terug op Icarus, die volgens de overlevering in de zee bij dit eiland viel.

Een internationale luchthaven heeft Ikaria niet. Ikaria Island National Airport Ikaros vliegt alleen binnenlands, op Athene, Thessaloniki en Limnos, en verwerkte in 2017 ruim 41.000 passagiers. Zoek je tussen de Griekse bestemmingen een eiland met een rechtstreekse vlucht uit Nederland, dan valt Ikaria af. Wie hier een vakantie wil boeken, combineert de reis zelf: een vlucht naar Athene met de binnenlandse vlucht erachteraan, of een vlucht met de veerboot erbij.

Over zee is er meer keuze. Vanaf Piraeus vaart Blue Star Ferries naar beide havens van het eiland, Agios Kirykos en Evdilos, in ongeveer zes tot ruim acht uur; de snelste afvaart doet er 5 uur 50 over. Samos en Ikaria zijn onderling per boot verbonden, en ook met Chios, Lesbos en het kleine Fournoi. Vlieg je rechtstreeks naar Samos, dan is de oversteek naar Ikaria je tweede etappe.

Bron: Ferryhopper: veerboten Piraeus naar Ikaria

Eén bergrug over de volle lengte

Over de volle lengte van Ikaria loopt de bergrug Atheras, ook Pramnos genoemd, met een top van 1.037 m. De kust is bijna 160 km lang en heeft weinig inhammen, geen grote baaien en nauwelijks natuurlijke havens; daardoor zijn de havens klein gebleven. Vrijwel elke rit gaat over of langs de bergrug, waardoor de noordkust en de zuidkust in reistijd verder van elkaar liggen dan de afstand op de kaart laat vermoeden.

De gemeente is in 2011 uit drie oudere gemeenten gevormd, en die driedeling is ook voor een bezoeker een praktische indeling. Agios Kirykos in het zuidoosten heeft de hoofdplaats, de grootste haven en de warme bronnen. Evdilos aan de noordkust is de tweede haven en de toegang tot de stranden. Raches in het noordwesten heeft de hoogste dorpen en de wijnbouw. Het gesteente is vooral gneis, schist en marmer, met granietintrusies uit het Mioceen bij Raches en bij Xylosyrtis.

Blue zone: wat het onderzoek op Ikaria heeft gemeten

Ikaria is een van de vijf blue zones: streken waar onderzoekers een uitzonderlijk hoge levensduur hebben vastgesteld en gevalideerd. Het is een demografische aanduiding en geen keurmerk. Tussen oktober 2012 en oktober 2013 ondervroeg een onderzoeksteam 71 inwoners van negentig jaar en ouder in Evdilos en Raches, gemiddeld 94,1 jaar oud.

Van die 71 deelnemers had 77,9 procent dagelijks contact met familie of vrienden, ging 62,0 procent nog naar de panigiria, de dorpsfeesten van het eiland, en had 71,8 procent een matige tot hoge lichamelijke activiteit; de aansluiting bij het mediterrane eetpatroon was goed. In dezelfde groep kwamen ook een lage sociaaleconomische positie en risicofactoren als hoge bloeddruk, diabetes en roken voor, terwijl depressie weinig voorkwam.

De onderzoekers noemen hun beperkingen zelf: de groep is klein, tijdelijk afwezige mensen vielen erbuiten, de antwoorden komen van de deelnemers en de vragenlijst voor beweging is gemaakt voor mensen van 18 tot 65 jaar. Het veelgehoorde cijfer dat een op de drie Ikarioten negentig wordt, staat niet in de publicaties die wij hebben gelezen; dat komt uit de populaire literatuur over blue zones. Voor een bezoeker is er niets te bezichtigen: het onderzoek gaat over het dagelijkse leven van de bewoners.

Panigiria: dorpsfeesten en waar de opbrengst naartoe gaat

Een panigiri (πανηγύρι) is het feest op de naamdag van de heilige aan wie de dorpskerk gewijd is. Op Ikaria zijn er ruim tachtig per jaar, met een piek rond 15 augustus. Er wordt geitenvlees gegeten, gekookt, gesmoord of aan het spit, met lokale rode wijn, dorpssalade en gebakken aardappelen; gedanst wordt er op viool, bouzouki, gitaar en slagwerk, met de Ikariotikos als eigen dans van het eiland en walsen en tango's ertussendoor.

De opbrengst van een panigiri gaat naar algemeen nut: herstel van kerken, scholen, dorpswegen, waterleidingen en verenigingsgebouwen. De Ikariotische broederschap in de Verenigde Staten financierde met haar jaarlijkse bijeenkomst zo onder meer een ziekenhuis (1958) en een verzorgingshuis (1997). In 2022 zijn de panigiria op voordracht van dertien plaatselijke verenigingen opgenomen in het Griekse register van immaterieel erfgoed.

Stranden, kust en de warme bronnen

De stranden liggen vooral aan de noordkust, tussen Evdilos en Armenistis. Messakti is het bekendste: goudgeel zand waar twee beekjes doorheen lopen, met in de zomer een strandwacht. Verder van de kust staan sterke stromingen, en bij hoge golven is zwemmen er niet zonder risico; in augustus komen er surfers en bodyboarders op af. Vlakbij liggen Livadi, met fijn zand dat ook voor jonge kinderen werkt, en Gialiskari met zijn kapel en vissersboten. Armenistis zelf is de badplaats van het eiland.

Aan de zuidkant is Faros het grootste strand, bij Therma ligt een zandstrand pal naast de haven, het kleine Seychelles ligt verderop en Karkinagri op de westpunt is het eindpunt van de weg. Deze kant heeft ook de warmwaterbronnen: het water komt met 31 tot 58 °C uit de grond en hoort bij de meest radioactieve ter wereld. Het werkzame bestanddeel is radon, een edelgas dat vrijkomt bij het verval van uranium en radium. Sporen daarvan zitten in graniet, en juist bij Agios Kirykos en Xylosyrtis komt een deel van de bronnen omhoog. Onderling verschillen de bronnen sterk in radioactiviteit.

Wijn van Ikaria, en waarom je die in Nederland zelden ziet

In de oudheid stond het eiland bekend om de Pramnische wijn, volgens antieke bronnen een zware rode wijn met veel alcohol. De huidige wijnbouw is klein en draait om twee eigen druiven met een beschermde geografische aanduiding: de rode Fokiano en de witte Begleri. Het bekendste huis is Afianes Wines bij Raches, een familiebedrijf van bijna twintig jaar met wijngaarden tussen 350 en 800 m hoogte, een stenen pers en wijnen die deels in pithari worden gemaakt: grote aarden vaten.

Op de panigiria gaat lokale rode wijn bij het geitenvlees rond, maar in een supermarktschap vind je hem niet. Dat komt door de omvang van de productie: van sommige wijnen gaan er maar een paar honderd tot zo'n 1.600 flessen per jaar de deur uit. Wie Ikaria-wijn in Nederland wil kopen, is daarom aangewezen op speciaalzaken in Griekse wijn; de Nederlandse webshop Van de Grieken had in oktober 2026 flessen van Afianes in het assortiment.

Reistijd, afstanden en de keuze van een strand

Ikaria past bij reizigers die een reisdag met een overstap of een lange overtocht accepteren, die een auto huren of veel willen lopen, en die hun dagen zelf indelen. Bij een korte vakantie weegt die reistijd zwaar. Met kleine kinderen is de keuze van het strand hier belangrijker dan op een eiland met rustiger water: het fijne zand van Livadi werkt daarvoor goed, terwijl de golven bij Messakti doorlopend toezicht vragen.

Twijfel je tussen eilanden, leg ze dan langs dezelfde drie vragen: hoe kom je er, hoe groot is het, en wat doe je er een hele dag. Binnen de groep kun je Ikaria zo naast Thassos en Samothraki leggen, en daarbuiten naast Amorgos of Evia.

Voor het weer op Ikaria vonden wij geen klimaatcijfers over een lange reeks jaren van een station op het eiland zelf; maandgemiddelden staan hier daarom niet. Het seizoen is wel duidelijk verdeeld: in juli en augustus varen de boten het vaakst, vijf tot zes dagen per week, liggen de meeste panigiria rond 15 augustus en komen er surfers af op de golven bij Messakti. Buiten die maanden wordt het eiland rustiger en varen er minder boten.

Veelgestelde vragen