Akropolis van Athene

Wat akropolis betekent en wat er in Athene staat

De Akropolis is de steile kalkstenen heuvel midden in Athene waarop de stad in de vijfde eeuw voor Christus haar belangrijkste heiligdommen bouwde. De rots komt zo'n 150 meter boven zeeniveau uit en draagt een plateau van ongeveer 3 hectare. Daarop staat een handvol tempels; een bezoek kost een paar uur. Internationaal heet de plek Acropolis, in het moderne Grieks Ακρόπολη (Akrópoli).

De betekenis van akropolis is letterlijk bovenstad: akron is Grieks voor hoogste punt, polis voor stad. Wat is een akropolis dan precies? Een versterkte hoogte met een burcht en heiligdommen, en die had vrijwel elke Griekse stad. Dat bijna iedereen bij het woord aan deze ene rots in Griekenland denkt, komt doordat hier in één generatie veel werd gebouwd en daar veel van overeind is gebleven.

Je ziet de rots vanuit grote delen van de binnenstad, en vanaf het plateau kijk je omgekeerd over de hele stad uit. Aan de noordvoet liggen de oude wijk Plaka en, tegen de helling zelf gebouwd, het buurtje Anafiotika; langs de zuidkant loopt de wandelboulevard Dionysiou Areopagitou. Wie eerst een rondje om de rots loopt, ziet hoe het oude Athene rond de heuvel is opgebouwd.

De geschiedenis: van Myceense burcht tot nationaal symbool

De tempels die er nu staan, zijn niet het begin van de geschiedenis van de Akropolis. Al rond de dertiende eeuw voor Christus, in de Myceense tijd, kreeg de heuvel een burchtmuur van zo'n 760 meter lang en plaatselijk 10 meter hoog. In 480 voor Christus verwoestten de Perzen de heiligdommen die er toen stonden.

Het puin ruimden de Atheners daarna niet op: zuiltrommels en andere fragmenten van de verwoeste gebouwen metselden ze zichtbaar in de nieuwe noordmuur, als blijvend oorlogsmonument. Vanuit de noordelijke binnenstad zijn ze daar nog altijd in aan te wijzen. Boven die muur verrees onder Pericles in één generatie het ensemble dat je nu bezoekt: Parthenon, Propyleeën, Nike-tempel en Erechtheion.

Ook daarna is de rots in gebruik gebleven. Het Parthenon werd kerk en na de Ottomaanse verovering van 1460 moskee; in de Propyleeën ontplofte in 1645 na een blikseminslag het opgeslagen buskruit, en in 1687 richtte een Venetiaans bombardement de grootste verwoesting in de geschiedenis van het Parthenon aan. Na de Griekse onafhankelijkheid begon vrijwel meteen het herstel: de Nike-tempel, in 1686 door de Ottomanen tot op de fundering afgebroken, werd tussen 1835 en 1845 als eerste weer opgebouwd.

Ook uit de twintigste eeuw staat er geschiedenis op de rots. In 1941, aan het begin van de Duitse bezetting, haalden Manolis Glezos en Apostolos Santas de hakenkruisvlag van de Akropolis, een van de eerste Griekse verzetsdaden. Boven de muren wappert nu de Griekse vlag.

De gebouwen op de rots: wat je ziet en in welke volgorde

Op een plattegrond van de Akropolis volgen de gebouwen één route van west naar oost. Binnen kom je aan de westkant, waar al in de Myceense tijd een bastion de toegang bewaakte. Daarna volgen de gebouwen in vaste volgorde: eerst de Propyleeën met rechts daarvan de Nike-tempel, dan het plateau met rechts het Parthenon en links het Erechtheion, en onder de zuidrand de hellingen met de theaters. Met die volgorde in je hoofd weet je ter plekke welk gebouw je voor je hebt.

Onderweg staan twee bouwstijlen naast elkaar: het zware Dorisch van het Parthenon en het slankere Ionisch van de Nike-tempel en het Erechtheion. Hoe je die ordes uit elkaar houdt, lees je bij Griekse tempels.

Propyleeën en de tempel van Athena Nike

De Propyleeën vormen de monumentale toegangspoort, tussen 437 en 432 voor Christus gebouwd naar ontwerp van Mnesikles. Helemaal af kwam het gebouw nooit: de Peloponnesische Oorlog legde de bouw stil en het plan werd ingekort. Rechts op het bastion staat de tempel van Athena Nike (427-424 v.Chr.) van architect Kallikrates, gewijd aan Athena als brengster van de overwinning. Het is het vaakst herbouwde gebouw van de rots: na de Ottomaanse afbraak van 1686 volgden drie wederopbouwen, de laatste tussen 2000 en 2010.

Het Parthenon

Het Parthenon, gebouwd tussen 447 en 438 voor Christus met beeldhouwwerk tot 432, is de grote Dorische tempel voor Athena, de stadsgodin. Architecten Iktinos en Kallikrates werkten onder supervisie van beeldhouwer Pheidias, die ook het cultusbeeld leverde: een Athena van goud en ivoor met een Nikefiguur op haar uitgestrekte rechterhand. Het beeld is verdwenen; de afmetingen van de tempel op de Akropolis zijn nog goed te zien, met acht zuilen aan de korte en zeventien aan de lange zijden.

Het Erechtheion en de kariatiden

Aan de noordrand staat het Erechtheion (421-406 v.Chr.), geen gewone tempel maar een verzamelgebouw van cultussen: het oostelijke deel hoorde bij Athena Polias, de stadsbeschermster, het westelijke onder meer bij Poseidon, met daarnaast altaren voor onder andere Zeus. Hier wees men ook de sporen aan van de mythische wedstrijd tussen Athena en Poseidon om de stad: putten in de rots als afdruk van de drietand, een bron met zout water en de plek van de heilige olijfboom. De zes vrouwenfiguren die de zuidelijke voorhal dragen, de kariatiden, zijn buiten kopieën: vijf originelen staan in het Akropolismuseum, de zesde staat sinds Lord Elgin in het British Museum in Londen.

De zuidhelling: theaters onder de rots

Tegen de zuidhelling ligt het heiligdom van Dionysus met het theater van Dionysus, de plek die geldt als geboortegrond van het Griekse toneel: in de vijfde eeuw voor Christus gingen hier stukken van Aeschylus, Sophocles, Euripides en Aristophanes in première, en in zijn stenen vorm uit de vierde eeuw bood het veertien- tot zeventienduizend mensen plaats. Verderop tegen dezelfde helling staat het odeon van Herodes Atticus uit de Romeinse tijd, vooral bekend als openluchtpodium van het Atheense zomerfestival.

Akropolis of Akropolismuseum: wat zie je waar

Sinds 20 juni 2009 hoort bij de rots een tweede adres: het Akropolismuseum van architect Bernard Tschumi, op 280 meter van het Parthenon aan de zuidvoet. De taakverdeling is duidelijk. Boven staat de architectuur; beneden staat de beeldhouwkunst die van de gebouwen is gehaald, van de vijf originele kariatiden tot delen van de friezen. Wat niet in Athene is, bevindt zich vooral in Londen. Op de rots zie je de gebouwen dus zonder hun beelden, in het museum de beelden zonder de gebouwen.

Het gebouw is op die samenhang ontworpen: de bovenste zaal heeft precies de oriëntatie van het Parthenon, zodat de friesdelen hangen in de stand waarin ze om de tempel zaten, en door glazen vloeren kijk je op de opgraving van een antieke stadswijk onder het museum. In totaal liggen er ruim 4.250 voorwerpen. Wie de beeldhouwkunst wil zien, bezoekt het museum daarom naast de rots; hoe het zich verhoudt tot de andere musea van Athene, lees je in het overzicht.

Praktisch: tickets, openingstijden en hitte

Een kaartje voor de Akropolis kost 30 euro. Dat tarief geldt sinds 1 april 2025, toen Griekenland de seizoenskorting afschafte en zijn sites en musea indeelde in vijf prijsgroepen van 5 tot 30 euro; tegelijk kwamen er extra gratis zondagen en kortingen voor minderjarigen van buiten de EU bij. Kopen kan aan de kassa of vooraf via het officiële onlinekanaal hhticket.gr, waar ook de actuele openingstijden staan; controleer die kort voor je bezoek.

Het Akropolismuseum heeft een eigen kaartje: 20 euro, gereduceerd 10 euro. Het opent dagelijks om 9.00 uur; van april tot en met oktober sluit het meestal om 20.00 uur, op maandag om 17.00 uur en op vrijdag pas om 22.00 uur. In de winter sluit het van maandag tot en met donderdag om 17.00 uur en in het weekend om 20.00 uur, opnieuw met de lange vrijdagavond. Op 6 maart, 18 mei en de nationale feestdagen 25 maart en 28 oktober is het gratis.

De klim zelf is kort, maar het plateau ligt vol in de zon en schaduw is er nauwelijks. Kies in de zomer het begin van de ochtend of het einde van de middag en bekijk vooraf de verwachting voor Athene; in de zomer hindert de hitte een bezoek meer dan regen. De officiële bezoekersinformatie van Athene merkt de site aan als rolstoeltoegankelijk; controleer de details voor jouw situatie vooraf bij de beheerder.

Lig je met een cruiseschip in Piraeus of wil je dezelfde dag nog een veerboot halen, dan past de Akropolis goed als ochtendprogramma. Wil je daarna nog een tempel in het open landschap zien, dan is de tempel van Poseidon op Kaap Sounion een bekende dagtocht vanuit Athene.

Veelgestelde vragen