Naamdagen in Griekenland: vieren op de dag van je heilige

Onderdeel van

Tradities en feesten

Griekse naam

onomastiki eorti, in het dagelijks Grieks giorti

Bepaald door

de kalender van heiligen van de orthodoxe kerk

Vaste wens

chronia polla, vele jaren

Zonder eigen heilige

Agion Panton, de zondag na Pinksteren

Wat is een naamdag?

Een naamdag is de dag waarop de kerk de heilige herdenkt naar wie je genoemd bent. Heet je Georgios, dan is de feestdag van de heilige Georgios ook jouw dag. In de orthodoxe kalender is vrijwel elke dag aan ten minste één heilige of martelaar gewijd, en meestal aan meer dan één; wie zo'n naam draagt, viert mee. Naamdagen horen daarmee bij de vaste Griekse tradities en feesten.

Ook in de katholieke traditie van de Lage Landen bestaan naamdagen van heiligen, maar daar zijn ze meestal niet meer dan een vermelding op de kalender. In Griekenland kent iedereen ze: de Grieks-orthodoxe kerk bepaalt nog een groot deel van de jaarindeling, en de meeste Grieken dragen een heiligennaam. Bij het Griekse doopfeest krijgt een kind vaak de naam van een grootouder, en die namen komen uit de heiligenkalender.

Hoe wordt een naamdag gevierd?

Anders dan bij een verjaardag in Nederland trakteer je zelf. Wie zijn naamdag heeft, zorgt voor het eten, het drinken en zo nodig de muziek; de gasten brengen een cadeau mee. Meestal is het een open huis: er is een gelegenheid, thuis of in een restaurant, en wie de gevierde wil feliciteren is welkom, ook zonder uitnodiging.

De wens is kort en altijd dezelfde: χρόνια πολλά, chronia polla, vele jaren. Je hoort hem die dag door de telefoon, in de winkel en op straat. Bij veelvoorkomende namen groeit het uit tot een dorpsfeest rond de kerk van die heilige, met Griekse muziek en dans.

Hoe vind je de datum bij een naam?

De datum hoort bij de heilige, niet bij de persoon, en één naam kan aan meer dan één heilige hangen. De naamdag van 4 maart is daar een voorbeeld van: op die dag staat Gerasimos van de Jordaan in de orthodoxe kalender, samen met onder anderen de martelaren Pavlos en Ioulianí. Een Gerasimos op Kefalonia viert zelden in maart, want daar is Gerasimos van Kefalonia de beschermheilige, met eigen dagen op 16 augustus en 20 oktober. Het helpt daarom te weten naar welke heilige iemand genoemd is, en niet alleen hoe hij heet.

Niet alle naamdagen hebben een vaste datum. Anastasios en Anastasia vieren op eerste paasdag, omdat hun naam opstanding betekent, en de Griekse paasdatum verschilt per jaar. Ook een vaste datum kan verschuiven: valt 23 april, de dag van de heilige Georgios, in de vastentijd of de Goede Week, dan gaat zijn feest naar de maandag na Pasen, zodat er echt gevierd kan worden. Kleinere heiligen blijven wel op hun gewone datum staan.

Bron: Orthodoxe heiligenkalender en overzicht van naamdagen

Namen zonder heilige vieren op Agion Panton

Niet elke Griekse naam staat in de heiligenkalender. Namen uit de oudheid zoals Aristotelis, Sokratis, Afroditi of Iliana hebben geen christelijke naamgenoot. Van zo iemand wordt gezegd dat hij geen naamdag heeft; wie geen eigen heilige heeft, viert op Agion Panton, Αγίων Πάντων, het feest van alle heiligen. Dat is de zondag na Pinksteren, en die datum verschilt per jaar.

Voor een bezoeker heeft dit een praktische kant. Een naamdag is geen officiële vrije dag, maar in een dorp waarvan de kerk aan die heilige is gewijd merk je er wel iets van: een mis in de ochtend en 's avonds een panigiri, het kerkfeest met eten en dans waar ook de bekende Griekse dansen langskomen. Hoor je iemand feliciteren, dan is chronia polla het juiste antwoord, ook als je de heilige niet kent. Meer van deze gebruiken staat bij de Griekse cultuur.

Veelgestelde vragen