Griekse muziek: van rebetiko tot Demis Roussos

Onderdeel van

Tradities en feesten

Kerninstrumenten

bouzouki, baglamas, tzouras, klarinet, Kretenzische lyra

Rebetiko

op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed sinds 2017

Demis Roussos

Alexandrië, 15 juni 1946 tot Marousi, 25 januari 2015

Bekendste groep

Aphrodite's Child, met Vangelis en Loukas Sideras

Demis Roussos Museum

Nijkerk 2016 tot 2018, collectie daarna naar Athene

Welke soorten Griekse muziek er zijn

De oudste laag is de volksmuziek: dimotika op het vasteland, nisiotika op de eilanden, en op Kreta een eigen traditie rond de driesnarige lyra. Die muziek hoort bij de Griekse feesten en tradities en bij de rest van de Griekse cultuur: op een Griekse bruiloft en op naamdagen komen dezelfde liederen terug.

Daarnaast ontstond in de steden een eigen muziek: rebetiko. Toen platenfirma's die liederen in de jaren dertig commercieel gingen uitbaten, groeide eruit het laiko van de radio. Klassiek geschoolde componisten, vooral Manos Hatzidakis en Mikis Theodorakis, zetten daar vanaf de late jaren vijftig het entechno naast: orkestrale muziek op gedichten, zoals Epitafios uit 1960 op verzen van Jannis Ritsos.

Bron: Wikipedia: music of Greece

Rebetiko en de bouzouki

Rebetiko, in het Grieks ρεμπέτικο, is de muziek van arme stadsbuurten en havens aan het begin van de twintigste eeuw. Het keerpunt kwam na de Grieks-Turkse oorlog van 1919 tot 1922, toen honderdduizenden vluchtelingen uit Klein-Azië hun stadsmuziek meebrachten. Twee stijlen liepen door elkaar: het smyrneïko uit Smyrna, met Ottomaanse instrumenten als de oud, en de Piraeus-stijl van de jaren dertig, met de bouzouki vooraan. De dictatuur van Metaxas liet vanaf 1937 liedteksten keuren en verbood in 1938 de amanedes op de radio, vrije klaagzangen in onbepaalde maat. Sinds 2017 staat rebetiko op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.

Het hoorbare verschil met latere Griekse hits zit in het instrument. Markos Vamvakaris nam in oktober 1932 als eerste met de bouzouki op, een trichordo met drie dubbele snaren. In de jaren vijftig maakte Manolis Chiotis de tetrachordo populair: vier dubbele snaren, gestemd als een gitaar, met de eerste opname in 1956. Dat maakte snelle solo's mogelijk. Oude rebetiko-opnamen klinken daardoor kaler en ruwer dan de latere laiko-hits, waarin de bouzouki snel en glanzend speelt. Ook de sirtaki, in 1964 bedacht voor de film Zorba the Greek, leunt op dat naoorlogse geluid.

Demis Roussos, wereldster met weinig Grieks repertoire

Demis Roussos, geboren als Artemios Ventouris Roussos op 15 juni 1946 in Alexandrië, is buiten Griekenland de bekendste Griekse zanger van de twintigste eeuw. Hij groeide op in een Griekse familie in Egypte; na de Suezcrisis van 1956 verhuisde die naar Athene. In 1967 vormde hij met Vangelis Papathanassiou en Loukas Sideras de groep Aphrodite's Child: Rain and Tears werd in de zomer van 1968 een hit, en het conceptalbum 666 uit 1972 geldt als klassieker van de progressieve rock. Solo begon hij in 1971 met We Shall Dance, en met Forever and Ever stond hij in 1976 bovenaan in de Britse hitlijst. Zijn platenverkoop wordt op zestig tot zeventig miljoen geschat. Hij stierf op 25 januari 2015 in Marousi bij Athene.

Wie via zijn naam de Griekse muziek wil leren kennen, komt daarmee bij iets anders uit. Roussos zong met zijn hoge tenor westerse pop in het Engels, Frans, Duits en nog een reeks talen; rebetiko of laiko zong hij niet, en bouzouki speelde hij niet. Grieks repertoire raakte hij zelden aan, en dan in bewerking: White Sails uit 1974 is de Engelse versie van een lied van de Griekse componist Dimos Moutsis.

Is er een Demis Roussos museum?

Het Demis Roussos Museum stond niet in Griekenland maar in Nijkerk. Zijn kinderen Emily en Cyril openden het op 15 juni 2016, zijn geboortedag, in het 192 Museum van oud-collega Bert van Breda: foto's, prijzen en zijn in Londen geveilde kaftans. In september 2018 ging die zaal dicht omdat de collectie naar Athene verhuisde, waar volgens Nederlandse berichten op 15 juni 2019 een museum opende. Een Griekse bron of actuele bezoekersinformatie daarover vond de redactie niet, dus reken er niet op dat het open is (gecontroleerd in oktober 2026). Zeker te bezoeken is het museum voor Griekse volksmuziekinstrumenten in Plaka, met de collectie die Fivos Anoyanakis in 1978 aan de staat schonk: een van de musea in Athene.

Waar je Griekse muziek live hoort

Volksmuziek hoor je op een panigiri, het dorpsfeest op de feestdag van de plaatselijke kerk, en bij een naamdag of rond Grieks Pasen: daar speelt een plaatselijke bezetting en danst het publiek mee. In de stad is het aanbod gescheiden: rebetadika zijn kleine zalen waar rebetiko live wordt gespeeld en meegezongen, bouzoukia de grote nachtclubs voor laiko en Griekse pop. Het hoofdpodium van het Athens Epidaurus Festival is het Odeon van Herodes Atticus uit 161 na Christus, op de zuidwestflank van de Akropolis. Dat theater gaat minstens drie jaar dicht voor restauratie, dus kijk per concert op welke locatie het wordt gegeven (gecontroleerd in oktober 2026).

Veelgestelde vragen