Op deze pagina
- Domein
- Huwelijk en gehuwde vrouwen, geboorte, gezin en stad
- Positie
- Koningin van de goden
- Ouders
- De titanen Kronos en Rheia
- Broers en zussen
- Zeus, Poseidon, Hades, Demeter en Hestia
- Kinderen
- Ares, Hebe en Eileithyia; Hephaistos bij Hesiodus zonder vader
- Attributen
- Polos of diadeem, scepter, sluier, granaatappel
- Heilige dieren
- Rund en koekoek; de pauw pas vanaf de hellenistische tijd
- Romeinse naam
- Juno
- Oudste vermelding
- Lineair B, als e-ra op tabletten uit Pylos en Thebe
- Grote heiligdommen
- Argos, Samos, Olympia en Perachora
Wie is Hera en waar is zij de godin van
Hera is in de Griekse mythologie de godin van het huwelijk. Dat domein gaat niet over verliefdheid in het algemeen, maar over het gehuwde leven: over vrouwen die trouwen en bevallen, en over het huis en de stad die daarop rusten. Zij is de dochter van de titanen Kronos en Rheia, de zuster en de vrouw van Zeus, en daarmee de koningin onder de Griekse goden.
Homerus noemt haar boöpis potnia Here, koeogige koninklijke Hera. Dat is geen spot: het gaat om een grote, donkere, rustige blik, en het verwijst naar het rund, haar oudste heilige dier. In Grieks schrift is zij Ἥρα.
Hera betekenis: waar de naam vandaan komt
De naam is ouder dan het Grieks dat wij kennen: in Lineair B, het schrift van de Myceense paleizen, staat de vorm e-ra op tabletten uit Pylos en Thebe. Wat de naam betekent, weet niemand zeker. Walter Burkert en de etymologische woordenboeken verbinden hem met heros, meester of beschermer, zodat Hera de beschermster zou zijn. Robert Beekes houdt het op een voor-Grieks woord, dus op een woord uit een taal die in het gebied werd gesproken voordat het Grieks er kwam. De verklaring die de Grieken zelf gaven, van hora (seizoen, rijp voor het huwelijk), geldt niet langer als houdbaar.
In het Nederlands is zij een godin; de vorm god Hera komt voor omdat god ook als algemeen woord voor godheid dienstdoet. Engelse teksten gebruiken daarvoor divinity.
Hera attributen en symbolen: kroon, rund, koekoek en pauw
Op afbeeldingen herken je Hera aan de hoge cilindervormige kroon, de polos, of een diadeem, aan de scepter en aan de sluier van een gehuwde vrouw: rechtop, waardig, zonder wapens. Soms houdt zij een granaatappel vast, teken van onsterfelijkheid.
Het rund hoort bij de oudste laag van haar verering: in veerijke streken als Euboea werd zij als koeiengodin vereerd. De koekoek komt uit het verhaal waarin Zeus haar voor het eerst het hof maakt in de vorm van die vogel. De pauw, nu het bekendste symbool van godin Hera, kwam er pas veel later bij. Pauwen waren in Griekenland onbekend tot Alexander de Grote het Perzische rijk openlegde, en Aristoteles noemt het dier nog de Perzische vogel. Pas in de hellenistische tijd trekken pauwen haar wagen, en in de renaissance werd de pauw een vast kenmerk van Hera en Juno.
Een afbeelding met een pauw hoort daarmee bij een latere periode dan de vroege verering in Argos en op Samos. Hetzelfde verschil tussen een oudere en een latere laag speelt bij Artemis en de maan.
| Bijnaam | Betekenis | Waar die op wijst |
|---|---|---|
| Boöpis | Koeogige | De oudste laag, Hera bij het rund |
| Anassa of Basilis | Koningin | Haar plaats naast Zeus |
| Parthenos | Maagd | De fase voor het huwelijk |
| Teleia | Zij die het huwelijk voltooit | Haar kerndomein |
| Chera | De verlaten vrouw of weduwe | De fase na het huwelijk |
| Argeia | Van Argos | Haar belangrijkste stad op de Peloponnesos |
Bron: Wikipedia: Hera (bijnamen en cultustitels)
De jaloerse vrouw van Zeus: wat de verhalen vertellen
De bekendste verhalen over Hera gaan over haar woede, en bijna altijd over hetzelfde: Zeus krijgt een kind bij een ander. In de Homerische hymne aan Apollo houdt de witarmige Hera uit afgunst Eileithyia, de godin van de barensnood, bij zich op de Olympus, zodat Leto negen dagen en negen nachten in weeën ligt met de kinderen die later Apollo en zijn tweelingzus zullen zijn. Bij de geboorte van Herakles zit zij zelf in de deuropening, zodat haar beschermeling Eurystheus eerder ter wereld komt en de held onder diens bevel valt.
Haar woede richt zich in die verhalen steeds op hetzelfde: de vrouwen en kinderen die Zeus buiten zijn huwelijk krijgt, het terrein waarover zij zelf gaat. Ook de naam Herakles hoort daarbij, want die wordt gelezen als roem van Hera, van de godin die hem juist tegenwerkte. De bronnen verschillen wel van toon. Bij Homerus is zij een onderhandelaar van gelijke rang: in het vierde boek van de Ilias bespot Zeus haar woede tegen Troje, waarna zij hem haar liefste steden aanbiedt, Argos, Sparta en het wijdstratige Mykene, te verwoesten zodra ze hem tegenstaan. Latere verzamelaars en Romeinse dichters houden vooral de jaloerse echtgenote over.
Het Heraion bij Argos en de drie fasen van het huwelijk
Hera had niet alleen een plaats in de verhalen, maar ook een eigen eredienst. Haar grootste heiligdom op de Peloponnesos lag in het open veld tussen de stad Argos en Mykene. De eerste bouwfase stamt uit de late achtste of vroege zevende eeuw v.Chr., toen Argos als stadstaat opkwam, en tot 460 v.Chr. kwamen de gemeenschappen van de Argivische vlakte daar samen. In 423 v.Chr. brandde de oude tempel af nadat de priesteres Chrysis een toorts te dicht bij de kransen had laten staan.
In Argos werd Hera aangeroepen als Parthenos, de maagd, als Teleia, zij van het voltrokken huwelijk, en als Chera, de verlaten vrouw: de drie fasen van een getrouwd leven in één godin. Daar hoorde de bron Kanathos bij, waarin zij zich volgens Pausanias elk jaar baadde om haar maagdelijkheid terug te krijgen, voor de heilige bruiloft met Zeus. Het huwelijk werd in die eredienst elk jaar opnieuw gesloten.
In Olympia is haar tempel ouder dan die van Zeus
De oudste tempel in het heiligdom van Olympia is niet van Zeus maar van Hera: het Heraion daar werd rond 620 v.Chr. gebouwd, en de grote Zeustempel kwam later. Op Samos gaat het verder terug, want daar wijdden de Grieken rond 800 v.Chr. mogelijk hun eerste tempel met een overdekte ruimte aan haar; in de zesde eeuw v.Chr. werd het Heraion van Samos een Ionische tempel van ruim honderd meter lang.
Die oudste tempel is bij elke editie van de Olympische Spelen in beeld. Het olympisch vuur wordt niet bij de Zeustempel ontstoken maar voor het Heraion, met een holle spiegel die het zonlicht bundelt.
De ontstekingsceremonie bij het Heraion gaat terug tot 20 juli 1936. Met bewolking werkt de spiegel niet, en dan gebruikt de organisatie een reservevlam die bij de repetitie is ontstoken, zoals in 2024.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Hera en de Romeinse Juno?
Juno is de Romeinse godin met wie Hera werd gelijkgesteld, maar dat is geen vertaling van een op een. Etymologische naslagwerken wijzen erop dat Juno in Rome ook eigenschappen van Athena in zich draagt, terwijl Hera sterker aan het huwelijk en aan haar eigen steden vastzat.
Welke kinderen had Hera?
Bij Hesiodus baart zij Zeus drie kinderen: Ares, de god van de oorlog, Hebe, de jeugd, en Eileithyia, die bij bevallingen helpt. Hephaistos is het bijzondere geval, want de smidsgod bracht zij na ruzie met Zeus zonder vader ter wereld. Over de kinderen die Zeus bij andere vrouwen kreeg gaat een eigen pagina.
Is Hera de godin van de bevalling, of is dat Eileithyia?
Beide, en dat is geen tegenspraak. Eileithyia begeleidt de bevalling zelf en is bij Hesiodus een dochter van Hera; Hera beschermt de vrouw die bevalt en het huwelijk waarin dat gebeurt. De hymne aan Apollo maakt dat onderscheid scherp: Hera houdt alleen haar dochter bij zich, en dan kan de bevalling niet beginnen.
Bronnen
- Wikipedia: Hera · Het domein (huwelijk, vrouwen, gezin, bescherming bij de geboorte), de Lineair B-vorm e-ra uit Pylos en Thebe, de concurrerende naamsverklaringen van Burkert, Van Windekens en Beekes en het verval van de antieke uitleg via hora, de bijnamen boöpis, Anassa, Basilis, Parthenos, Teleia, Chera en Argeia, de attributen polos, scepter, sluier en granaatappel, het rund in Euboea en de koekoek bij het hof maken van Zeus, de pauw als hellenistisch motief dat pas na Alexander bekend werd met Aristoteles als Perzische vogel, de dateringen van Perachora (negende eeuw v.Chr.), Samos (rond 800 en de zesde eeuw v.Chr.) en het Heraion van Olympia (laat zevende eeuw v.Chr., oudste tempel ter plaatse), de ouders en kinderen, het vasthouden van Eileithyia bij Leto, het vertragen van de geboorte van Herakles en Io als priesteres bij Argos · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Homerus, Ilias 4 (vertaling Murray), Perseus Digital Library · De formule koeogige koninklijke Hera en haar antwoord aan Zeus dat Argos, Sparta en het wijdstratige Mykene haar liefste steden zijn, die hij mag verwoesten zodra ze hem tegenstaan, in het gesprek waarin hij haar woede tegen Troje bespot · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Homerische hymne 3, aan Apollo (vertaling Evelyn-White), Perseus Digital Library · Bevestigt dat de witarmige Hera uit afgunst Eileithyia, de godin van de barensnood, boven op de Olympus bij zich hield en dat Leto daardoor negen dagen en negen nachten in weeën lag voordat Iris haar liet halen · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Heraion of Argos · De ligging tussen Argos en Mykene, de eerste bouwfase in de late achtste of vroege zevende eeuw v.Chr., de functie als gezamenlijke ontmoetingsplaats van de Argivische vlakte tot 460 v.Chr., de brand van 423 v.Chr. door de toorts van de priesteres Chrysis bij de kransen en het jaarlijkse bad in de bron Kanathos voor de heilige bruiloft zoals Pausanias dat overlevert · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Olympic flame · Bevestigt dat het olympisch vuur bij de tempel van Hera in Olympia wordt ontstoken met een holle spiegel die het zonlicht bundelt, dat de eerste ceremonie op 20 juli 1936 was en dat bij bewolking een reservevlam van de repetitie wordt gebruikt, zoals in 2024 · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Online Etymology Dictionary: Hera · De vertaling beschermster in de lijn van heros, het voorbehoud van Beekes over een voor-Grieks woord, en dat de Romeinse Juno ook eigenschappen van Athena in zich draagt en dus niet volledig met Hera samenvalt · geraadpleegd 3 oktober 2026