Alonissos

Een smal eiland aan het eind van de veerlijn

Alonissos is het buitenste bewoonde eiland van de noordelijke Sporaden, de eilandgroep in de noordwestelijke Egeïsche Zee boven Evia. Zoek je Alonissos in Griekenland op de kaart, dan kijk je dus niet bij de Cycladen maar een stuk noordelijker; het eiland ligt verder van Athene dan de meeste andere bestemmingen in Griekenland. Het is lang en smal: ongeveer 20 km van noordwest naar zuidoost, op het breedste punt zo'n 4,5 km, samen ruim 64 km² kalksteen met de Kouvouli (ongeveer 475 m) als hoogste punt. Bij de telling van 2021 woonden er 33 mensen op de omringende eilandjes.

Een vakantie op Alonissos begint met een boot, want het eiland heeft geen luchthaven. In de groep ligt die op Skiathos, het enige eiland van de Sporaden met een internationale luchthaven. Vanaf het vasteland varen veerboten uit Volos, Agios Konstantinos en Thessaloniki, en vanaf Mantoudi op het buureiland Evia loopt een lijn omhoog langs de eilanden. Op al die routes komt Alonissos als laatste: eerst Skiathos, dan Skopelos, dan Patitiri. Reken daarom op een of twee overstappen.

De aardbeving van 1965 en de twee kernen van het eiland

Alonissos heeft twee kernen, en dat gaat terug op één gebeurtenis. Op 9 maart 1965 werd het eiland getroffen door een zware aardbeving, en een tweede beving op 14 maart zorgde voor nog meer schade. Vrijwel geen huis bleef onbeschadigd of veilig overeind, en twee oudere vrouwen kwamen om. Het dorp dat de klap kreeg staat hoog op de zuidkant en heet in de volksmond Chora of Palia Alonissos, het oude dorp. De hoofdplaats is nu Patitiri, de haven beneden, waar ook de veerboten aankomen.

Die havennaam verwijst naar het werk dat hier eeuwenlang het belangrijkste was. Een πατητήρι is de bak waarin druiven met de voeten werden getreden, van het oud-Griekse werkwoord pateo, treden. In de oudheid heette het eiland Ikos en stond het bekend om zijn wijn, die in amforen met het stempel IKION de zee op ging; in de Romeinse tijd zou vrijwel het hele eiland één wijngoed zijn geweest, van een producent uit Peparethos, het huidige Skopelos. De huidige naam is van 1838, toen het eiland onder koning Otto werd omgedoopt; in de middeleeuwen heette het Liadromia of Chiliodromia. Uit het Griekse Αλόννησος komt de tweede schrijfwijze Alonnisos, die je in reisgidsen ziet; hieronder houden we Alonissos aan.

Het nationale zeepark rond Alonissos

Rond Alonissos ligt het Nationaal Marien Park van Alonissos en de Noordelijke Sporaden, bij presidentieel besluit opgericht in 1992. Het was het eerste zeepark van Griekenland en is volgens de parkbeheerder met ongeveer 2.220 km² het grootste beschermde zeegebied van Europa. Behalve Alonissos zelf vallen zes kleinere eilanden eronder (Peristera, Kyra Panagia, Gioura, Psathoura, Piperi en Skantzoura) en 22 onbewoonde klippen. Het beschermde gebied is daarmee vooral zee: het eiland waar je verblijft is er een klein deel van. Kyra Panagia hoort sinds 963 bij het Athosklooster Megisti Lavra en heeft een in 2017 gerestaureerd klooster met één monnik.

Het park is beschermd om wat er leeft. Het is een van de belangrijkste gebieden ter wereld voor de mediterrane monniksrob (Monachus monachus). Een internationale inventarisatie van belangrijke zeezoogdiergebieden komt voor de noordelijke Sporaden uit op 52 volwassen dieren en minstens 60 inclusief jongen, ongeveer 9,2 procent van de wereldpopulatie, met dertien grotten waarin pups geboren worden en 35 rustgrotten. Verder noemt de parkbeheerder de Eleonora's valk, de Audouinmeeuw, rood koraal, dolfijnen en de wilde geit van Gioura. Dat de soorten het hier volhouden, schrijft het park toe aan de afgelegen ligging, de vorm van de kusten en de beperkte bebouwing.

Wat je zelf mag doen, hangt af van de zone waarin je zit. Zwemmen, snorkelen, dieren kijken, fotograferen en wandelen horen bij het vrij toegankelijke deel; jagen is in het hele park verboden, behalve op Gioura met een speciale vergunning.

Bron: Alonnisos Marine Park, zone-indeling uit het presidentieel besluit van 1992

Het wrak bij Peristera

Bij het eilandje Peristera ligt op 20 m diepte een vrachtschip uit het laatste kwart van de vijfde eeuw voor Christus, met naar schatting 4.200 amforen aan boord, samen zo'n 126 ton. Bij de opgraving gold het als het grootste bekende koopvaardijschip uit de klassieke tijd. Sinds 2020 kunnen gecertificeerde duikers er onder begeleiding heen: het Alonissos Underwater Museum is het eerste onderwatermuseum van Griekenland, met de Ephorie voor Onderwaterarcheologie als toezichthouder. Wie geen brevet heeft, kan het wrak in het bijbehorende informatiecentrum in 3D bekijken.

Stranden en dorpen op Alonissos

De stranden van Alonissos bestaan uit kiezels. Dat betekent in de praktijk: badschoenen zijn handig en het water blijft helder omdat er weinig zand opdwarrelt. Brede zandstranden zoals op Skiathos vind je hier niet. De bewoonde plekken liggen verspreid over het zuiden en de oostkant: naast Patitiri en het oude dorp onder meer Votsi, Steni Vala, Kalamakia, Chrysi Milia, Agios Petros, Gerakas, Isiomata en Mourtero, terwijl Marpounta verlaten is.

Buiten die kernen wordt er geboerd en gevist. Er wordt gemengd geboerd en wijn gemaakt, met amandelen, druiven, vijgen en olijven als belangrijkste producten; vissen is een gewoon beroep, maar toerisme is inmiddels de grootste bedrijfstak. Het park schrijft die combinatie ook als doel op: landbouw, veeteelt en visserij naast een bezoekersstroom die het gebied aankan. Van de drie bewoonde eilanden van de noordelijke groep heeft Alonissos de minste inwoners: 3.138, tegen 4.518 op Skopelos en 5.802 op Skiathos.

Hoe is het weer op Alonissos?

Het weer op Alonissos is mediterraan, maar duidelijk natter dan op de eilanden in het zuiden van de Egeïsche Zee. Voor Alonissos zelf heeft onze klimaatbron geen eigen cijfers; die hieronder zijn van buureiland Skiathos en geven het patroon van de groep. Over 1991 tot 2020 ligt de gemiddelde maximumtemperatuur in juli en augustus rond 29 °C en in januari rond 12 °C. Van de 630 mm neerslag per jaar valt het grootste deel tussen oktober en april, met december als natste maand: ongeveer 95 mm over twaalf dagen.

Het zeewater warmt langzamer op en koelt langzamer af dan de lucht. Het is in augustus op zijn warmst met ongeveer 25 °C en in maart op zijn koudst met 13,5 °C, terwijl de lucht in januari het koudst is. Daardoor is het water in mei nog kouder dan de luchttemperatuur doet verwachten, en in september warmer. In mei, juni en september kun je zwemmen en goed wandelen, met een ander vaarschema dan in het hoogseizoen.

Past Alonissos bij jou?

Alonissos past bij reizigers die hun dagen vullen met water, wandelen en kijken, en die er niet van schrikken dat een boottocht of een rit over één doorgaande weg daarbij hoort. Je zit bovenop het zeepark, de kiezelbaaien zijn rustig en het oude dorp geeft het eiland een tweede centrum op hoogte. Wil je een luchthaven naast de hoofdplaats en meer winkels en uitgaan, dan zit je op Skiathos beter; zoek je een eiland zonder vliegveld maar met meer dorpen, dan kun je Skopelos ernaast leggen. Binnen de groep ligt Skyros verder naar het zuidoosten, met een eigen binnenlandse luchthaven.

Buiten de Sporaden zijn er eilanden van vergelijkbare schaal. Paxos, dat je net als Alonissos alleen per boot bereikt, is nog kleiner; Hydra, waar geen auto's rijden, ligt dichter bij Athene; en wie vooral komt om te lopen, kan Andros in de Cycladen ernaast zetten. Wat Alonissos eigen maakt, is het kleine bewoonde eiland met een groot beschermd zeegebied eromheen.

Veelgestelde vragen