Paphos

Paphos ligt op Cyprus, niet in Griekenland

Paphos ligt in het uiterste zuidwesten van Cyprus, aan het eind van de snelweg die de zuidkust volgt. Wie op Paphos in Griekenland zoekt, zoekt in het verkeerde land: de stad hoort bij de Republiek Cyprus, een zelfstandige staat. De voertaal is Grieks, en op borden en tickets staat meestal Pafos, de transliteratie van Πάφος; hieronder houden we de in Nederland gangbare spelling Paphos aan.

Paphos International Airport (PFO) ligt 6,5 km zuidoostelijk van de stad, bij de dorpen Timi en Acheleia, en is na de luchthaven bij Larnaca de tweede van het eiland. In 2025 reisden er ruim 3,8 miljoen passagiers via Paphos. De drukste verbindingen van 2024 waren Londen Gatwick, Manchester en Londen Stansted, met Ryanair, easyJet, Jet2 en TUI als grootste maatschappijen. Het vliegaanbod is daarmee sterk op het Verenigd Koninkrijk gericht. Controleer voor jouw reisdata of er vanaf Nederland direct gevlogen wordt, of dat een overstap of een aankomst op Larnaca beter uitkomt.

Van de luchthaven rijdt een bus naar het knooppunt Paphos Harbour in de benedenstad, en er is een verbinding naar de luchthaven van Larnaca. Het busvervoer in het district is in handen van OSYPA; routes en tijden staan op het landelijke portaal Cyprus By Bus, dat je kort voor vertrek het best zelf nakijkt. Rijd je zelf, dan geldt op heel Cyprus linksrijden.

Bovenstad, benedenstad of de kust naar het noorden

Paphos bestaat uit twee stadsdelen met een hoogteverschil ertussen. Ktima, ook Pano Pafos genoemd, is de woon- en werkstad op de heuvel: markt, winkels, kantoren en het districtsmuseum. Kato Paphos is de benedenstad aan zee, gegroeid rond de middeleeuwse haven en sinds de jaren zeventig volgebouwd met hotels, restaurants en appartementen. Tussen de twee stadsdelen liggen een paar kilometer en een flink hoogteverschil: naar beneden loop je dat gemakkelijk, terug omhoog is het een klim.

Daar komt een derde gebied bij: de kuststrook die vanaf de stad noordwaarts loopt, via Chlorakas en Kissonerga naar Coral Bay en Pegeia. Coral Bay ligt ongeveer 11 km van de stad en is een zandbaai van zo'n 600 m tussen twee kalkstenen koppen. Een accommodatie met Paphos in de naam kan dus op loopafstand van de opgravingen liggen, of twintig minuten rijden verderop. Kijk bij het boeken naar het adres en de looproute naar zee, niet naar de plaatsnaam alleen; dezelfde valkuil speelt in Chersonissos op Kreta, waar één naam ook een lange kuststrook dekt.

De stad is meer dan haar opgravingen. Bij de volkstelling van 2021 had Paphos 37.297 inwoners binnen de gemeentegrens en ongeveer 55.000 in het aaneengesloten stedelijk gebied, en in 2017 was het samen met het Deense Aarhus culturele hoofdstad van Europa. Buiten het toerisme leeft de streek van landbouw: bananen, wijndruiven en tabak horen bij de gewassen van het district.

Wat er sinds 1980 op de werelderfgoedlijst staat

De inschrijving van 1980 geldt niet voor één gebouw, maar voor de resten van de antieke stad op drie plekken: het archeologische park in Kato Paphos, de Koningsgraven ten noorden daarvan en Palaipaphos bij het dorp Kouklia, ongeveer 16 km oostelijk. UNESCO nam het geheel op onder de criteria iii en vi, dus als getuigenis van een verdwenen beschaving en om de verbinding met de verering van Aphrodite. Cyprus heeft nog twee werelderfgoedplekken: de beschilderde kerken van het Troodosgebergte sinds 1985 en de steentijdnederzetting Choirokoitia sinds 1998.

Het park in de benedenstad is wat de meeste bezoekers bedoelen als ze het over de mozaïeken hebben. De vloeren liggen in vier Romeinse stadshuizen, elk genoemd naar de figuur die erop te zien is. Het Huis van Dionysos uit de derde eeuw na Christus heeft met bijna 2.000 m² het grootste oppervlak, met jachtscènes en verhaalpanelen als Pyramus en Thisbe en Apollo die Daphne najaagt. In de villa van Theseus staat Theseus tegenover de Minotaurus, het Huis van Aion uit de vierde eeuw geldt als het fijnste figuratieve werk, en in het Huis van Orpheus speelt Orpheus op zijn lier. Verderop in het park liggen een odeon uit de tweede eeuw met plaats voor ongeveer 1.200 mensen, een agora van ruwweg 150 bij 160 m en op de heuvel Fabrika een theater uit de vierde eeuw voor Christus. In het park kijk je vooral naar woonhuizen en stadsvoorzieningen, en niet naar tempels zoals in Athene.

De Koningsgraven, ruim twee kilometer noordelijk van de haven, dragen een misleidende naam: er is geen koning begraven. Het zijn graven van de Paphische bovenlaag en hoge functionarissen, uitgehouwen in de rots tussen de vierde eeuw voor Christus en de derde eeuw erna. Een deel heeft een binnenhof met Dorische zuilen, een vorm die het huis van de levenden nabouwt. Juist die opzet bracht latere bezoekers op de gedachte dat hier koningen lagen.

Over het begin van de stad lopen de bronnen uiteen. Nea Paphos aan de kust is gesticht door koning Nikokles: de ene bron dateert dat op 321 voor Christus, de andere op ongeveer 306 voor Christus. Dat het om de late vierde eeuw voor Christus gaat staat vast, en ook dat de stad daarna bestuurszetel van Romeins Cyprus werd. Dat we er zoveel over weten, is betrekkelijk recent werk: Poolse archeologen begonnen hier in juni 1965, de Cypriotische oudheidkundige dienst breidde het onderzoek in de late jaren zeventig uit.

Aphrodite bij Kouklia en de rots in de zee

De oudste laag van Paphos ligt niet bij de hotels aan de kust, maar bij Kouklia, op de plek van Palaipaphos: het oude Paphos. Vanaf ongeveer 1200 voor Christus stond daar het belangrijkste heiligdom van Aphrodite in de Griekse wereld. Het was geen tempel met een beeld, maar een altaar in de open lucht met een kegelvormige steen als verschijningsvorm van de godin. De plaatselijke koningen waren er tegelijk hogepriester. Met de komst van het christendom verdween de cultus en raakte het terrein in verval; in een middeleeuws landhuis ernaast zit nu het museum met de vondsten.

De bekendste Aphroditeplek van de streek ligt langs de weg naar Limassol: Petra tou Romiou, een rotspunt in de zee. De mythe laat de godin daar uit het zeeschuim aan land komen, nadat Kronos zijn vader Uranus had verminkt en de resten in het water had geworpen. De naam hoort bij een ander verhaal: in het epos over Digenis Akritas slingert de held een rotsblok uit het Troodosgebergte naar de kust om aanvallers tegen te houden. Zo horen er twee verhalen bij dezelfde rots, en geen van beide geldt als de juiste.

Zwemmen bij de rots wordt afgeraden omdat de zee er doorgaans ruw staat, en klimmen op de rots mag niet. Reken er dus op dat je er kijkt en fotografeert, en niet zwemt. Ook haar naam verbindt Aphrodite met het eiland: in oudere Griekse teksten heet zij Kypris, de Cypriotische.

De kust, Akamas en wat daar verandert

In het centrum van Paphos liggen geen zandstranden. De bekendste zandbaai is Coral Bay, ten noorden van de stad, en daarachter begint Akamas: een schiereiland van 230 km² met weinig verharde wegen. De noordwesthoek van het eiland is daarmee veel minder bebouwd dan de zuidoostkust rond Ayia Napa.

Akamas is beschermd via het Natura 2000-netwerk. Twee strandstukken zijn aangewezen om de nestelende zeeschildpadden, en het schiereiland is ook vogelrichtlijngebied. Van de 128 endemische plantensoorten van Cyprus komen er 39 in Akamas voor; monniksrob, vale gier en Cypriotische grasmus horen bij de kwetsbare dieren. Lara is het strand van de schildpadden, de Avakaskloof loopt landinwaarts door de kalksteen en bij de Baden van Aphrodite begint de route richting de Blauwe Lagune.

De binnenwegen van Akamas zijn grotendeels onverhard, en verhuurders sluiten onverharde wegen vaak uit in hun voorwaarden; lees dat na voordat je de afslag neemt. Het gebied is bovendien onderwerp van een slepend conflict. Een deel van de voorgestelde bescherming is nooit vastgelegd, er ligt een plan voor de A7-snelweg tussen Paphos en Polis, en sinds 2017 zijn er tientallen branden aangestoken, wat milieuorganisaties toeschrijven aan belangen die zich tegen het bosbeschermingsplan verzetten. Of dit gebied zo onbebouwd blijft, is daarmee niet zeker.

Past Paphos bij jouw vakantie?

Paphos past bij een vakantie waarin opgravingen en zee elkaar afwisselen: in Kato Paphos liggen het archeologische park en de boulevard op loopafstand van elkaar. Wil je vooral zand en strandvoorzieningen, dan zijn Ayia Napa en het rustiger Protaras in de zuidoosthoek daarop ingericht. Zoek je een stad met stadsstrand en winkels, dan is Limassol de logische keuze; Nicosia ligt binnenlands en heeft geen kust.

De reis van de luchthaven naar je verblijfplaats weegt mee in die keuze. Land je op Paphos, dan ben je snel bij de stad; land je op Larnaca, dan rijd je eerst dwars over het eiland. Voor een rondreis reken je met de 66 km snelweg naar Limassol en met bergwegen zodra je het binnenland in gaat, waar dezelfde afstand veel meer tijd kost.

Twijfel je tussen Cyprus en de Griekse bestemmingen op deze wiki: Paphos ligt op 34°46′ noorderbreedte en daarmee zuidelijker dan vrijwel elke Griekse badplaats, een stuk zuidelijker dan Parga aan de westkust van het vasteland. Wat dat per maand betekent voor lucht- en zeetemperatuur, staat bij het weer en klimaat op Cyprus.

Veelgestelde vragen