Troodos

Één naam voor een gebergte, een bergpas en een bos

Troodos betekent drie dingen tegelijk. Ten eerste het Troodosgebergte zelf: de bergketen die het binnenland van Cyprus vult, de grootste van het eiland en volgens de topografische beschrijving ongeveer een derde van het landoppervlak. Ten tweede Troodos als plek: een bergpas met een politiepost, een paar restaurants en de wegwijzers naar de wandelpaden. Dat is de stop die reisschema's bedoelen. Ten derde het bosgebied rond de top, waar de meeste paden beginnen.

Er is dus geen centrum waar je één keer uitstapt en alles ziet. De bezienswaardigheden liggen in verschillende dorpen aan weerszijden van de bergrug, vaak een half uur rijden van elkaar, en de meeste bezoekers hebben daarvoor een huurauto nodig. Het gebergte ligt midden op het eiland, tussen de zuidkust bij Limassol en de vlakte waarin de hoofdstad Nicosia ligt; vanaf beide kanten is het een dagtrip. Let op: op heel Cyprus rijd je links.

Oceaanbodem op 1.952 meter hoogte

De bergen bestaan uit een ofioliet: een stuk oceaankorst met het bovenste deel van de aardmantel eronder, dat bij het samenschuiven van platen omhoog en op de rand van een continent is geschoven. Het Troodos-complex ontstond 92 tot 82 miljoen jaar geleden in het Boven-Krijt en ligt nu grotendeels ongestoord aan de oppervlakte. Onderzoek aan deze gesteenten leverde in de jaren zestig bewijsmateriaal voor de theorie dat de oceaanbodem uit elkaar groeit.

Er is ook iets van te zien. In rivierbeddingen en wegsneden liggen pillow lava's bloot: bolvormige lavakussens, ontstaan toen gloeiend gesteente onder water uitstroomde. Hogerop zie je gesteenten uit oude magmakamers, en op sommige ruggen aders met mineralen. Het gebied is sinds 2015 een UNESCO Global Geopark van 114.700 hectare, met 38 aangewezen geologische plekken en 84 wandelpaden die ze ontsluiten.

Tien beschilderde kerken, verspreid over tien dorpen

De tweede reden om de bergen in te gaan zijn de kerken. Aan de buitenkant zijn ze onopvallend: kleine gebouwen met een steil overhangend houten dak met dakpannen, een bouwvorm die het pleisterwerk en de muurschilderingen tegen regen en sneeuw beschermt. Binnen zitten Byzantijnse en post-Byzantijnse muurschilderingen uit de elfde tot de zeventiende eeuw. UNESCO plaatste negen kerken en één klooster in 1985 op de werelderfgoedlijst; in 2001 kwam de kerk van Palaichori erbij, waarmee het er tien zijn.

Ze liggen over de hele streek verspreid, dus je zult moeten kiezen. Agios Nikolaos tis Stegis bij Kakopetria is het oudste bewaarde kloosterkerkgebouw van Cyprus en gaat terug tot de elfde eeuw. De Panagia in Moutoullas, uit de dertiende eeuw, is het vroegste voorbeeld van dat steile houten dak. Panagia tou Arakou bij Lagoudera en Stavros Agiasmati bij Platanistasa staan bekend om hun schilderingencycli, en Panagia Phorviotissa bij Asinou is de bekendste van het westelijke deel. Het klooster Kykkos hoort niet bij de tien, maar is het rijkste en bekendste van het gebergte. Reken erop dat kleine kerken niet altijd open zijn: vaak heeft een kerkwachter in het dorp de sleutel.

Bergdorpen met wijn, water en wandelpaden

Het Troodosgebergte is bewoond gebied: in het geoparkgebied wonen ongeveer 21.000 mensen, in dorpen die van bosbouw, landbouw, wijn en bezoekers leven. Platres aan de zuidflank is het bekendste bergplaatsje, met watervallen in de buurt. Kakopetria en Galata liggen aan de noordkant in de Solea-vallei, Pedoulas en Kalopanagiotis in de Marathasa-vallei, en Omodos ligt lager, tussen de wijngaarden. Op de zuidhellingen wordt koumandaria gemaakt, een zoete wijn die als een van de oudste wijnen van het Middellandse Zeegebied geldt en die er al eeuwen onafgebroken geproduceerd wordt.

Wat je hier doet, is iets anders dan een verblijf in Paphos of een van de andere kustplaatsen die je bij de bestemmingen vindt: wandelen, kerken en dorpen in plaats van strand. Veel bezoekers combineren daarom een week aan zee met één of twee dagen de bergen in.

Koel in de zomer, sneeuw in de winter

De hoogte verandert het weer merkbaar. Waar de vlakte rond Nicosia in de zomer ver boven de dertig graden uitkomt, blijven de bergen daar duidelijk onder; in juli en augustus is dat de belangrijkste reden om naar boven te gaan. In de winter valt op het hoogste deel sneeuw en vriest het 's nachts regelmatig: in het dorp Prodromos is het in januari rond 7 °C overdag en rond het vriespunt 's nachts.

Mei en juni geven daarom aangename wandeltemperaturen terwijl het aan zee al druk en warm is; oktober werkt vaak net zo goed. In de winter kun je op de hoogste stukken gesloten of gladde wegen tegenkomen. Wie in de winter op Cyprus zit, bijvoorbeeld bij Larnaca, kan op één dag van vijftien graden aan de kust naar sneeuw op de top rijden.

Veelgestelde vragen