Akrotiri

Drie plekken met dezelfde naam

Wie op Santorini naar Akrotiri vraagt, kan drie verschillende antwoorden krijgen. Akrotiri is ten eerste een dorp op de zuidwestelijke helling van het eiland, ongeveer 15 km over de weg van hoofdplaats Fira. Ten tweede is het de naam van de opgegraven bronstijdstad, die ongeveer twee kilometer zuidoostelijker onder een moderne overkapping ligt. En ten derde gebruiken mensen de naam voor de stranden en de rode klif aan de kust eronder. Houd daar rekening mee als je de opgraving wilt zien: stap je uit in het dorp, dan sta je boven op een heuvel en moet je nog een stuk lopen naar de ingang.

Het dorp ligt niet aan de calderarand, zoals de witte dorpen in het noorden, maar aan het zuidwestelijke eind van de caldera, met wijngaarden en tomatenveldjes op de vulkanische grond eromheen. Er wonen 432 mensen, geteld in 2021. Het is dus een landbouwdorp met een beroemde opgraving ernaast en geen hotelstrook. Andere plaatsen vind je bij de Griekse bestemmingen; hoe Santorini in een eilandroute past, staat bij eilandhoppen in Griekenland.

De opgraving: een stad onder de vulkaanas

De opgraving is de reden dat de naam Akrotiri buiten het eiland bekend is. Hier lag in de bronstijd een stad met huizen van twee en drie verdiepingen, een aangelegd rioolstelsel, fijn aardewerk en wandschilderingen. Een uitbarsting begroef het geheel onder meters puimsteen en as, en die laag hield de muren, trappen en voorraadvaten tot op verdiepingshoogte overeind. De Franse geoloog Ferdinand Fouqué groef er in 1867 al; het systematische werk begon in 1967 onder Spyridon Marinatos, die de stad binnen enkele uren terugvond, en ging na zijn dood in 1975 verder onder Christos Doumas.

Er zijn geen onbegraven menselijke skeletten aangetroffen, en in heel de stad is tot nu toe maar één gouden voorwerp gevonden. Dat wijst erop dat de bewoners zijn weggegaan voordat de uitbarsting kwam en hun kostbaarheden meenamen, vermoedelijk gewaarschuwd door bevingen vooraf. Waarom de bodem daar zo onrustig is, legt de pagina over aardbevingen in Griekenland uit. Over het jaar zijn de wetenschappers het niet eens: koolstofdatering plaatst het verlaten van de stad meestal tussen 1620 en 1530 v.Chr., jaarringonderzoek levert losse kandidaatjaren op zoals 1560 en 1544 v.Chr.

Boven de opgraving staat sinds 2012 een lichte overkapping die de ruïnes tegen zon en regen beschermt en waaronder je over verhoogde paden tussen de huizenblokken loopt. Die kap verving een constructie die in 2005 instortte, waarbij één bezoeker omkwam; de oudheden zelf raakten toen niet beschadigd. De site ging in april 2012 weer open.

Goulas, La Ponta en een vuurtoren uit 1892

Het dorp heeft een eigen, veel jongere geschiedenis. Op de heuveltop staat de ruïne van een versterkte nederzetting die in de middeleeuwen La Ponta heette; het overgebleven torenblok wordt Goulas genoemd en het huidige dorp is er grotendeels om heen gegroeid. De Venetiaanse familie Gozzadini had het kasteel vanaf 1336 in handen en hield het tot de Ottomanen het in 1617 overnamen. In en rond de ruïne staan kleine kapellen, waaronder een Agios Nikolaos. Zo'n versterkt heuveldorp was geen uitzondering: Pyrgos in het binnenland staat om dezelfde reden op een top, uit het zicht van zee.

Voorbij het dorp loopt de weg door naar de westelijkste punt van het eiland, waar een vuurtoren uit 1892 staat. Hij werkt nu automatisch en het licht is tot ongeveer 24 zeemijl te zien. Eromheen staat niets; het is een rustige plek aan het eind van de weg.

Het Rode Strand en het Witte Strand

Onder Akrotiri ligt het Rode Strand, genoemd naar de kiezels en het zand van verpulverd vulkanisch gesteente waarin ijzer is geoxideerd; dezelfde roodbruine kleur zit in de klif erboven. Een paar baaien verder is het gesteente juist licht, vandaar de naam Witte Strand. Deze wanden brokkelen af: sinds 2013 zijn delen van het Rode Strand door afschuivingen niet meer te gebruiken, en de waarschuwingsborden bij het pad kun je beter serieus nemen. Veel bezoekers bekijken de klif daarom van een bootje, de enige gewone manier om ook bij het Witte Strand te komen.

Wil je gewoon een hele dag aan zee, dan is de oostkust daar beter op gebouwd: Kamari en Perissa hebben zwarte kiezelstranden met strandtenten, ligbedden en schaduw. Akrotiri past bij wie de opgraving, de ruïne en het gesteente wil zien en dan verder rijdt. Op de opgraving loop je onder de kap in de schaduw, maar het pad naar de stranden ligt open in de zon; welke maanden zich daarvoor lenen, staat bij weer en klimaat op Santorini.

Veelgestelde vragen