Samos

Een groen eiland vlak voor de Turkse kust

Samos ligt in de oostelijke Egeïsche Zee en hoort bij de Noord-Egeïsche eilanden, net als Lesbos, Chios en Ikaria. Binnen de Griekse bestemmingen is dit het uiterste oosten van het land: de Straat van Mycale tussen het eiland en het Turkse vasteland is op het smalste punt 1,6 km breed. Wie op de kaart zoekt waar Samos ligt in Griekenland, kijkt dus vlak onder de Turkse westkust, ter hoogte van Kusadasi; Engelstalige kaarten en boekingssites schrijven kortweg Samos island.

Bereikbaar is het eiland vooral door de lucht. In het zomerseizoen vliegen onder meer Transavia en TUI rechtstreeks van Amsterdam naar Samos International Airport Aristarchos of Samos, genoemd naar de astronoom die als eerste voorstelde dat de aarde om de zon draait; reken op ongeveer drieënhalf uur. Ook Corendon verkoopt pakketreizen naar Samos met vluchten vanaf onder meer Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. De luchthaven ligt op zo'n 5 km van Pythagorion in het zuidoosten. Per boot kan het ook: veerboten verbinden Samos met Piraeus en met buureilanden, en vanuit de havens van Samos-stad en Pythagorion steek je het hele jaar over naar Kusadasi in Turkije.

Hoe groot is Samos en waarom is het zo groen

Hoe groot is Samos? De oppervlakte is 477,4 km²: ongeveer 43 km lang en 13 km breed, met 32.642 inwoners (telling 2021). Daarmee is het net iets groter dan Zakynthos, en Nederland is ongeveer 85 keer zo groot. Voor de planning telt vooral dat vrijwel elke afstand over bergwegen gaat; wie veel wil zien, logeert het handigst niet op een uiterste punt.

Het eiland bestaat uit twee bergmassieven. In het westen ligt de kalkberg Kerkis, met de top Vigla op 1.434 m het hoogste punt; het middenstuk hoort bij de zachtere, beboste Ampelos, ook Karvounis genoemd (1.095 m). Daartussen en op de noordflank liggen de wijngaarden en de meeste dorpen. Samos heeft voor een Egeïsch eiland veel water: er zijn beken, platanenbossen en kleine watervallen. Dat groen valt bezoekers op een vakantie op Samos meestal het eerst op.

Op de hellingen staat ook het beroemdste product van het eiland. Vrijwel de hele wijnbouw (98 procent) bestaat uit de witte druif muscat blanc à petits grains, lokaal moschoudi genoemd, op terrassen tot zo'n duizend meter hoogte; de grote wijncoöperatie van het eiland bestaat sinds 1934. De zoete Samos vin doux is de bekendste fles en staat in Nederland gewoon in het schap, onder meer bij Albert Heijn en Gall & Gall; de langer gerijpte wijnen heten Anthemis en Nectar.

Bezienswaardigheden op Samos: per hoek van het eiland

Lijstjes met de mooiste plekken of mooiste plekjes van Samos noemen steeds dezelfde namen. Handiger is het om de bezienswaardigheden per hoek van het eiland te bekijken: het zuidoosten heeft het antieke erfgoed, de noordflank de watervallen en de wijndorpen, het westen de hoge berg en de lege kust. Per hoek is dat ongeveer één dagtocht.

Werelderfgoed in het zuidoosten: de tunnel en het Heraion

UNESCO zette in 1992 twee plekken samen op de werelderfgoedlijst: Pythagoreion, de antieke stad onder het huidige Pythagorion, en het Heraion, zes kilometer westelijker aan de kust. Het pronkstuk is de tunnel van Eupalinos, een waterleiding van 1.036 m die in de zesde eeuw v.Chr. van twee kanten tegelijk door de berg werd gehakt, waarna de ploegen elkaar in het midden troffen. Herodotus rekende hem al tot de grootste bouwwerken van de Griekse wereld, en een deel van de tunnel is na restauratie weer te bezoeken.

Het Heraion was volgens de overlevering de geboorteplek van de godin Hera, onder een lygosstruik aan het riviertje de Imvrasos. Er stonden achtereenvolgens drie reuzentempels; van de laatste, begonnen onder tiran Polycrates en met een plattegrond van 108,6 bij 55,2 m een van de grootste van de Griekse wereld, staat nog één zuil overeind. Logeren of lunchen doe je ernaast in Ireon, het lage dorp bij de opgraving. De beroemdste vondst verhuisde naar het archeologisch museum in Samos-stad: een kouros van 5,25 m, in 1980 opgegraven langs de Heilige Weg die het heiligdom met de stad verbond; het hoofd werd pas in 1984 teruggevonden.

Pythagorion dankt zijn naam aan Pythagoras, die op Samos werd geboren; ook de filosoof Epicurus en de astronoom Aristarchus van de luchthaven kwamen hiervandaan.

Watervallen, kloof en de nachtegalenvallei op de noordflank

Een paar kilometer buiten Karlovassi, de nuchtere havenstad van het noordwesten, snijdt een riviertje bij Potami een kloof door het platanenbos. De watervallen zelf zijn klein; voor veel bezoekers is de wandeling erheen het aantrekkelijkst. Na ruim een kilometer langs het water bereik je een poel waar je het laatste stuk naar de eerste, zo'n twee meter hoge waterval zwemt, en een houten trap leidt verder de kloof in. Bij het begin van het pad staat de kerk van de Metamorfosis, volgens lokale bronnen de oudste van het eiland, met op de heuvel een Genuese kasteelruïne. Met het donkere kiezelstrand van Potami erbij vul je er een hele dag.

Oostelijker, op de noordhellingen van de Ampelos, ligt de nachtegalenvallei, ook wel nachtegaalvallei genoemd: een smal, beschaduwd dal waar je de vogels in het voorjaar vooral hoort. De gebruikelijke wandeling door de nachtegalenvallei begint bij Platanakia, het buurtje aan de kustweg bij Agios Konstantinos, en klimt in zo'n 7,5 km met 350 hoogtemeters op en neer naar Manolates, een dorp op 360 m dat van keramiek en kleine ateliers leeft. Wijndorp Vourliotes (330 m) even verderop heeft een klein dorpsplein met tavernes en op 2 km het klooster Vronta uit 1566, het oudste van het eiland.

Het lege westen rond de Kerkis

Voorbij Marathokampos en het strand van Votsalakia zijn er vrijwel geen toeristische voorzieningen meer en begint het bergmassief van de Kerkis. De klassieke beklimming naar de top Vigla begint bij Votsalakia en loopt via het nonnenklooster Evangelistria, op kaarten ook Evagelistria gespeld; reken volgens Rough Guides op zeven uur heen en terug zonder pauzes, dus dit is een bergdag voor geoefende wandelaars, met een vroege start en veel water. Je kunt ook rijden. Hoog aan de noordoostvoet van de berg ligt Kosmadei, met 72 inwoners (telling 2021) op 570 m hoogte; alleen twee dorpen op Samos liggen hoger. Je kijkt er tot de Turkse kust uit, en een onverharde weg loopt richting de verlaten baai Megalo Seitani.

Stranden: zand aan de uiteinden, kiezel in het noorden

In vrijwel elke top 10 van stranden op Samos staan dezelfde namen, en ze volgen een simpele verdeling: zand vind je vooral aan de oost- en zuidwestkant, kiezel met helder, snel diep water in het noorden. Psili Ammos betekent letterlijk fijn zand, en Samos heeft er meteen twee. Het bekende Psili Ammos ligt in het uiterste oosten, op zo'n 11 km van Samos-stad, met de Turkse kust breed in beeld; het tweede, stillere Psili Ammos ligt in het zuidwesten, voorbij Votsalakia richting de kleine vissersbaai Limnionas.

Aan de noordkust is het strand vooral kiezel. Bij Kokkari liggen Lemonakia en Tsamadou in bochten tussen groene kapen, met ligbedden in het seizoen en op Tsamadou een naaktstrandgedeelte; deze kust vangt geregeld wind: prettig voor surfers, minder prettig als je onder een parasol wilt liggen. Aan de oostkant ligt Mykali, een lange, stille kiezelstrook met de Turkse bergen als decor. In het zuiden wissel je tussen Potokaki bij het vliegveld en de kiezel- en rotsbaaitjes van Pappa Beach, ook Papa Beach geschreven, onder Ireon; snorkelaars zitten daar goed. In het zuidwesten ligt de langste strook: bijna twee kilometer zand en fijne kiezel bij Votsalakia, dat officieel Kampos Marathokampou heet en op borden en in de volksmond ook Kambos; alle drie de namen horen bij hetzelfde strand onder de Kerkis.

Boottochten, wandelen en dieren kijken

De activiteiten op het water zijn de vaste zomerklassiekers. Vanuit Pythagorion en Ormos Marathokampou vaart in het seizoen dagelijks een boottocht naar Samiopoula, letterlijk klein Samos: een eilandje met een handvol bewoners en het witte strandje Psalida. Zo'n dagtocht bestaat uit varen, zwemmen en eten. De tweede klassieker is de oversteek naar Kusadasi in Turkije, het hele jaar mogelijk en in de zomer met zo'n acht afvaarten per week vanuit Samos-stad; de overtocht duurt een half uur tot anderhalf uur, en Kusadasi is met zijn bazaar meteen de poort naar de opgravingen van Efeze. Voor zulke excursies gaat je paspoort mee, en de actuele grensregels en tijden controleer je bij de rederij.

Op het land draait Samos om wandelen: het eiland telt ruim 260 km aan paden, van de nachtegalenvallei tot de kale flanken van de Kerkis. Fietsen op Samos is iets voor klimmers, want de wegen winnen snel hoogte; een e-bike maakt het verschil. Een scooter huren kan in elke badplaats; draag de verplichte helm en vraag vooraf welk rijbewijs de verhuurder eist. Proeverijen en wijntours horen ook bij het vaste aanbod, met de muskaatdruif als hoofdonderwerp.

Dieren kijken kan dichtbij. De schildpadden van Samos zijn geen zeeschildpadden maar Kaspische beekschildpadden, die in beken en beekmondingen leven; onderzoekers telden er zo'n dertig in de poelen van de Imvrasos bij het Heraion, en reizigers zien ze ook in het beekje achter Potokaki. Een broedstrand zoals de baai van Laganas op Zakynthos heeft Samos dus niet. Vogelaars rijden naar het Alyki-wetland achter het oostelijke Psili Ammos: een zoutmeertje dat buiten de droge zomer flamingo's en steltlopers trekt en in de zomer droogvalt.

Waar kun je het beste logeren op Samos?

Voor een vakantie op Samos kies je eerst je uitvalsbasis, en twee vragen helpen daarbij: wat wil je 's avonds kunnen doen, en hoeveel wil je overdag rijden? De oost- en zuidkant zitten dicht bij vliegveld en erfgoed, de noordkust heeft de dorpssfeer en het groen, het zuidwesten de ruimte. Lees je ervaringen van andere reizigers, kijk dan naar de datum: na de aardbeving van 2020 en de brand van 2021 is oudere informatie over accommodaties rond Vathy en Kokkari soms achterhaald.

Kokkari, in zoekopdrachten ook Kokari, is het bekendste adres: een vissersdorp dat badplaats werd zonder uitgaansstrip, met kiezelstranden en veel tavernes. Hier zit ook veel Nederlands aanbod, van een klein hotel als Palm Beach op loopafstand van het strand tot appartementen Dioni; zulke kleinschalige appartementen en familiehotels bepalen op heel Samos een groot deel van het aanbod. Kijk bij het boeken dus vooral naar de precieze plek en de looproute naar strand en dorp.

Zoek je juist grote badplaatsen met zwembadresorts en meer uitgaansleven, dan passen Kos of Rhodos beter, en voor nachtleven als hoofddoel is er Mykonos. Wie Samos overweegt om het groen maar kleiner en zandiger wil, kan ook naar Skiathos kijken. Een last minute naar Samos vind je vrijwel alleen in het vliegseizoen, grofweg van mei tot en met oktober; daarbuiten vallen de rechtstreekse vluchten weg en reis je met een overstap.

Praktisch: seizoen, vervoer en actuele situatie

Het seizoen loopt ruwweg van mei tot en met oktober. Hartje zomer is heet en droog; mei, juni, september en oktober zijn prettiger voor wandelingen en voor wie de nachtegalenvallei groen wil zien. Hoe de maanden precies verschillen, met cijfers per maand, lees je bij weer en klimaat op Samos.

Een huurauto of scooter maakt het verschil zodra je meer wilt dan je eigen badplaats: de bezienswaardigheden liggen verspreid over het eiland. Op de kaart van Samos lijken de afstanden kort, maar over de bergwegen kost elke rit meer tijd. Het Nederlandse reisadvies voor Griekenland stond bij onze controle op 3 oktober 2026 op groen (laatst gewijzigd 7 september 2026), met natuurbranden, aardbevingen en wateroverlast als landelijke aandachtspunten; een apart reisadvies voor Samos bestaat niet, het eiland valt onder het advies voor Griekenland.

Samos in het nieuws: branden, aardbeving en de vluchtroute

Wie zoekt of er een bosbrand op Samos vandaag is, komt meestal uit bij landelijk nieuws. Het eiland heeft daarnaast zijn eigen brandgeschiedenis. In juli 2000 toonden satellietbeelden dagenlang actieve vuurhaarden en grote verbrande vlakken, in juli 2016 verbrandde zo'n 780 hectare dennenbos, en op 15 juli 2021 werden bij een natuurbrand naast Kokkari uit voorzorg twee hotels en meerdere woningen ontruimd. In de landelijke brandzomer van 2023 bleef Samos buiten de getroffen gebieden; de grote evacuaties van dat jaar, zoals ruim 19.000 mensen op Rhodos, speelden elders. Actuele bosbranden volg je via het reisadvies, lokale media en de waarschuwingsberichten van de Griekse overheid.

Op 30 oktober 2020 trof een zeebeving met magnitude 7,0 het gebied tussen Samos en Izmir. In Vathy kwamen twee tieners om door een ingestorte muur, in Karlovassi raakten ruim honderd gebouwen beschadigd en een kleine tsunami liep de noordkust op; in Izmir, aan de overkant, vielen 117 doden. Aardbevingen horen bij dit deel van de Egeïsche Zee; volg bij een schok de lokale instructies en de basisregels uit het reisadvies.

Samos ligt daarnaast op de vluchtroute van Turkije naar de Europese Unie. Het geïmproviseerde kamp boven Vathy groeide tot naar schatting 6.800 bewoners in april 2020, tien keer de bedoelde capaciteit; in september 2021 verhuisde de opvang naar een gesloten, door de EU betaald centrum landinwaarts bij Zervou, waarop hulporganisaties sindsdien veel kritiek houden. Aan de stranden merk je er als bezoeker doorgaans weinig van, maar dit hoort wel bij de recente geschiedenis van Vathy.

Plaatsen en bezienswaardigheden

• Kokkari · Badplaats aan de noordkust van Samos, met een winderig kiezelstrand, een vissershaven en twee rustiger baaien vlakbij.
• Pythagorion · Badplaats in het zuidoosten van Samos, gebouwd op de antieke hoofdstad, met een jachthaven, werelderfgoed en de luchthaven vlakbij.
• Votsalakia · Badplaats op de zuidwestkust van Samos: bijna twee kilometer zand en fijne kiezel langs één kustweg, onder de Kerkis.
• Karlovassi · De grootste plaats van Samos, aan de noordwestkust, opgebouwd uit vijf wijken met de haven en de campus beneden.
• Samos-stad · Hoofdstad van Samos, ook Vathy genoemd: haven, archeologisch museum en winkels, met het oude dorp op de helling erboven.
• Potami · Kiezelstrand aan de noordwestkust van Samos, met een kloof erachter waarin watervallen en een elfde-eeuwse kerk liggen.
• Ireon · Klein kustdorp aan de zuidkust van Samos, op een kilometer van het Heraheiligdom met zijn ene overgebleven zuil.
• Mykali · Kiezelstrand van ruim drie kilometer aan de zuidoostkust van Samos, met één ingericht middenstuk en stille uiteinden.

Veelgestelde vragen