Mycene

Waarom een hele periode Myceens heet

Mycene ligt in de Argolis, in het noordoosten van de Peloponnesos, op een rotsheuvel van 274 meter boven de vlakte. Het is geen stad en geen badplaats, maar een opgegraven burcht naast het dorp Mykines. De plaats is bekend omdat archeologen haar naam aan een hele periode hebben gegeven: de Myceense beschaving, grofweg de late bronstijd op het Griekse vasteland, heet zo omdat hier de eerste en rijkste vondsten uit die wereld tevoorschijn kwamen.

Daardoor betekent het woord twee dingen. Wie over Mycene in Griekenland leest, komt het tegen als plaatsnaam en als tijdvak: op de kaart is het één terrein van enkele hectaren, in de geschiedenisboeken een cultuur met paleizen in heel Zuid-Griekenland. Rond 1350 v.Chr. woonden op en rond de burcht naar schatting 30.000 mensen. Even na 1200 v.Chr. raakte de burcht in verval, in dezelfde periode waarin ook andere paleiscentra in de oostelijke Middellandse Zee werden verlaten.

De Leeuwenpoort en de muren eromheen

De Leeuwenpoort is van rond 1250 v.Chr. en meet 3,10 meter breed bij 2,95 meter hoog aan de dorpel. Boven de zware latei zit een driehoek die het gewicht naar de zijkanten leidt, en in die driehoek staan twee leeuwinnen in hoogreliëf tegenover elkaar, aan weerszijden van een zuil. De koppen zijn verdwenen, de halzen zijn nog zichtbaar. Het is het enige monumentale beeldhouwwerk uit de Myceense wereld dat overeind is gebleven.

De muren eromheen bestaan uit zulke zware blokken dat latere Grieken ze niet aan mensenhanden toeschreven. Dat metselwerk heet daarom cyclopisch, naar de cyclopen die de stenen volgens hen hadden gestapeld. De poort stond al eeuwen zichtbaar in het landschap voordat de Griekse Archeologische Dienst het terrein in 1840 van puin ontdeed.

Graafcirkel A en het masker dat niet van Agamemnon is

Binnen de muren ligt graafcirkel A, waar Heinrich Schliemann in 1876 zes schachtgraven opende vol goud. Het beroemdste stuk is het gouden gelaatsmasker dat hij aan Agamemnon toeschreef, de aanvoerder van de Grieken bij Troje in de Ilias. Die toeschrijving klopt niet: de graven van cirkel A en van de nog oudere cirkel B, met bijzettingen van ongeveer 1650 tot 1550 v.Chr., zijn eeuwen ouder dan elke datering die voor een Trojaanse oorlog is voorgesteld.

Ook de naam van het schathuis van Atreus, 500 meter zuidzuidwest van de poort, komt niet uit een vondst. Achttiende-eeuwse reizigers bedachten hem; Pausanias, die het terrein in de tweede eeuw na Christus beschreef, legt dat verband niet. Wie er begraven lag, is onbekend. Het helpt om dat tijdens een bezoek te onthouden: de bouwwerken en de vondsten zijn vastgesteld, de mythologische namen erbij zijn later toegevoegd.

Een half dagdeel, met Nafplion als basis

Het terrein ligt 11 kilometer noordelijk van Argos en 48 kilometer zuidelijk van Korinthe, ongeveer 120 kilometer van Athene. Vanuit Athene rijd je over de landengte bij het kanaal van Korinthe de Argolis in. De meeste bezoekers slapen niet bij de opgraving maar in Nafplion aan de Argolische golf, omdat daar restaurants, musea en een oude binnenstad zijn en bij het terrein zelf alleen het dorp Mykines ligt.

Mycene is in een half dagdeel te bekijken en wordt daarom vaak gecombineerd. Tiryns, de tweede burcht van dezelfde werelderfgoedinschrijving, ligt verderop in dezelfde vlakte; Olympia ligt aan de andere kant van de Peloponnesos en kost een aparte reisdag. Wie de bronstijd verder wil volgen, komt uit bij de paleizen op Kreta: daar lag de oudere Minoïsche paleiscultuur waarmee de Myceense wereld contact had.

Veelgestelde vragen