Samothraki

De Fengari, de hoogste berg van de Noord-Egeïsche eilanden

Samothraki hoort bij de Noord-Egeïsche eilanden en lijkt op geen van zijn buren. Op 178 km² rijst de Saos op tot 1.611 meter, met als top de Fengari, Φεγγάρι, het Griekse woord voor maan. Dat is het hoogste punt van de hele eilandengroep; volgens de overlevering dankt de berg zijn naam eraan dat hij de maan aan het zicht onttrekt. Het vlakke Limnos, waar dezelfde veerboot langskomt, komt niet boven de 430 meter uit.

Die hoogte verklaart veel van wat er op het eiland te zien is. Een berg van ruim 1.600 meter dwingt vochtige zeelucht omhoog, waardoor er meer regen valt dan op een laag eiland in dezelfde zee. Het water zakt niet weg in kalksteen maar stroomt over hard gesteente naar beneden, in tientallen beken die ook in de zomer nog water voeren. Permanent stromend water is zeldzaam op de eilanden in de Egeïsche Zee.

In de oudheid was de berg vooral een baken. Zeelieden navigeerden erop, en in de Ilias kijkt Poseidon van de top van het bosrijke Samothraki uit over de vlakte van Troje. Op een heldere dag reikt het uitzicht van de Troas in het oosten tot de Athos in het westen. Van de 59 kilometer kust is ongeveer 35 kilometer strand, al bestaat het meeste daarvan uit kiezel en rots in plaats van zand.

Het heiligdom bij Palaiopoli en de mysteriecultus

Bij Palaiopoli, aan de noordkust, lag het heiligdom van de Grote Goden. Dat was geen gewone tempel maar het centrum van een mysteriecultus, met twee graden van inwijding: de myesis in het Anaktoron en de strengere epopteia in het Hieron. De namen van de goden mocht je niet uitspreken; centraal stond Axieros, een moedergodin, naast Kadmilos en een tweetal goden dat later met de Dioscuren werd vereenzelvigd. Opvallend is wie er mee mocht doen: er golden geen beperkingen naar leeftijd, sekse, afkomst of status, dus ook vrouwen, buitenlanders en slaven werden ingewijd. Herodotos en de Spartaan Lysandros staan als ingewijden te boek, en Philippos II van Macedonië zou Olympias hier bij een inwijding hebben ontmoet.

Het bekendste voorwerp uit het heiligdom is niet meer op het eiland. De Nike van Samothraki, een marmeren overwinningsgodin van ongeveer 2,5 meter uit omstreeks 190 v.Chr., werd in 1863 in stukken op het terrein gevonden en staat sindsdien in het Louvre in Parijs. Op het eiland zie je de fundamenten: het Hieron met een overspanning van elf meter, de resten van het Arsinoeion, met twintig meter doorsnede de grootste overdekte ronde ruimte van het oude Griekenland, en de plek waar het Nike-monument stond. Je ziet er dus vooral grondplannen, en veel minder opgaand muurwerk dan bij een tempel als die van Lindos op Rhodos.

De vathres: kommen in de bergbeken waar je kunt zwemmen

Het bekendste natuurverschijnsel van het eiland heeft een eigen woord: βάθρες, vathres. Dat zijn de kommen die het stromende water in de rotsbodem van de bergbeken heeft uitgesleten, vaak onder een waterval en diep genoeg om in te zwemmen. De beek Fonias heeft er een hele reeks van, op verschillende hoogtes achter elkaar, en die reeks is tegelijk de wandelroute: je klimt van kom naar kom het dal in. Die kommen bestaan dankzij het water dat van de Fengari komt, en veel bezoekers komen er eerder voor dan voor het strand.

Aan de noordkant ligt Therma, ook Loutra genoemd, waar warme bronnen aan de oppervlakte komen; het dorp is ook het gebruikelijke startpunt voor de klim naar de top. De planten op die hellingen zijn de moeite waard voor wie erop let: Polygonum icaricum komt alleen op Samothraki en op Ikaria voor, twee eilanden met vergelijkbaar ruig, steil terrein. Wandel je in een beekdal, houd dan rekening met het weer: na zware regen kan een beek snel stijgen en zijn de doorwaadbare stukken niet meer begaanbaar.

Geen vliegveld: met de veerboot uit Alexandroupoli

Samothraki heeft geen commerciële luchthaven. De verbinding loopt over water, vanuit Alexandroupoli in Thracië naar de haven Kamariotissa, met in de zomer ook verbindingen naar Limnos. De reis bestaat daardoor uit een vlucht naar Thessaloniki en daarna een rit van enkele uren naar de veerhaven, of een langere reis over land. Vaartijden en afvaarten verschillen per seizoen en per schip, dus boek de boot voordat je een accommodatie vastlegt.

Die bereikbaarheid heeft de bebouwing beperkt gehouden: het eiland heeft nog geen drieduizend inwoners en een bescheiden aantal kamers en campings. Een vakantie op Samothraki draait daardoor om kamperen, wandelen en zwemmen in beken, en niet om strandbedden en hotelstroken. Zoek je een strandvakantie, dan is het toegankelijker Thassos, dat eveneens tegen de Thracische kust ligt, een betere keuze, of Chios met zijn eigen vliegveld. Zoek je juist een steil eiland met lange wandelingen en weinig massa, dan lijkt Amorgos in de Cycladen er het meest op, en voor een bergeiland binnen rijafstand van Athene kom je eerder op Evia uit.

Nog iets om te weten: er lopen veel geiten op het eiland, naar schatting meer dan er inwoners zijn, en de begrazing veroorzaakt erosie op de hellingen. Je ziet dat terug in kale stukken berghelling naast de bossen in de dalen.

Veelgestelde vragen