Op deze pagina
Waarom zijn de dorpen zo rijk gebouwd?
Wie vanaf de vlakte van Ioannina de bergen van Epirus inrijdt, ziet dorpen van gehouwen kalksteen, met leien daken, ommuurde erven en kerken met klokkentorens. In dorpen van enkele tientallen inwoners staan scholen en waterleidingen. Zagoria zelf is schraal hoogland waar vooral geiten en schapen te houden waren.
Het geld voor die gebouwen kwam van buiten. Zagorieten trokken in de 18e en 19e eeuw tijdelijk weg, als handelaar of vakman, naar de Balkan, Midden-Europa, Rusland, Klein-Azië en Constantinopel, en stuurden hun verdiensten terug. Daarvan werden woonhuizen gebouwd, maar ook bruggen, scholen en pleinen. UNESCO noemt die geldstroom als de reden dat een afgelegen berggebied zulke bouwkunst kreeg.
In het Nederlands wordt de streek zowel Zagori als Zagoria genoemd. Wie zoekt op Zagoria Griekenland of op het Engelse Zagori Greece, komt bij hetzelfde gebied uit.
Zelfbestuur onder de Ottomanen
Na de Ottomaanse verovering van Epirus in 1430 bedong Zagoria een jaar later een eigen regeling, het voiniko: de Ottomaanse heersers bemoeiden zich niet met de plaatselijke gang van zaken. Een raad van ouderen bestuurde de dorpen. In 1670 werd de afspraak opnieuw vastgelegd en pas in 1868 ingetrokken.
De dorpen droegen belasting af, maar regelden hun eigen zaken. Daardoor kon het geld van de emigranten in de streek zelf besteed worden. Vier eeuwen lang functioneerden de 46 dorpen als één bestuurlijke en sociale eenheid, met de bruggen en de paden als verbinding. Bij de kloosters van Meteora, twee uur oostelijker, kwam de bouw juist van één religieuze gemeenschap op rotspieken.
Bruggen, kalderimia en heilige bossen
In de 18e en 19e eeuw werden in Zagoria ruim 160 bogenbruggen van steen gebouwd; de drievoudige Kalogeriko-brug bij het dorp Kipoi is de bekendste. Ze sluiten aan op de kalderimia, geplaveide muilpaden met trappen waar het steil wordt, die de dorpen onderling verbonden toen er nog geen weg was. Veel van die paden zijn nog begaanbaar en vormen nu de wandelroutes van de streek.
Bij de dorpen liggen ook heilige bossen: bosjes waar de gemeenschap kappen verbood, met kerkelijke sancties als handhaving. UNESCO noemt ze bij de kenmerken van het landschap. Ze verklaren waarom sommige hellingen oud bos dragen terwijl de rest van het hoogland kaal geweid is. Elk dorp is verder gebouwd rond een plein met een plataan, dat als vergader- en feestplek diende. De Vikoskloof snijdt midden door het gebied; daardoor vallen de dorpen in twee groepen uiteen die over de weg ver van elkaar liggen.
Welk dorp kies je als uitvalsbasis?
Zagoria heeft geen centrale plaats van waaruit je alles doet. Asprangeloi is de gemeentezetel en het eerste dorp vanaf Ioannina; wie wil wandelen kiest doorgaans Monodendri aan de zuidrand van de kloof of Papingo aan de noordkant. Die twee liggen in rechte lijn ongeveer tien kilometer van elkaar, maar over de weg bijna vijftig, omdat de kloof ertussen zit. Reken verder op bergwegen: van Ioannina naar Papingo is het ruim een uur en een kwartier rijden.
Openbaar vervoer is er, maar schaars en op schooltijden gericht. Zonder auto kom je lastig van dorp tot dorp. Een gebruikelijke combinatie is enkele dagen in de bergen en daarna de kust bij Parga, of een route over Metsovo richting Thessalië.
Een presidentieel besluit uit 1979, aangepast in 1995, beschermt de dorpen die voor 1923 zijn gebouwd en verdeelt de gemeente in twee zones. Verbouwen mag alleen met steen en hout volgens de oude technieken. Dat houdt het beeld intact, maar maakt onderhoud duur, en UNESCO noemt de ontvolking als het grootste risico voor de streek.
| Dorp | Vanaf Ioannina | Waarvoor |
|---|---|---|
| Asprangeloi | 27 km, ongeveer 45 minuten | Gemeentezetel, laagste en best bereikbare dorp, goed voor een korte stop |
| Monodendri | 38 km, ongeveer 55 minuten | Zuidrand van de kloof, startpunt van de afdaling, dicht bij Kipoi en de bruggen |
| Papingo | 62 km, ongeveer 75 minuten | Noordkant, hoger gelegen, uitgangspunt voor de Tymfi en de bergmeren |
Bron: Routeberekening op OpenStreetMap-gegevens (OSRM)
Veelgestelde vragen
Hoeveel dagen heb je nodig voor Zagoria?
Twee nachten is het minimum als je iets anders wil doen dan rijden: één dag voor de bruggen en de dorpen rond Kipoi en Monodendri, één dag voor een wandeling. Wie de Vikoskloof in zijn geheel loopt, is daar een hele dag mee kwijt en eindigt in een ander dorp dan waar hij begon, dus dan komt er een nacht bij. Drie tot vier nachten, verdeeld over de zuid- en de noordkant, voorkomt dat je twee keer de lange weg om de kloof rijdt.
Wat is het verschil tussen Zagori en de Zagorochoria?
Zagori, in het Nederlands ook Zagoria, is de naam van de streek en sinds 2011 ook van de gemeente. Zagorochoria betekent letterlijk de dorpen van Zagori en verwijst naar de 46 nederzettingen zelf. In reisteksten worden de twee door elkaar gebruikt. De naam Zagori komt vermoedelijk van het Slavische zagore, achter de bergen, wat aangeeft hoe de streek vanuit de vlakte werd gezien.
Bronnen
- UNESCO World Heritage Centre, Zagori Cultural Landscape · De inschrijving in 2023 op criterium (v), de beschrijving van dorpen, bruggen, paden, platanenpleinen en heilige bossen, de rol van geld van emigranten, het beschermingsbesluit van 1979 en de ontvolking als risico · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Wikipedia, Zagori · De omvang van ongeveer 1.000 km², de 46 dorpen, de gemeente met zetel Asprangeloi, 3.374 inwoners in 2021, het voiniko van 1431 tot 1868, de ruim 160 bruggen en de Kalogeriko-brug bij Kipoi · geraadpleegd 4 oktober 2026
- OpenStreetMap en OSRM-routeberekening · De afstanden en rijtijden vanaf Ioannina naar Asprangeloi, Monodendri en Papingo · geraadpleegd 4 oktober 2026