Paros

Het knooppunt waar de veerboten samenkomen

Paros ligt midden in de Cycladen, ongeveer 150 km ten zuidoosten van de Atheense haven Piraeus. Op de kaart zie je het eiland tussen Naxos in het oosten, het kleine Antiparos in het zuidwesten en Mykonos in het noorden. Paros hoort bij de grotere eilanden van de groep en bestaat in feite uit één berg, de Profitis Ilias, die in de oudheid Marpessa heette. In Italiaanse en Duitse zoekresultaten heet het eiland Paros Grecia of Paros Griechenland; dat gaat om ditzelfde eiland in Griekenland.

Je komt er over zee of via Athene. Rechtstreekse vluchten vanuit Nederland zijn er niet. De luchthaven op 10 km van Parikia heeft een baan van 1.400 m en verwerkt alleen binnenlands verkeer: het hele jaar vluchten uit Athene van ongeveer veertig minuten, in het zomerseizoen ook verbindingen met Thessaloniki en Heraklion. In augustus 2026 is een uitbreiding goedgekeurd van 45,4 miljoen euro, met een terminal van ruim 12.000 m² en een baan van 1.799 m, voorzien eind 2030; tot die tijd blijft overstappen in Athene of een boot nemen de enige route. Over zee vaart vanuit Piraeus het hele jaar dagelijks een boot, met een snelste overtocht van 2 uur en 40 minuten; vanuit Rafina vaart tussen april en oktober een beperktere dienst van ruim drie uur. Alle veerboten meren aan in Parikia.

Die ene haven verklaart waarom Paros in bijna elke Cycladenroute opduikt. Naxos ligt een kwartier varen verderop, Mykonos ongeveer een half uur, Syros 40 minuten, Ios 55 minuten, Santorini 1 uur en 45 minuten en Heraklion op Kreta 3 uur en 35 minuten. Wie meerdere Griekse bestemmingen in één reis wil combineren, hoeft vanaf Paros zelden om te varen (dienstregelingen gecontroleerd op 3 oktober 2026 bij Ferryhopper).

Parisch marmer en de groeven bij Marathi

Paros is vrijwel helemaal uit marmer opgebouwd; alleen op een paar plekken komen gneis en micaschist aan de oppervlakte. Dat is geen gewoon marmer. Parisch marmer is fijn van korrel, zuiver wit en halfdoorschijnend, en juist die doorschijnendheid maakte het gewild bij beeldhouwers: licht dringt er ongeveer 3,5 cm in door, tegen 2,5 cm bij marmer uit Carrara en 1,5 cm bij het Pentelische marmer van het Attische vasteland. In de allerbeste kwaliteit loopt dat op tot 12 cm.

Het fijnste soort heet lychnites, naar λύχνος (lychnos), het Griekse woord voor lamp. Die naam verwijst naar de manier van winnen: het beste marmer zat niet in open groeven maar in gangen onder de grond, waar de steenhouwers bij olielampen werkten. Die gangen liggen bij Marathi, een dorpje zo'n 5 km oostelijk van Parikia, aan de noordkant van het Profitis Ilias-massief. Twee ervan staan bekend als de Groeve van de Nimfen en de Groeve van Pan, genoemd naar reliëfs die erin zijn uitgehouwen.

Bezoeken gaat voorlopig moeizaam. Het terrein is sinds 1974 beschermd archeologisch gebied, in 2000 uitgebreid, maar de bijna 200 hectare is particulier bezit en de antieke gangen zijn verwaarloosd en niet vrij toegankelijk. In de negentiende eeuw hervatten buitenlandse bedrijven de winning nog; daarna stopte die. Sinds juli 2022 werkt de stichting Paros Ancient Marble Quarries Park aan een archeologisch park, met 3D-opnamen van de gangen, onderzoek naar hun stabiliteit en begeleide bezoeken. Controleer voor je komt wat er op dat moment open is.

Wat de groeven opleverden, staat grotendeels buiten Paros. De Venus van Milo, rond 150 tot 125 voor Christus gesneden en in 1820 gevonden op Milos, is uit Parisch marmer gemaakt; dat geldt ook voor de Nike van Samothrake en de Hermes van Praxiteles in Olympia. Vanaf ongeveer 700 voor Christus ging de steen de hele Griekse wereld door. Het eiland leverde ook beeldhouwers: Agorakritos in de vijfde eeuw voor Christus en Skopas in de vierde, die meewerkte aan de tempels van Athena in Tegea en Artemis in Efese. De oudste beroemde inwoner is de dichter Archilochos (ongeveer 680 tot 645 voor Christus), voor wie op het eiland een eigen heiligdom stond.

Paros had in de oudheid ook politiek gewicht. Het eiland stichtte rond 680 voor Christus een kolonie op Thasos met goudmijnen, koos in de Perzische oorlogen de kant van de Perzen en hield in 489 voor Christus een beleg van de Atheense veldheer Miltiades zesentwintig dagen uit. Als lid van de Delische Bond betaalde het eiland vervolgens met dertig talenten per jaar de hoogste bijdrage van alle eilanden.

Parikia: haven, kastro en de kerk met honderd deuren

Parikia is de hoofdplaats, de enige veerhaven en het drukste punt van het eiland. Achter de kade met boekingskantoren en taveernes begint een wit stegenlabyrint, en op de heuvel erboven staat het Kastro. Daar zit het marmer van het eiland in de muren: de Venetiaanse hertogen van Naxos bouwden de burcht in de dertiende eeuw op de antieke akropolis en gebruikten de tempels die er stonden als steengroeve. In de muren zitten bouwdelen van drie archaïsche en twee klassieke tempels, waaronder ronde zuiltrommels die als bouwsteen zijn hergebruikt. Van de tempel van Athena uit ongeveer 525 voor Christus, bijna 33 m lang en met zes Ionische zuilen aan de voorzijde, is op de top nog maar een klein deel over.

Parikia heeft ook de bekendste bezienswaardigheden van Paros binnen loopafstand. Een paar straten verderop staat de Panagia Ekatontapyliani, de kerk van de honderd deuren. Volgens de overlevering is zij rond 326 gesticht door Helena, de moeder van keizer Constantijn, tijdens haar reis naar het Heilige Land; de oudste onderdelen gaan vrijwel zeker terug tot voor 391, het jaar waarin het christendom staatsgodsdienst werd, en onder Justinianus is er in de zesde eeuw aan gebouwd. De naam komt waarschijnlijk niet van deuren maar van Katapoliani, de kerk van de benedenstad, want zij staat in het lage deel van Parikia bij de zee. Over het getal bestaat ook een overlevering: negenennegentig deuren zijn bekend, de honderdste is verborgen en gaat volgens dat verhaal pas open wanneer de Hagia Sophia in Constantinopel weer orthodox is. Binnen staan naast de hoofdkerk twee kapellen en een doopvont in kruisvorm. Na Tinos is dit het belangrijkste Mariabedevaartsoord van Griekenland.

Naast de kerk staat het archeologisch museum, met een steen die voor de Griekse tijdrekening veel heeft betekend: het onderste fragment van de Parische kroniek, ook bekend als Marmor Parium. Dat is een marmeren stèle, rond 264 of 263 voor Christus opgericht, waarop gebeurtenissen van 1582 tot 299 voor Christus zijn uitgeschreven, mythische en historische door elkaar. Het bovenste fragment ligt in het Ashmolean Museum in Oxford; het onderste werd in 1897 op Paros zelf gevonden. Verder toont het museum vondsten uit de heiligdommen van het eiland, met een archaïsch Gorgo-beeld als bekendste stuk.

Naoussa, Lefkes en de dorpen in het binnenland

Naoussa, ook geschreven als Naousa, ligt 10 km noordoostelijk van Parikia aan een brede baai en is het tweede centrum van het eiland. Het dorp is om een kleine vissershaven heen gegroeid: gekleurde bootjes aan de kade, restaurants op een rij langs het water, witgekalkte stegen erachter en bij de haveningang de resten van een Venetiaans fort uit de vijftiende eeuw dat als uitkijkpost diende. 's Avonds is Naoussa levendiger dan de omvang doet vermoeden, met bars die tot laat opengaan. Wie hier verblijft, heeft de stranden van de baai op korte afstand.

Lefkes ligt 11 km zuidoostelijk van Parikia, hoog in het binnenland, en was in de middeleeuwen de hoofdplaats van Paros; dat bleef het tot halverwege de negentiende eeuw. Het dorp is groener dan de kust en de huizen staan tegen de helling gestapeld. Vanaf Lefkes loopt de Byzantijnse weg naar Prodromos: een pad van 3,5 km dat met Parische marmerplaten is bestraat en uit de Byzantijnse tijd stamt. Het is grotendeels dalend en in ongeveer drie kwartier te lopen. Het marmer waarvan elders beelden werden gesneden, ligt hier als bestrating in het pad.

De rest van het binnenland en de oostkust bestaat uit kleine dorpen op korte afstand van elkaar. Marpissa staat tegen een heuvelrug met kapellen tussen de huizen en heeft in Prodromos en Marmara twee buren in hetzelfde dal; Kostos en Marathi liggen aan de weg naar Lefkes. Aan de oostkust zijn Piso Livadi en Dryos kleine badplaatsen bij een haventje. Aliki in het zuiden ligt het dichtst bij de luchthaven, met vistaveernes en een kleine aanlegplek, en is de rustigste van de kustplaatsen.

Een eindje landinwaarts bij Parikia ligt de Vlindervallei, ook Petaloudes of Psychopiana genoemd: een vochtig ravijn dat als Natura 2000-gebied is beschermd. De dieren die er in de zomer samenkomen zijn geen vlinders maar nachtvlinders, de Spaanse vlag (Euplagia quadripunctaria), die het ravijn gebruiken als schuilplek tegen de hitte en droogte van de rest van het eiland. Ze schrikken van geluid en beweging en verbruiken daarbij energie die ze nodig hebben; de populatie is de laatste jaren gekrompen. Praat er daarom zacht, blijf op het pad en sla niet in de struiken.

Bron: Greeka: dorpen van Paros

Stranden kiezen met de meltemi in gedachten

Op Paros bepaalt de wind welk strand op welke dag werkt. De meltemi, de droge noordenwind van de Egeïsche Zee, waait van het late voorjaar tot in de vroege herfst en haalt in het seizoen 12 tot 35 knopen. Twee zeestraten versterken hem: het kanaal tussen Paros en Naxos, en het kanaal tussen Paros en Antiparos, dat op het smalste punt minder dan 1,5 km breed is. Daardoor staat dezelfde wind aan de oostkust en bij Pounta het hardst, terwijl zuid- en westgerichte baaien in de luwte liggen. De praktische regel: wil je zwemmen bij harde wind, kies een baai die van het noorden af ligt. Bij een zuidelijke wind werkt die regel omgekeerd, dus kijk 's ochtends naar de richting en niet alleen naar de kracht.

Aan de oostkant liggen de stranden die Paros bij surfers bekend hebben gemaakt. Golden Beach, in het Grieks Chrysi Akti, is een zandboog van ongeveer 700 m op 19,5 km van Parikia, met ligbedden, surfscholen en ondiep water waarin je nog kunt staan. New Golden Beach iets zuidelijker, ook Nea Chrysi Akti of Tserdakia genoemd, krijgt de meltemi het hardst te pakken en is daarmee de plek voor gevorderden. Pounta aan de zuidwestkant, in het kanaal naar Antiparos, is de kiteplek met vlak water. Paros geldt als de bakermat van het windsurfen in Griekenland: eind jaren zeventig opende hier een van de eerste surfscholen van het land, en op New Golden Beach werd van 1993 tot 2001 een etappe van de wereldbeker van de Professional Windsurfers Association gevaren.

In de luwte liggen de stranden voor zwemmers en gezinnen. Kolimbithres in de baai van Naoussa is de bekendste: rotsblokken die door wind en water zijn afgerond tot kommen en platen, met ondiep, stil water in de nissen ertussen. De naam betekent precies dat, bekkens. Wie geen ligbed en strandbar nodig heeft, kijkt verder: Krios en Martselo liggen dicht bij Parikia, Farangas is een afgelegen zandbaai in het zuiden, en Langeri bij Naoussa is onbebouwd, lastig te bereiken en deels naaktstrand.

Let op de naam Pounta, want die hoort bij twee verschillende plekken. Pounta aan de westkant is de aanlegplaats voor Antiparos en de kitespot in het kanaal; Pounda aan de oostkant, op zo'n 16 km van Parikia, is een strand met beachbars en harde muziek. Noem bij een taxi of bus daarom het doel erachter: de boot naar Antiparos of het strand.

Bron: Greeka: stranden van Paros

Antiparos, zeven minuten varen vanaf Pounta

Antiparos, dat je in zoekopdrachten ook los geschreven ziet als anti Paros, ligt op minder dan een zeemijl (1,9 km) van de zuidwestkust. Het is sinds 2010 een eigen gemeente, meet ongeveer 37 km² en had bij de volkstelling van 2021 1.265 vaste inwoners. Het landschap is vlakker dan dat van Paros; het hoogste punt komt tot 308 m. Overzetten gaat vanaf Pounta met een kleine open autoboot: het kanaal is in ongeveer zeven minuten over en in het hoogseizoen vaart de boot elk half uur, ook met auto's en scooters aan boord. Vanuit Parikia vaart in het seizoen daarnaast een passagiersboot rechtstreeks naar het dorp.

De bekendste bezienswaardigheid is de druipsteengrot in het zuiden van het eiland. Naast stalactieten en stalagmieten staan er inscripties van eeuwen bezoekers in, onder wie koning Otto en de dichter Lord Byron. Tijdens de Russische aanwezigheid van 1770 tot 1774 zijn er formaties uit de grot weggehaald die nu in de Hermitage liggen. Voor de grot en het dorp is een halve dag genoeg; wie ook wil zwemmen, maakt er een hele dag van.

Voor wie past Paros, en wat de drukte betekent

Paros is de allrounder van de groep: een havenstad met monumenten, een tweede dorp met uitgaansleven, bergdorpen, surfstranden aan de oostkust en snelle boten naar bijna elke buur. Dat maakt het een logische keuze voor wie niet één ding zoekt. Gaat het je vooral om strandclubs en nachtleven, dan is Mykonos uitgesprokener en duurder. Wil je een groter en bergachtiger eiland met meer binnenland, dan ligt Naxos een kwartier varen verderop. Voor landschap als hoofdmotief is de vulkanische kust van Milos een ander verhaal, en wie het stiller wil heeft binnen dezelfde groep nog Sifnos, Amorgos, Andros en Kea om uit te kiezen.

De luchthaven weegt mee in die keuze. Het eiland heeft geen internationale vluchten, dus een vakantie naar Paros begint altijd met een overstap in Athene of met een veerboot. Wil je dat niet, kijk dan naar eilanden met een internationale luchthaven, zoals Kos, Corfu, Kefalonia, Samos en Lesbos. De heenreis naar Paros kost daardoor meer tijd, maar vanaf het eiland vaar je snel verder naar de buren.

Het eiland is in korte tijd veel bekender geworden. In de lezersverkiezing World's Best Awards van Travel + Leisure stond Paros in 2024 nog op plaats 24; in 2025 kwam het voor het eerst op de eerste plaats, met een lezerscijfer van 96,5. Dat is een lezersverkiezing en geen onafhankelijke kwaliteitstoets. Het bezoek groeide in dezelfde periode: in 2025 kwamen er bijna 970.000 reizigers aan, 789.000 via de haven (8,6 procent meer dan in 2024) en bijna 181.000 via de luchthaven. Het eiland zelf heeft ongeveer 14.500 inwoners.

Water en riolering kunnen die groei niet overal bijhouden. In oktober 2025 weigerde de gemeenteraad eenstemmig een water- en rioolaansluiting voor een vijfsterrencomplex bij Kolimbithres wegens technisch onvermogen; het waterbedrijf DEYAP kon de gevraagde hoeveelheid niet leveren. In juli 2026 protesteerden inwoners bij het strand Martselo tegen een hotelplan met 46 privézwembaden en twee gemeenschappelijke baden, waarvan het grootste bijna 700 m². Voor een bezoeker betekent dat: reken in juli en augustus op volle stranden en schaars verblijf, en ga ervan uit dat water hier kostbaar is.

Zonder eigen auto kom je ver. KTEL Paros rijdt vanaf Parikia naar Naoussa op de drukste lijn, over het eiland naar Lefkes, Marpissa, Piso Livadi, Golden Beach en Dryos, en naar Pounta en Aliki langs de luchthaven; begin oktober 2026 reden de hoofdlijnen tot in de late avond (dienstregeling gecontroleerd op 3 oktober 2026 bij KTEL Paros). Voor de zuidelijke baaien, Marathi en het binnenland huur je beter een auto of scooter voor een of twee dagen. Wat je per maand aan temperatuur, zee en wind kunt verwachten, staat op de pagina over het weer en klimaat op Paros.

Veelgestelde vragen