Tempel van Olympische Zeus in Athene

Waarom de bouw bijna zeven eeuwen duurde

De tempel van Zeus in Athene is niet in één keer gebouwd. Tyran Peisistratus begon er rond 550 voor Christus aan, zijn zonen werkten vanaf ongeveer 520 door, en in 510 voor Christus viel de tyrannie en lag het werk stil. Daarna bleef er meer dan drie eeuwen een onafgemaakt fundament midden in de stad liggen.

In 174 voor Christus pakte de Seleucidische koning Antiochus IV het plan weer op, met de Romeinse architect Decimus Cossutius. Die veranderde het ontwerp ingrijpend: marmer van de Pentelikon in plaats van kalksteen, en 104 zuilen in de Korinthische orde. Keizer Hadrianus maakte het werk omstreeks 132 na Christus af en wijdde de tempel aan Zeus; bij die gelegenheid nam hij de titel Panhellenios aan.

De zestien zuilen die over zijn

De tempel die Hadrianus opleverde, mat 110,35 bij 43,68 meter en stond in een omheind terrein van ruim 205 bij 128 meter. Aan de korte zijden stonden drie rijen van acht zuilen, langs de flanken dubbele rijen van twintig: samen 104 stuks van 17,25 meter hoog, met een onderdiameter van 1,70 meter. In de cella stond een Zeusbeeld van goud en ivoor, met daarnaast een beeld van de keizer zelf.

Daarvan zijn zestien zuilen over. Vijftien staan nog overeind: dertien bij elkaar in de zuidoosthoek en twee in de zuidwesthoek. De zestiende waaide in 1852 bij een storm om en ligt sindsdien als een rij losse trommels op de grond, waardoor je van dichtbij ziet hoe zo'n zuil uit op elkaar gestapelde schijven is opgebouwd. Dit was de eerste grote tempel met Korinthische zuilen aan de buitenkant; wat die orde onderscheidt van de Dorische en Ionische zuilen op de Akropolis, leggen we uit bij Griekse tempels.

Deze tempel van Zeus, of die in Olympia?

Wie zoekt op de tempel van Zeus komt bij twee verschillende gebouwen uit. Het Olympieion in Athene is de tempel die hier beschreven staat. De tempel van Zeus in Olympia, op de Peloponnesos, is het centrale heiligdom van de Olympische Spelen; daar staat vandaag geen zuil meer overeind. Het woord Olympische in de Atheense naam verwijst niet naar die spelen, maar naar Zeus als Olympios, de god van de Olympus.

Zoek je de plek met zuilen die nog staan en een poort ernaast, dan moet je in Athene zijn. Het terrein van de spelen ligt in de westelijke Peloponnesos en is een aparte reis.

De poort van Hadrianus

Aan de noordwestkant van het terrein staat de poort van Hadrianus, in 131 of 132 na Christus gebouwd van hetzelfde Pentelische marmer: 18 meter hoog en 13,5 meter breed, op zo'n 20 meter van de tempelomheining. De poort overspande de oude weg van het centrum naar het heiligdom en staat buiten de afrastering, dus je loopt er zonder kaartje langs.

Op de twee zijden staan inscripties die elkaar tegenspreken. Aan de kant van de Akropolis staat dat dit Athene is, de oude stad van Theseus; aan de kant van de tempel dat dit de stad van Hadrianus is en niet van Theseus. Lang gold dat als een grens tussen oud en nieuw Athene, maar de poort stond niet op de antieke stadsmuur. Nieuwere uitleg leest de teksten daarom als een claim van de keizer op de hele stad. Binnen de omheining liggen behalve de tempel resten van oudere heiligdommen, onder meer voor Kronos en Rhea, voor Apollo Delphinios en van het Panhellenion.

Hoeveel tijd kost een bezoek?

Het terrein ligt ongeveer 700 meter zuidelijk van het Syntagmaplein en 500 meter zuidoostelijk van de Akropolis, dus op loopafstand van zowel het centrum als de oude wijk Plaka. Wie krap in de tijd zit, krijgt vanaf de stoep langs de omheining al een goed beeld van de maatverhoudingen.

Wie naar binnen gaat, is er in een halfuur rond. Het is een vlak, open veld zonder gebouwen om in te schuilen, waardoor het er op zomerse middagen heet is; bekijk vooraf de verwachting voor Athene en kies de ochtend of het eind van de middag. Het terrein is betaald toegankelijk. Sinds 1 april 2025 deelt Griekenland zijn sites en musea in vijf tariefgroepen van 5 tot 30 euro in; welk tarief en welke openingstijden voor deze site gelden, hebben we niet kunnen vaststellen, dus controleer dat kort voor je bezoek bij het officiële ticketkanaal.

Veelgestelde vragen