Op deze pagina
- Domein
- De strijd zelf: geweld, moed en bloeddorst van het slagveld
- Ouders
- Zeus en Hera
- Positie
- Een van de twaalf Olympiërs
- Attributen
- Helm, schild en speer of zwaard
- Vaste gezellen
- Phobos (angst) en Deimos (schrik), zijn zonen bij Aphrodite
- Andere naam
- Enyalios, in de klassieke tijd meestal een bijnaam van Ares
- Romeinse naam
- Mars
- Oudste bronnen
- Homerus en Hesiodus, achtste tot zevende eeuw v.Chr.; de naam staat al in Lineair B als a-re
Waar Ares de god van is
Ares is in de Griekse mythologie de god van de oorlog. Zijn domein is nauwer dan dat woord doet vermoeden: hij staat voor de strijd zelf, voor het handgemeen, de moed die daarvoor nodig is en de bloeddorst die eruit volgt. Hij is de zoon van Zeus en Hera, bij Hesiodus in één regel genoemd met Hebe en Eileithyia, en hij hoort bij de twaalf Griekse goden van de Olympus.
Ares is daarbij geen aanvoerder en geen beschermheer van een stad die ten strijde trekt, maar de verpersoonlijking van wat er op het slagveld gebeurt. In de Griekse bronnen liggen het overleg en de leiding bij een andere godheid, Athena.
Wie is de god van de oorlog: Ares of Athena
Op de vraag wie bij de Grieken de god van de oorlog is, zijn twee antwoorden mogelijk. Athena gaat over krijgslist en aanvoering en stond als beschermster van de stad in de grote heiligdommen; Ares krijgt het bloedige deel. In het vijfde boek van de Ilias komt dat verschil duidelijk naar voren. Athena klimt zelf in de wagen van Diomedes, pakt de teugels en drijft de speer van die held in de onderbuik van Ares, waarna de god brult als negen- of tienduizend strijders tegelijk en naar de Olympus vlucht. Zeus noemt hem daar de meest gehate van alle goden op de Olympus, zegt dat ruzie en oorlog hem altijd lief zijn, en legt de schuld voor dat karakter bij zijn moeder Hera.
Hetzelfde verschil is te zien in de verering. Waar Apollo en Artemis door de hele Griekse wereld heiligdommen hadden, zijn van Ares maar een paar plaatsen met een eigen tempel en verering bekend. Sparta, dat met Athene de Peloponnesische Oorlog uitvocht en het beroemdste leger van het oude Griekenland had, kende geen noemenswaardige verering van Ares en zette hem nooit op zijn munten. De tempel van Ares op de Atheense agora, het marktplein van de stad, is daar pas onder keizer Augustus naartoe verplaatst en opnieuw gewijd.
In Rome lag dat anders. Mars, met wie Ares werd gelijkgesteld, gold als voorvader en beschermer van het Romeinse volk en de staat, en Latijnse schrijvers zetten de Griekse Aresverhalen op zijn naam. In Romeinse teksten heeft de god daardoor een hoger aanzien dan de Grieken hem gaven.
De attributen van Ares en zijn vaste gezellen
De attributen van Ares zijn de werktuigen van de strijd: een helm, een schild en een speer of zwaard. Bij die wapens hoort een vast gezelschap. Hesiodus schrijft dat Aphrodite hem Phobos en Deimos baarde, Angst en Schrik, die samen met hun vader de gesloten rijen van mannen in de verdovende oorlog uiteen drijven.
Die twee namen zijn tot vandaag in gebruik: de twee manen van de planeet Mars heten Phobos en Deimos. Asaph Hall ontdekte ze in augustus 1877.
Drie verhalen over de god Ares
Het bekendste verhaal over de god Ares gaat niet over een veldslag. In het achtste boek van de Odyssee zingt de zanger Demodocus hoe Ares en Aphrodite elkaar in het huis van Hephaistos opzochten. De zon zag het en vertelde het, waarna de smid onverbrekelijke boeien smeedde, zo fijn als spinrag en voor geen god te zien, en ze rond zijn bed spande voordat hij deed alsof hij naar Lemnos vertrok. Toen het paar in bed lag, sloten de boeien zich. De goden kwamen kijken en lachten onbedaarlijk: de langzame had de snelle gepakt, en Ares moest de boete van de echtbreker betalen.
In het vijfde boek van de Ilias staat een tweede vernedering. Otos en Efialtes, de zonen van Aloeus, boeiden Ares en hielden hem dertien maanden in een bronzen vat gevangen; hij zou daar zijn omgekomen als hun stiefmoeder Eëriboia Hermes niet had gewaarschuwd, die de god er uitgeput uit haalde. In deze verhalen uit de Ilias en de Odyssee raakt de god van de oorlog gewond, wordt hij uitgelachen en zit hij maanden opgesloten.
Het derde verhaal loopt anders af. Apollodorus schrijft dat Halirrhothios, een zoon van Poseidon, zich aan zijn dochter Alkippe wilde vergrijpen. Ares betrapte hem en doodde hem; Poseidon klaagde hem aan, en Ares stond terecht op de Areopagus voor de twaalf goden, die hem vrijspraken.
De Areopagus, de heuvel van Ares in Athene
De heuvel uit dat verhaal bestaat nog. De Areopagus is een rotsheuvel ten noordwesten van de Akropolis in Athene, en de naam is de Latijnse vorm van het Griekse Άρειος Πάγος, heuvel van Ares. Volgens de mythe heet de heuvel zo omdat Ares daar door de andere goden werd berecht voor de moord op de zoon van Poseidon.
In het klassieke Athene was de Areopagus ook een instelling: een raad die als rechtbank vooral doodslag, verwonding en bepaalde religieuze vergrijpen behandelde. Die naam is nog in gebruik, want de hoogste rechterlijke instantie van Griekenland heet Άρειος Πάγος en noemt zich in het Engels Supreme Court of Greece.
Veelgestelde vragen
Wat betekent de naam Ares?
Zeker weten doet niemand het. De naam wordt traditioneel verbonden met het Griekse woord arē, dat onheil, verderf en vervloeking betekent; dat zou hem de verpersoonlijking van de ramp zelf maken. De godsdiensthistoricus Walter Burkert ziet in de naam een oud abstract woord voor het gedrang van de strijd, dat dus eerder een gevecht aanduidt dan een persoon. Oud is de naam wel: hij staat al in het Lineair B van de Myceense paleizen, als a-re.
Is Enyalios een andere naam voor Ares?
Meestal wel, maar niet altijd. In de klassieke tijd is Enyalios een bijnaam van Ares en wisselen de namen elkaar in teksten af. In de oudste administratie staan ze los van elkaar: ook e-nu-wa-ri-jo komt voor in het Myceense Lineair B. In de overgeleverde teksten gaat het soms om dezelfde godheid en soms om twee godheden naast elkaar.
Had Ares kinderen?
Ja. Bij Aphrodite kreeg hij volgens Hesiodus Phobos en Deimos, de verpersoonlijkingen van angst en schrik, plus Harmonia die met Kadmos trouwde. In de Atheense verhalen heeft hij ook een gewone dochter, Alkippe, om wie de rechtszaak op de Areopagus ging.
Bronnen
- Homerus, Ilias 5 (vertaling Murray), Perseus Digital Library · Bevestigt dat Athena de wagen van Diomedes bestuurt en zijn speer in de onderbuik van Ares drijft, dat Ares brult als negen- of tienduizend strijders, en het oordeel van Zeus dat Ares de meest gehate van de Olympische goden is, dat strijd en oorlog hem lief zijn en dat hij dat karakter van Hera heeft · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Homerus, Ilias 5, 385 en volgende (vertaling Murray), Perseus Digital Library · Bevestigt dat Otos en Efialtes, de zonen van Aloeus, Ares dertien maanden in een bronzen vat gevangen hielden en dat Hermes hem eruit haalde nadat Eëriboia hem had gewaarschuwd · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Homerus, Odyssee 8 (vertaling Murray), Perseus Digital Library · Het lied van Demodocus: de zon die het verraadt, de onzichtbare boeien zo fijn als spinrag, de voorgewende reis naar Lemnos, het onbedaarlijke lachen van de goden, de langzame die de snelle pakt, de boete van de echtbreker en de woordenwisseling tussen Apollo en Hermes · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Hesiodus, Theogonie (vertaling Evelyn-White), Perseus Digital Library · Bevestigt dat Hera bij Zeus Hebe, Ares en Eileithyia baarde, en dat Aphrodite aan Ares Phobos en Deimos baarde, die met hem de gesloten rijen van mannen uiteen drijven, plus Harmonia die met Kadmos trouwde · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Apollodorus, Bibliotheke 3.14, Perseus Digital Library · Bevestigt dat Ares Halirrhothios, zoon van Poseidon, doodde bij diens aanranding van Alkippe, en dat Ares daarvoor op de Areopagus terechtstond voor de twaalf goden en werd vrijgesproken · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Ares · De verbinding van de naam met arē (onheil, verderf, vervloeking), de opvatting van Walter Burkert, de Lineair B-vormen a-re en e-nu-wa-ri-jo, de attributen helm, schild en speer of zwaard, de tegenstelling met Athena als godin van strategie en aanvoering, het kleine aantal tempels en cultusplaatsen, het ontbreken van een belangrijke Arescultus en van Ares op munten in Sparta, de verplaatsing van de tempel van Ares naar de Atheense agora onder Augustus, en de hogere status van Mars als voorvader en beschermer van het Romeinse volk · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Areopagus · Bevestigt dat de naam uit het Griekse Areios Pagos komt en heuvel van Ares betekent, dat de rotsheuvel ten noordwesten van de Akropolis in Athene ligt, dat Ares daar volgens de mythe door de andere goden werd berecht voor de moord op de zoon van Poseidon, en dat de raad als rechtbank doodslag, verwonding en bepaalde religieuze vergrijpen behandelde · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Areios Pagos, het hooggerechtshof van Griekenland · Bevestigt dat de hoogste rechterlijke instantie van Griekenland Areios Pagos heet en zich in het Engels Supreme Court of Greece noemt · geraadpleegd 3 oktober 2026
- NASA Science: Mars Moons · Bevestigt dat de twee manen van Mars Phobos en Deimos heten en in augustus 1877 door Asaph Hall zijn ontdekt · geraadpleegd 3 oktober 2026