Mystras

Waar ligt Mystras?

Mystras ligt op de oostelijke helling van het Taygetosgebergte in Lakonië, in het zuiden van de Peloponnesos, ongeveer acht kilometer westelijk van het huidige Sparta. Engelstalige reisinformatie noemt de plaats Mystras, Greece, soms gespeld als Mistras; Nederlandse bronnen schrijven meestal Mystras in Griekenland. Het gaat om dezelfde plek: een vrijwel lege stad die tegen de berg omhoog klimt, met een kasteel op de top.

Mystras heeft niets met de klassieke Spartanen te maken. De stad is ruim zestien eeuwen jonger en hoort bij het laatste Byzantijnse tijdvak. Je ziet er dus geen tempelfundamenten en zuilentrommels zoals in Olympia, maar straten, poorten, kerken met koepels en huizen waarvan de gewelven nog staan.

Van Frankisch kasteel tot hoofdstad van het despotaat Morea

Willem II van Villehardouin, heer van het Frankische vorstendom Achaea, liet in 1249 een kasteel bouwen op een uitloper van de Taygetos om de vlakte onder zich te houden. Tien jaar later verloor hij de slag bij Pelagonia, en als onderdeel van zijn losgeld ging het kasteel naar keizer Michaél VIII Palaiologos; in 1262 was het Byzantijns.

Onder de muren groeide daarna een stad. Grieken uit het nabije Lakedaimonia trokken naar de veiliger berghelling, en rond 1289 nam Mystras de rol van provinciehoofdstad over van Monemvasia. In 1349 benoemde keizer Johannes VI Kantakouzenos zijn zoon Manuel tot despoot; daarmee werd de stad de hoofdstad van het despotaat Morea, een half zelfstandig Byzantijns gewest dat door zoons en broers van de keizer werd bestuurd. Op het hoogtepunt woonden er naar schatting zo'n twintigduizend mensen, onder wie de filosoof Georgios Gemistos Plethon, die hier tot zijn dood in 1452 het neoplatonisme uitwerkte.

Kerken met fresco's en de nonnen die er nog wonen

Het terrein bestaat uit drie lagen: de bovenstad met het kasteel van Villehardouin en het paleis van de despoten, en daaronder een midden- en benedenstad die zich over de helling uitspreiden. Het paleis laat Italiaanse invloeden zien; de kerken bleven uitgesproken Byzantijns, met tongewelven en beschilderde binnenmuren. Tot de bekendste horen de Metropolis, de Hagia Sophia, het Peribleptosklooster en het Pantanassaklooster.

In het Pantanassaklooster wonen nonnen; zij zijn tegenwoordig de enige bewoners binnen de oude stadsmuren. Dat deel van het terrein is geen ruïne maar een klooster in gebruik, met de kleding- en gedragsregels die daarbij horen. Bewoonde kloosters op steile rotsen vind je ook bij Meteora in Thessalië.

Waarom de stad leeg raakte en Sparta opnieuw werd gebouwd

Op 31 mei 1460 gaf Mystras zich zonder gevecht over aan sultan Mehmed II; daarmee eindigde het Byzantijnse bestuur in de Peloponnesos. Venetië hield de stad van 1687 tot 1715, waarna de Ottomanen terugkwamen. Zwaarder waren de verwoestingen van de Orlov-opstand in 1770 en van de Egyptische troepen onder Ibrahim Pasja in 1825, tijdens de Griekse vrijheidsoorlog.

Koning Otto liet het bewoonde Mystras daarna verlaten en stichtte in 1834 bij decreet het nieuwe Sparta op de vlakte, als hoofdplaats van Lakonië. Bronnen noemen voor die verhuizing ook 1831 en 1832, omdat planvorming, decreet en feitelijke verplaatsing niet op hetzelfde moment vielen. De bewoners gingen mee naar beneden, de stad bleef achter en werd in 1989 werelderfgoed.

Het bezoek: steil klimmen en combineren in de buurt

Het terrein stijgt van de benedenstad naar het kasteel over de bergflank, met geplaveide en soms gladde paden; stevige schoenen en water horen erbij, en in de zomermiddag is de bovenstad de zwaarste helft. Een hele dag kost het niet: twee tot drie uur dekt de kerken, het paleis en de burcht.

Overnachten doe je meestal niet in het dorp Mystras zelf, dat met 724 inwoners klein is, maar in Sparta of verder weg. Op een rondreis door de Peloponnesos combineert het goed met de Byzantijnse rotsstad Monemvasia aan de oostkust en met een strandbasis in de Mani aan de andere kant van de Taygetos; Kalamata is de dichtstbijzijnde stad met een vliegveld. Noordelijker heeft Nafplion forten boven de stad, en op Rhodos staat een burcht boven Lindos.

Veelgestelde vragen