Monemvasia

Waar Monemvasia ligt

Monemvasia ligt aan de zuidoostkust van de Peloponnesos, in de regionale eenheid Lakonië, aan de Myrtoïsche Zee. De kalksteenrots waar het stadje tegenaan staat, hoorde oorspronkelijk bij het vasteland; een aardbeving in het jaar 375 scheidde hem ervan af. Wat overbleef is een plateau van ongeveer 100 meter hoog, tot 300 meter breed en ruim een kilometer lang.

Bij aankomst zie je niets van het stadje. De huizen staan aan de zuidkant, met de rots ertussen, en vanaf het vasteland kijk je alleen tegen kale steen aan. De plaats waar je parkeert en boodschappen doet heet Gefyra, wat brug betekent: de moderne nederzetting op de wal. Monemvasia zelf bereik je over een dam van ongeveer 200 meter, waarover sinds 1971 de huidige wegverbinding loopt. In Engelstalige reisinformatie heet de plaats Monemvasia, Greece.

Waarom er maar één poort is

De naam gaat terug op μόνη έμβασις, mone emvasis, enige ingang. Dat beschrijft de plattegrond: de muur sluit de bewoonde strook aan de zeekant af en laat één hoofdpoort open. Die poort is een nauwe, haakse doorgang in een dikke muur, gebouwd om verdedigd te worden.

Dat merk je bij je bezoek, want auto's komen het ommuurde stadje niet in. Je laat de auto buiten de poort of in Gefyra staan en gaat te voet verder, over kasseien, trappen en smalle steegjes tussen de huizen. De benedenstad wordt nog gewoon bewoond en gebruikt; de bovenstad erboven staat leeg.

De geschiedenis van 583 tot 1821

Het stadje is in 583 gesticht, tijdens de regering van de Byzantijnse keizer Mauricius, door bewoners van het vasteland die wegvluchtten voor Slavische en Avarische invallen. Vanaf de tiende eeuw werd het een belangrijke handelshaven in het oostelijke Middellandse Zeegebied, juist omdat de rots vrijwel niet te nemen was.

Daarna wisselde het bezit herhaaldelijk. Venetië hield de plaats van 1463 tot 1540 en opnieuw van 1690 tot 1715, de Ottomanen van 1540 tot 1690 en van 1715 tot 1821. In de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog werd de vesting vanaf land en zee belegerd en gaf zij zich op 23 juli 1821 over aan de Grieken. Daarvan zie je in de straten nog de sporen: Byzantijnse kerken, Venetiaanse huizen en Ottomaanse toevoegingen door elkaar, zoals ook in de Venetiaanse havenstad Chania op Kreta.

De bovenstad Ano Poli en de kerken

Boven de bewoonde strook ligt Ano Poli, de bovenstad op het plateau. Die is grotendeels verlaten: funderingen, cisternen en muurresten, en aan de noordrand de kerk van de Agia Sofia uit de Byzantijnse tijd, meestal in de twaalfde eeuw gedateerd. Een steil zigzagpad brengt je er vanuit de benedenstad. Beneden is de Elkomenos Christos de hoofdkerk, met een oorsprong die tot de zesde eeuw teruggaat.

Een bewoond oud stadje onder een burcht vind je ook bij Lindos op Rhodos, dat drukker is en meer op dagbezoek gericht. In Meteora staan de kloosters op losse rotspilaren, dus niet achter een muur.

Malvasiawijn, Yannis Ritsos en hoe lang je blijft

De wijnhandel van Monemvasia was, vooral onder Venetiaans bestuur, zo groot dat de plaatsnaam in heel Europa aan een wijn verbonden bleef: malvasia, in oud Nederlands malvezij. Die naam leeft nog voort als druif en wijnsoort, ook buiten Griekenland. Ook de dichter Yannis Ritsos komt hiervandaan: hij werd er in 1909 geboren en stierf in 1990.

Het ommuurde stadje is klein: een hoofdstraat met zijsteegjes, in een uur doorgelopen. Blijf je slapen, dan zijn die steegjes rustig voor en na de dagbezoekers. Monemvasia ligt ver naar het zuidoosten, dus op een rondreis is het een halte op zichzelf, meestal gecombineerd met Nafplion aan de Argolische golf en met de Mani of Kalamata aan de westkant. Om te zwemmen ga je naar de stranden bij Gefyra en verder langs de kust.

Veelgestelde vragen