Elounda

Een ondiepe baai met een verzonken stad op de bodem

Elounda ligt aan de noordoostkust van Kreta, twaalf kilometer noordelijk van Agios Nikolaos. De weg erheen klimt over een heuvelrug; op een heldere dag zie je vandaar de hele Golf van Mirabello. Het water voor Elounda is grotendeels afgeschermd: er ligt een landtong van ruim vijf kilometer voor, Kolokytha genoemd, en in de monding ligt het vestingeiland Spinalonga.

De naam Elounda dekt zeven dorpjes; Schisma aan de kade is het grootste en geldt als het centrum. Vrijwel iedereen komt aan op de luchthaven van Heraklion, ruim zeventig kilometer westelijk. Streekvervoerder KTEL rijdt bussen naar Agios Nikolaos en naar Plaka, het vissersdorp vijf kilometer noordelijker, dat niets te maken heeft met de Atheense wijk Plaka. Engelstalige aanbieders schrijven Elounda Crete; Elounta en Elouda komen ook voor.

De stranden horen bij de hotels

Wie zoekt op Elounda Beach komt eerder bij een hotel uit dan bij een strand. In de Blauwe Vlag-lijst voor 2026 staan acht bekroonde stranden in Elounda, en bij zeven daarvan staat een hotel als beheerder. Alleen Schisma, het stukje bij het centrum, staat er zonder beheerder bij.

Het dorp zelf heeft een haventje waar de bootjes naar Spinalonga vertrekken en een strandje bij het centrum; de grotere, ingerichte stranden liggen op hotelterrein. Zoek je een lange zandstrook met strandtenten en uitgaansleven, dan passen Chersonissos of Malia beter, en voor het zwemwater zelf heeft het eiland uitgesprokener plekken, zoals de lagune van Elafonisi.

Bron: Blauwe Vlag 2026, lijst van bekroonde stranden

Olous, de zoutpannen en de molens bij Poros

Onder het water in de baai liggen de resten van Olous, een havenstad die volgens de vondsten in de archaïsche tijd begon, de 8e tot 5e eeuw voor Christus, en tot in de byzantijnse periode bewoond bleef. Het Instituut voor Mediterrane Studies bracht in 2015 en 2016 7.100 vierkante meter zeebodem in kaart en vond muren, gebouwen en wegen; de hellenistische vestingmuur in het zuiden ligt op twee tot tweeënhalve meter diepte. De stad verdween doordat de zee in tweeduizend jaar steeg ten opzichte van het land en de landengte grotendeels onder water zette. Op het droge bleef bij Poros een vroegchristelijke basilica met een mozaïekvloer uit de 7e eeuw liggen. Een deel van het bouwmateriaal kreeg een tweede leven: de Venetianen gebruikten stenen uit de hellenistische en Romeinse stad bij de bouw van het fort op Spinalonga.

Aan de landzijde liggen zoutpannen die eeuwen in gebruik zijn geweest. De Venetianen voerden de productie op nadat zij in 1571 Cyprus kwijtraakten, en onder het Griekse zoutmonopolie liep de winning door tot in de jaren zeventig. In Mesi Elounda is een deel van de bekkens nog te zien. Bij Poros, het smalste punt van de landengte, is het kanaal doorgegraven dat de landtong losmaakt; Griekse naslagbronnen dateren dat werk en de stenen boogbrug op 1897 en 1898, door Franse troepen. Ernaast staan drie ronde molens van vijf meter doorsnede, een beschermd monument. Ze staan dicht bij de zee, terwijl molens op Kreta meestal hoger op een bergrug staan.

Spinalonga: een fort dat later een lepradorp werd

Het eiland in de monding heet officieel Kalydon. Spinalonga komt van de Venetiaanse weergave van stin Elounda, naar Elounda, die zij tot spina longa verbogen: lange doorn, passend bij de smalle vorm. Venetië besloot in 1571 tot versterking, bouwde vanaf 1579 in fasen en hield het fort nog vast toen Kreta in 1669 Ottomaans werd; in 1715 gaf het zich na een beleg van drie maanden over.

In 1903 besloot de Kretenzische Staat alle leprapatiënten van het eiland te isoleren; de eersten kwamen in 1904 aan. Er ontstond een dorp met een broederschap van patiënten, slaapzalen uit 1937 tot 1939, een ziekenhuis en een kerkhof. Vanaf 1948 kwamen de nieuwe medicijnen beschikbaar, in 1955 beëindigde een wetsbesluit de isolatie en in 1957 vertrokken de laatste dertig patiënten naar Athene. De BBC-serie Who Pays the Ferryman? werd hier in de late jaren zeventig opgenomen en Victoria Hislops roman The Island uit 2005 speelt in dit lepradorp.

Bezoeken gaat per bootje vanuit Elounda, Plaka of Agios Nikolaos; vanaf Plaka is de oversteek met ongeveer 750 meter het kortst. Het eiland is rotsachtig en heeft lage vegetatie en weinig schaduw; je loopt er over de weg langs de rand die de patiënten eind jaren dertig lieten aanleggen. Buiten het zomerseizoen is het monument vrijwel dicht en hangt de overtocht van het weer af; kijk bij het kiezen van je reismaand daarom ook naar het weer en klimaat op Kreta.

Veelgestelde vragen