Agios Nikolaos

Een stadje rond een meer aan de Golf van Mirabello

Agios Nikolaos ligt aan de noordkust van Kreta, aan de westkant van de Golf van Mirabello, 64 km oostelijk van Heraklion en 67 km westelijk van Sitia. Sinds 1904 is het de hoofdstad van de regionale eenheid Lasithi, het oosten van het eiland. Bij die rol horen voorzieningen die je in een plaats van deze grootte niet altijd aantreft: een ziekenhuis, bestuurskantoren en het archeologisch museum.

Vrijwel iedereen komt aan op de luchthaven van Heraklion en rijdt het laatste stuk over de weg. De streekbus van KTEL Herakleio-Lasithi rijdt die lijn meerdere keren per dag. Over zee gaat het niet rechtstreeks: de haven heeft geen vaste veerverbinding met Piraeus, dus daarvoor vaar je op Heraklion of Sitia.

Welke Agios Nikolaos bedoel je?

Agios Nikolaos betekent Sint Nicolaas, de beschermheilige van zeelieden, en die naam komt in Griekenland op veel plaatsen voor: de Griekse naamlijst noemt er ruim tien, van Corfu tot Chalkidiki. Drie daarvan komen in reisplannen terug. Engelstalige aanbieders schrijven de Kretenzische stad als Agios Nikolaos Crete en het dorp in de Mani als Agios Nikolaos Peloponnese, op Nederlandse sites meestal Agios Nikolaos Peloponnesos.

Het verschil is praktisch van belang: op Kreta kom je in een provinciehoofdstad, de twee andere zijn dorpen. Zoek je op Zakynthos juist zo'n klein havenplaatsje, dan komt het gehucht Agios Sostis dichter in de buurt; de gewone badplaatsen daar heten Tsilivi en Laganas. Hoe ver de drie uit elkaar liggen, laat de kaart van Griekenland zien.

Bron: Agios Nikolaos, naamlijst op de Engelse Wikipedia

Een stad die pas na 1866 ontstond

De plek werd al in de oudheid gebruikt. Bij de haven lag Lato pros Kamara, de havenplaats van de Dorische bergstad Lato bij Kritsa; aan de oever van het meer staan nog zuilen uit die tijd. In de byzantijnse periode was Kamara een bisschopszetel, en rond 1206 bouwden de Venetianen op de klif het fort Mirabello, dat in 1537 werd verwoest. De golf is naar dat fort genoemd.

Daarna lag het terrein lang vrijwel leeg; de plek heette Mandraki, naar de kooien waar geiten overwinterden. Na de Kretenzische opstand van 1866 vestigden zich hier mensen uit Kritsa, Fourni, Sfakia en Heraklion, en de telling van 1881 kwam op 95 inwoners. In 1904 verhuisde het bestuur van Lasithi van Neapoli hierheen. Daarna groeide de stad van 1.124 inwoners in 1928 naar ruim 13.000 in 2021. De naam komt van een byzantijnse kapel uit de 9e eeuw op de landtong Ammoudi.

De Voulismeni en het centrum

Midden in het centrum ligt een meertje. De Voulismeni, Λίμνη Βουλισμένη, is ongeveer 137 m breed en ligt ingesloten tussen de huizen, aan de westkant onder een klif van zo'n 20 m. Een smal kanaal verbindt het met de haven; bronnen dateren dat graafwerk op 1867 of 1870. Eromheen liggen kades met bootjes, tavernes en restaurants, en daarachter lopen de winkelstraten de heuvel op, want de stad is op steile hellingen gebouwd.

Over de diepte verschillen de bronnen. Een Kretenzische reisencyclopedie houdt het op 48 m; Griekse media noemen 64 m, op grond van een dieptemeting van 210 voet die de Britse marineofficier Spratt in 1853 deed. Het water is in elk geval veel dieper dan het kleine oppervlak laat vermoeden, en daar horen oude verhalen bij: dat het meer bodemloos zou zijn, dat Athena en Artemis er baadden en dat er een verbinding met de vulkaan van Santorini onderdoor loopt. Die verbinding is nooit aangetoond. Onderzoekers houden het op de uitmonding van een ondergrondse rivier. Dat verklaart ook waarom het water in lagen ligt: sinds het kanaal er is, is het aan de oppervlakte zout en op diepte zoeter.

Bezienswaardigheden in de stad zelf

Het archeologisch museum, opgericht in 1969, ging op 23 april 2023 na een lange verbouwing weer open. De nieuwe opstelling is meer dan twee keer zo groot als de oude en laat vondsten uit heel Oost-Kreta zien, van het vroeg-Minoïsche grafveld van Agia Fotia tot het aardewerken figuurtje dat als de Godin van Myrtos bekendstaat. Veel bezoekers gebruiken de stad verder als uitvalsbasis: ten noorden liggen het vestingeiland Spinalonga en Elounda, landinwaarts het Lasithi-plateau.

Een provinciestad met kleine stadsstranden

Wie hier op vakantie gaat, verblijft in een gewone werkstad waar de stranden klein zijn. Daarin verschilt Agios Nikolaos van de badplaatsen westwaarts langs dezelfde kust: Chersonissos, Stalis en Malia zijn vanaf de jaren zestig voor vakantie gebouwd en liggen aan één aaneengesloten zandstrand. Wie een oude stad met een Venetiaanse haven zoekt, zit beter in Rethymnon of Chania.

De stranden bij de stad zijn verdeeld over kleine baaien. Ammoudi ligt 1 km noordelijk in een beschutte inham en Havania aan de weg naar Elounda, met een gemeentelijk strand. Kitroplatia en Ammos liggen op ongeveer 500 m van het centrum; op Engelstalige kaarten heten ze Kitroplatia Beach en Ammos Beach. Het grootste is Almyros, 2,5 km zuidelijk, met zand en ondiep water waar kleine kinderen kunnen staan. Voor de stranden waar Kreta om bekendstaat rijd je ver: Elafonisi en de Samariakloof liggen aan de westkant van het eiland.

Veelgestelde vragen