Melissanimeer

Een grot waarvan het dak in 1953 instortte

Het Melissanimeer is een ondergronds meer in een kalksteengrot aan de oostkant van Kefalonia, ongeveer 2 km noordwestelijk van de havenplaats Sami. Het wateroppervlak ligt zo'n 20 m onder het maaiveld. Dat er daglicht op valt, komt door de aardbevingen die de Ionische Eilanden in augustus 1953 troffen: een groot deel van het grotdak kwam naar beneden en liet een ovale opening van ongeveer 15 bij 25 m achter.

Daardoor bestaat de grot nu uit twee delen. Onder het gat ligt de open hal met het blauwe water en een rotseilandje van ongeveer 30 m lang; daarachter ligt een nog overdekte hal met kunstlicht. Samen is ongeveer 160 m toegankelijk. Melissani cave, melissani lake en melissani grot zijn allemaal namen voor deze ene plek, net als de Nederlandse naam Melissanimeer en de Griekse Μελισσάνη. Als dagstop is het makkelijkst te bereiken vanaf de oostkust: Agia Efimia ligt op ongeveer 5 km, de hoofdstad Argostoli aan de andere kant van het eiland op een rit van drie kwartier.

Waar komt het water vandaan?

Het meerwater is brak: de verhouding zoet op zout ligt rond 5 op 1. Zoet grondwater uit het binnenland mengt zich hier met zeewater dat op diepte het kalksteen is binnengedrongen.

Dat zeewater komt van de andere kant van het eiland. Bij Argostoli, aan de westkust, verdwijnt zeewater in de katavothres, de slokgaten; in 1835 werd die stroming gebruikt om een watermolen aan te drijven. Het water stroomt onder het eiland door, gaat onderweg door het Melissanimeer en komt veertien dagen later bij Karavomylos in de baai van Sami weer tevoorschijn. Omdat het water zo door het gesteente is gefilterd, is het hier helder en zonder algenrijke bovenlaag, en reageert de kleur sterk op het licht.

Vondsten uit de cultus van Pan en de nimfen

Lang voordat het dak instortte, was de grot een plek van verering. Bij de opgraving die Spyridon Marinatos er in 1963 uitvoerde, kwamen onder meer een reliëfschijf, een beeldje van de god Pan en drie olielampjes tevoorschijn, te dateren rond het eind van de vierde en het begin van de derde eeuw voor Christus. Archeologen leiden daaruit af dat hier Pan en de nimfen werden vereerd; vandaar de tweede naam Nimfengrot. De vondsten liggen in het Archeologisch Museum van Argostoli.

Bij die cultus hoort een overgeleverd verhaal over een nimf Melissanthi, die zich in het water verdronk nadat Pan haar liefde niet beantwoordde. Dat is een lokale traditie in verschillende varianten en geen tekst van Homerus of Hesiodus; we geven het daarom als verhaal en niet als geschiedenis. Ook op het nabije Ithaka dragen grotten namen uit de mythologie die archeologisch niet vastliggen.

Waarom je rond het middaguur moet komen

Je daalt door een aangelegde tunnel van ongeveer 70 m met een trap naar het water, stapt in een roeiboot en maakt met een schipper een rondje door de open en de overdekte hal. Dat duurt vaak een kwartier of minder. Het licht bepaalt wat je ziet: alleen als de zon hoog staat, valt die door het gat recht op het water en wordt de bekende blauwgroene kleur zichtbaar. Vroeg in de ochtend en laat in de middag is de hal grotendeels schaduw.

De beste uren zijn ook de drukste uren, en in juli en augustus loopt de wachttijd midden op de dag op. Kom je op een ander moment, dan zie je de blauwe kleur niet. Een strandmiddag aan de westkust bij Myrtos is daarom lastig te combineren: beide vragen om dezelfde uren, en er zit een rit tussen. Hoeveel zon je in welke maand mag verwachten, staat bij weer en klimaat op Kefalonia, en hoe je zo'n keuze in een reisschema zet bij het plannen van een vakantie naar Griekenland.

Veelgestelde vragen