Thermopylae

Wat is Thermopylae?

Thermopylae (Grieks Θερμοπύλες, in oudere teksten Thermopylai) is een pas en een klein modern dorp in Fthiotida, in Centraal-Griekenland, tegen de zuidflank van het Kallidromo-gebergte. Bestuurlijk hoort het bij de gemeente Lamia, en de doorgaande weg van Athene naar het noorden loopt er nog altijd langs. De naam betekent warme poorten, naar de zwavelbronnen die bij de voet van de heuvel nog steeds opborrelen.

Veel bezoekers verwachten hier een smalle strook tussen steile bergen en de zee, zo nauw dat een klein leger hem kon afsluiten. Zo lag het er in 480 v.Chr. ook, maar niet meer vandaag. Rechts van de weg ligt een brede, vlakke landbouwvlakte en de zee is uit het zicht.

Waarom ligt de zee hier niet meer?

De pas was een engte omdat de Malische Golf hier tot vlak tegen de bergvoet kwam. Die golf is sindsdien grotendeels volgelopen met rivierslib, vooral van de Spercheios, waarvan de delta steeds verder naar het oosten is opgeschoven. Tussen 2500 en 480 v.Chr. schoof de kustlijn al tot twee kilometer op, en tussen 480 v.Chr. en nu kwam daar plaatselijk negen kilometer bij. De grond waarop gevochten is, ligt daardoor onder ongeveer twintig meter afzetting.

Voor een bezoek betekent dat twee dingen. Er is geen slagveld te zien, dus je bekijkt het landschap eromheen en de monumenten langs de weg. En de oude pas liep niet langs de huidige kust, maar langs de bergvoet pal naast het asfalt. Stel je op de plek van de akkers water voor, dan zie je hoe smal de doorgang was.

De slag van 480 v.Chr.

In de zomer van 480 v.Chr. koos een Griekse coalitie deze pas om de opmars van de Perzische koning Xerxes te stuiten. De verdedigers waren waarschijnlijk zo'n zevenduizend man, veel meer dan de driehonderd uit de overlevering: die driehonderd waren de Spartaanse kern onder koning Leonidas van Sparta, aangevuld met onder meer zevenhonderd Thespêrs en contingenten uit andere steden.

De pas hield stand tot de Perzen op de derde dag over een onopvallend geitenpad over de berg werden geleid, de Anopaia, en achter de Griekse stelling uitkwamen. De overlevering noemt Ephialtes van Trachis als degene die het pad verried. Daarna volgde het laatste gevecht waar de plaats om bekend staat. Voor de gevallenen maakte de dichter Simonides het grafschrift dat op de heuvel in steen staat: zeg de Spartanen, vreemdeling, dat wij hier gehoorzaam aan hun wetten liggen.

Wat is er te zien?

Aan de oostkant van de weg staat het Leonidasmonument, een bronzen beeld dat in 1955 werd geplaatst, met in Griekse letters ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ: kom ze maar halen, het antwoord dat Leonidas volgens de overlevering gaf toen Xerxes om de wapens vroeg. Recht aan de overkant ligt de heuvel met het grafschrift van Simonides. Meer valt er niet te bezoeken, dus reken op een korte stop en niet op een middag.

Thermopylae werkt daarom vooral als onderbreking van een rit over het vasteland, bijvoorbeeld naar het orakelheiligdom van Delphi, het bergdorp Arachova aan de Parnassos of de vestingstad Nafpaktos aan de kust. Zoek je een plaats om te blijven, kies dan iets anders uit de bestemmingen van de wiki.

Latere gevechten bij de pas

Zolang de pas een engte was, bleef hij militair bruikbaar, en daarom komt de naam ook in latere oorlogen terug. In 191 v.Chr. probeerde Antiochus III van Syrië de Romeinen hier tegen te houden, zonder succes. In april 1941 voerden Australische en Nieuw-Zeelandse troepen bij Thermopylae een vertragingsgevecht tegen de Duitse opmars, op een terrein dat toen al grotendeels was volgeslibd.

Veelgestelde vragen