Op deze pagina
Twee agora's op honderd meter van elkaar
Athene heeft twee agora's. Het oudste en grootste terrein ligt op de noordwestflank van de rots waarop de Akropolis staat; op borden en kaarten heet dat de oude agora van Athene, ook wel de klassieke of antieke agora. Het tweede terrein, de Romeinse agora, ligt volgens de opgravers ongeveer honderd meter oostelijker, aan de rand van de oude stad Plaka.
Beide terreinen zijn afgesloten opgravingen met hun eigen ingang en kassa. Ze grenzen niet aan elkaar: je loopt er tussendoor een paar straten door de stad. Agora betekent plein voor handel, samenkomst en bestuur, en zowel het klassieke als het Romeinse Athene had daar een eigen versie van.
Het plein waar de Atheense democratie werkte
De oude agora was een plein in dagelijks gebruik. Bestuur, rechtspraak, handel en wonen kwamen hier op één open ruimte samen, met raadsgebouwen, rechtbanken, tempels, winkels en zuilengangen eromheen. Wie in het klassieke Athene iets wilde eisen of regelen, deed dat niet boven op de Akropolis, die was gewijd aan de goden, maar beneden op dit plein.
Dwars over het terrein liep de Panathenaeïsche weg, de processieroute die bij de opgravingen van 1938 werd teruggevonden; daarmee stelden de archeologen de grenzen van het plein vast. Goederen kwamen uit de haven Piraeus de stad in en werden hier verkocht. Je ziet nu daarom geen enkel gebouw, maar de fundering van een stadscentrum dat eeuwen achtereen is verbouwd.
Wat er van de oude agora nog overeind staat
Drie gebouwen geven het terrein houvast. De tempel van Hephaistos, uit de vijfde eeuw voor Christus, is het best bewaarde bouwwerk van de oude agora en laat de verhoudingen van een Griekse tempel beter zien dan het Parthenon. De Stoa van Attalos, een zuilengang uit de tweede eeuw voor Christus, is in de jaren vijftig herbouwd en herbergt het museum van de opgraving, met de Atheense democratie als onderwerp: scherven, munten en inscripties van de zevende eeuw voor Christus tot de Byzantijnse tijd. Het hoort bij de musea in Athene die je in minder dan een uur bekijkt.
Midden op het veld staat de kerk van de Heilige Apostelen uit de tiende eeuw, naast de resten van het Odeion van Agrippa, een Romeinse concertzaal op het oude plein. De American School of Classical Studies at Athens graaft hier sinds 1931 en werkt er nog steeds; een oudere plattegrond wijkt daarom soms af van wat er staat.
De Romeinse agora en de Toren der Winden
De Romeinse agora is kleiner en jonger. Julius Caesar beloofde het complex in 51 voor Christus, en met geld van keizer Augustus bouwde Eucles van Marathon het tussen 27 en 17 voor Christus: een binnenhof met zuilengang, winkels, openbare toiletten, een fontein en een bureau voor de marktopzichters. Het was een markt en geen politiek plein; die rol lag toen al elders.
Aan de oostkant staat de achthoekige Toren der Winden, ouder dan de markt zelf: rond 50 voor Christus voltooid naar ontwerp van Andronikos van Kyrrhos. De toren had een waterklok binnen, zonnewijzers op de wanden en een bronzen windwijzer op het dak; op de acht bovenvlakken staan de windgoden in reliëf. Aan de westkant kom je binnen door de Poort van Athena Archegetis. Een deel van het terrein is nooit opgegraven, dus je ziet maar een deel van de markt.
Allebei bezoeken, en in welke volgorde
De twee terreinen zijn in één ochtend te combineren. Begin bij de oude agora voor het klassieke plein en ga daarna naar de Romeinse agora, die laat zien wat er in de Romeinse tijd van zo'n plein werd. Voor de oude agora loop je vanaf metrostation Thiseio of vanaf de voetgangersstraat Adrianou; de Romeinse agora ligt een paar minuten verderop richting Monastiraki. Voor de archeologische terreinen van Athene bestaat een combinatiekaartje; welke terreinen daar nu onder vallen en wat het kost, controleer je bij het ministerie van Cultuur.
Op beide terreinen is weinig schaduw, dus let op het tijdstip: in juli en augustus zijn de middaguren op een open opgraving zwaar. De temperaturen in Athene per maand staan in de klimaattabel van de stad.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de oude agora en de Romeinse agora in Athene?
Het zijn twee terreinen met elk een eigen ingang. De oude agora is het grote klassieke plein onder de noordwesthelling van de Akropolis, met de tempel van Hephaistos en de Stoa van Attalos. De Romeinse agora ligt ongeveer honderd meter oostelijker en is een markt uit de tijd van Augustus, met de Toren der Winden. Wie 'de agora' zegt, bedoelt meestal de oude.
Waarom staat de Toren der Winden er nog bijna compleet bij?
Doordat het gebouw nooit lang leeg heeft gestaan. Na de oudheid kreeg het telkens een nieuwe functie; tussen 1751 en 1821 was het een tekke, een gebedshuis van Qadiri-derwisjen. Een gebouw dat in gebruik blijft, wordt onderhouden en niet voor zijn steen gesloopt. Daardoor is de toren gaaf bewaard, terwijl van de markt eromheen vooral funderingen resten.
Bronnen
- Ancient Agora of Athens, overzicht van terrein, monumenten en opgraving · De functie van het plein, de datering van de tempel van Hephaistos, de herbouw van de Stoa van Attalos in de jaren vijftig, de kerk van de Heilige Apostelen, het Odeion van Agrippa, de Panathenaeïsche weg en de opgraving door de American School sinds 1931 · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Roman Agora, bouwgeschiedenis en plattegrond · De ligging op ongeveer honderd meter oostelijk van de oude agora, de belofte van Caesar in 51 v.Chr., de bouw tussen 27 en 17 v.Chr. door Eucles van Marathon met middelen van Augustus, de Poort van Athena Archegetis, de toiletten en het bureau van de marktopzichters · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Tower of the Winds, datering en latere gebruiksgeschiedenis · De voltooiing rond 50 v.Chr., het ontwerp van Andronikos van Kyrrhos, de waterklok, zonnewijzers en windwijzer, de acht windgoden en het gebruik als tekke tussen 1751 en 1821 · geraadpleegd 4 oktober 2026