Op deze pagina
- Soort gerecht
- Hartige pita, gegeten als ontbijt, hapje, voorgerecht of lunch
- Hoofdingrediënten
- Spinazie, feta, ui of lente-ui, ei, dille, filodeeg
- Deeg
- Filodeeg van bloem, water en wat olie; bladerdeeg als vervanger
- Naam
- Grieks σπανακόπιτα, van spanaki (spinazie) en pita (hartige taart)
- Familie
- De Griekse pites, met tiropita van kaas en hortopita van wilde groenten
Wat is spanakopita
Spanakopita is een hartige Griekse pita: spinazie en witte kaas, gebakken tussen laagjes papierdun filodeeg dat in de oven goudbruin kleurt en in blaadjes uiteenvalt. In het Grieks heet het gerecht σπανακόπιτα, van spanaki (spinazie) en pita (hartige taart), met de klemtoon op de derde lettergreep van achteren. Binnen de Griekse gerechten hoort spanakopita bij de pites, de familie hartige taarten van filodeeg waar ook tiropita met kaas en hortopita met wilde groenten bij horen.
De vulling bestaat uit weinig ingrediënten: gehakte spinazie, feta, ui of lente-ui, ei en verse kruiden, meestal dille. Het ei bindt de vulling en de kaas zorgt voor het zout. Snijbiet, prei of zuring kunnen de spinazie vervangen of aanvullen, en naast feta wordt ook de harde kaas kefalotyri gebruikt. Omdat er bijna altijd kaas in gaat, heet het gerecht ook spanakotiropita, spinazie-kaaspita. Binnen het Griekse eten en drinken is dit geen avondmaaltijd: je koopt hem bij de bakker, per punt uit een grote plaat of als los driehoekje.
Filodeeg of bladerdeeg?
Een spanakopita met bladerdeeg is een gangbare vervanging en geen vergissing. De reden is de hanteerbaarheid: filodeeg droogt uit zodra het open ligt en scheurt dan, terwijl bladerdeeg soepel blijft. Griekse receptensites publiceren er daarom zelf een bladerdeegversie bij. Wat verandert, is de korst en de tijd in de oven.
De twee degen worden op een andere manier gemaakt. Filodeeg bestaat uit bloem, water en een beetje olie, uitgerekt tot papierdunne vellen; je stapelt ze pas vlak voor het bakken en strijkt ze in met olijfolie of boter, waardoor ze aan elkaar bakken tot een korst van losse blaadjes. Bij bladerdeeg wordt vast vet in het deeg gevouwen en het geheel keer op keer uitgerold en teruggevouwen. In de oven smelt dat vet en verdampt het water erin tot stoom, die de lagen omhoog duwt. Filodeeg bevat minder water en rijst daardoor nauwelijks. Daardoor verschilt het resultaat: filodeeg geeft een dunne, knapperige korst en bladerdeeg een hogere, boterige korst.
Voor het bakken heeft dat twee gevolgen. De baktijd verschilt flink: een Grieks recept met filodeeg staat ongeveer een uur op 200 °C, dezelfde pita met bladerdeeg is in een half uur klaar. En in beide gevallen moet de vulling droog zijn voordat het deeg eraan te pas komt.
In Nederlandse teksten dekt het woord bladerdeeg vaak beide degen. Dezelfde kleine driehoekjes worden in Nederlandse beschrijvingen in bladerdeeg gewikkeld, terwijl Griekse recepten er filodeeg voor voorschrijven. Kijk daarom naar de beschrijving van het deeg en niet alleen naar het woord.
| Kenmerk | Filodeeg | Bladerdeeg |
|---|---|---|
| Opbouw | Papierdunne vellen, pas vlak voor het bakken gestapeld en ingestreken met olie of boter | Vast vet in het deeg gevouwen, daarna herhaald uitgerold en teruggevouwen |
| In de oven | Bevat minder water en rijst daardoor nauwelijks | Het vet smelt en het water erin verdampt tot stoom die de lagen opduwt |
| Korst | Dun, knapperig en in losse blaadjes | Hoger, luchtiger en boterig |
Bron: Wikipedia: Puff pastry
De familie van Griekse pites
Spanakopita is één van vele hartige pites in de Griekse keuken. De Grieks-Amerikaanse culinair schrijfster Diane Kochilas noemt pita de troostkost van deze keuken: het gerecht waarmee huiskoks zowel op zondag als doordeweeks de tafel vulden. De sterkste pitatradities liggen volgens haar in de herdersstreken Epirus, Thessalië, Roumeli en delen van Macedonië. Een pita vraagt alleen wat er toch in huis is, is goed te vervoeren en blijft dagen goed.
De vulling volgt het seizoen. Hortopita wordt gevuld met wilde of gekweekte bladgroenten in plaats van spinazie en kan volgens Kochilas tot twintig soorten groen en kruiden bevatten, met een piek tussen januari en april. Spinazie is het hele jaar te koop, wilde bladgroenten niet. Prasopita met prei en kolokythopita met courgette volgen dezelfde bouw.
Ook het deeg verschilt per streek. Naast de machinaal gewalste winkelvellen bestaat horiatiko filo, dorpsfilo, dat met de hand wordt uitgerold en dikker blijft; dat geeft een stevigere, grovere korst dan de papierdunne winkelversie, die pas sinds de jaren zeventig overal te koop is.
Hoe je spanakopita in Griekenland eet
Spanakopita hoort bij het ontbijt en bij het tussendoor eten, niet bij het avondeten. In de bakkerij en in de bougatsadika, winkels die hartige en zoete pites verkopen, ligt hij naast tiropita. Hij wordt zowel recht uit de oven als op kamertemperatuur gegeten; een Griekse spanakopita is daardoor vaak lauw in plaats van heet.
Een plaat wordt voor het bakken ingesneden, zodat de punten later langs de lijnen te snijden zijn, en rust daarna tien tot vijftien minuten voor het aansnijden. De driehoekjes, spanakopitakia, worden gevouwen uit stroken van twee ingestreken filodeegvellen en gelden als hapje of voorgerecht.
In de taverna staat spanakopita vaker bij de voorgerechten dan bij de hoofdgerechten, op de mezelijst naast tzatziki en gefrituurde calamaris. Gegrilde gyros en souvlaki en ovenschotels zoals moussaka staan elders op de kaart. Hetzelfde filodeeg komt aan het eind van de maaltijd terug in de met siroop doordrenkte lagen van baklava.
Waar je op let bij bestellen of zelf bakken
Bij de bakkerij is de vorm de eerste keuze. Een punt uit de plaat heeft meer vulling per hap, een driehoekje meer korst en eet makkelijker onderweg. Vraag je om een pita zonder kaas, dan kom je uit bij de vastenversie of bij hortopita.
Bak je zelf, dan bepaalt het deeg uit het pak hoe de korst wordt. Haal filodeeg pas uit de verpakking als de vulling klaar en afgekoeld is, en leg wachtende vellen tussen twee licht vochtige theedoeken. De hele werkwijze, van het wegbakken van het spinazievocht tot het insnijden van de bovenlaag, staat in ons recept om spanakopita te maken.
Veelgestelde vragen
Is spanakopita vegetarisch?
De gewone spanakopita is vegetarisch maar niet veganistisch: er zitten feta en ei in de vulling. Voor de orthodoxe vastentijd bestaat een versie zonder kaas en ei, met alleen spinazie, ui of lente-ui, groene kruiden als dille, peterselie of selderij, en olijfolie tussen de vellen in plaats van boter. Vraag in Griekenland dus naar een vastenpita; moderne veganistische recepten gebruiken soms tofu.
Waarom wordt de bodem van een spanakopita slap?
Omdat spinazie grotendeels uit water bestaat en dat vocht tijdens het bakken naar de bodem zakt. Griekse recepten lossen dat op voordat het deeg eraan te pas komt: verse spinazie wordt gesmoord tot vrijwel al het vocht is verdampt, wat vijftien tot twintig minuten kan duren, en ontdooide diepvriesspinazie wordt uitgeknepen. Laat de vulling daarna afkoelen voor de kaas en het ei erbij gaan.
Wat is het verschil tussen spanakopita en spanakotiropita?
Weinig. Spanakotiropita betekent letterlijk spinazie-kaaspita, en spanakopita is in het dagelijks Grieks de korte vorm van datzelfde woord, omdat er in de meeste pita’s kaas zit. In Noord-Griekenland is de lange naam de gangbare. Komt er echt geen kaas in, dan gaat het om een vastenversie of om hortopita met wilde bladgroenten.
Bronnen
- Wikipedia: Spanakopita · De vulling van spinazie, feta, ui, ei en kruiden, de alternatieve bladgroenten en kefalotyri, het filodeeg met boter of olijfolie, de plaat met punten tegenover de driehoekjes, de dorpsvariant met dikker deeg, het bestaan van bladerdeegversies, het eten recht uit de oven of op kamertemperatuur, de vastenversie zonder kaas en ei en de naam spanakotiropita in Noord-Griekenland · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wiktionary: σπανακόπιτα · De samenstelling van spanaki en pita, de klemtoon en het gegeven dat spanakopita in het gebruik de korte vorm van spanakotiropita is · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Filo · De samenstelling van bloem, water en wat olie, de papierdunne vellen, het stapelen en instrijken vlak voor het bakken, het onderscheid met gelamineerd deeg en de komst van machinaal filodeeg in de supermarkt in de jaren zeventig · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Puff pastry · Het invouwen van vast vet, het herhaald uitrollen en vouwen, het rijzen door stoom uit het vet en het gegeven dat filodeeg minder water bevat en daardoor niet in dezelfde mate uitzet · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Wikipedia: Greek cuisine · Hortopita met wilde of gekweekte groenten, tiropita en kolokythopita, de filotraditie van Epirus, Thessalië en Roumeli, spanakopita als ontbijtgerecht en de bougatsadika als verkooppunt · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Diane Kochilas: Beyond spanakopita, Greece's filo pie tradition · Pita als troostkost voor zondagen en weekdagen, de herdersstreken Epirus, Thessalië, Roumeli en Macedonië als pitagebieden, het houdbare en draagbare karakter en spanakopita als één van vele pites · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Diane Kochilas: Beyond spinach, winter greens in Greek cooking · De hortopita met tot twintig soorten groen en kruiden en de piek van wilde bladgroenten tussen januari en april · geraadpleegd 3 oktober 2026
- My Greek Dish: spanakopita met zelfgemaakt filodeeg · De vulling met feta, dille en nootmuskaat, het instrijken tussen de vellen, de baktijd van ongeveer een uur op 200 °C, het insnijden van de bovenlaag en de rust van tien tot vijftien minuten voor het aansnijden · geraadpleegd 3 oktober 2026
- My Greek Dish: spanakopita met bladerdeeg · De keuze voor bladerdeeg omdat het eenvoudiger werkt, de baktijd van een half uur op 200 °C, het uitknijpen van ontdooide spinazie en het smoren van verse spinazie tot het vocht is verdampt · geraadpleegd 3 oktober 2026
- My Greek Dish: werken met filodeeg · Bevestigt dat filodeeg snel uitdroogt, het pas uitpakken wanneer je het gebruikt, het bewaren tussen vochtige doeken en het aan elkaar bakken van de vellen door het instrijken · geraadpleegd 3 oktober 2026
- My Greek Dish: spanakopitakia · Het vouwen van de driehoekjes uit stroken van twee ingestreken vellen, het afkoelen van de vulling voor de kaas en het ei erbij gaan en het gebruik als hapje of voorgerecht · geraadpleegd 3 oktober 2026
- De Griekse Gids: spanakopita · De Nederlandse naam spinazietaart, het gebruik van filodeeg met boter tussen de vellen, de plaats als voor-, bij- of hoofdgerecht en de varianten spanakopitakia en prasopita · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Nederlandse Wikipedia: Spanakopita · Voorbeeld van het Nederlandse gebruik waarin bladerdeeg als verzamelnaam voor beide degen dient; genoemd in de noot bij het deegverschil · geraadpleegd 3 oktober 2026