Op deze pagina
- Soort gerecht
- Gebakken gehaktballetjes, als meze of als hoofdgerecht
- Hoofdingrediënten
- Gehakt met ongeveer 30 procent vet, geraspte of gepureerde ui, geweekt brood of beschuit, ei, munt en peterselie
- Kenmerkend kruid
- Munt, verse of gedroogde Griekse munt
- Naam
- Enkelvoud keftes, meervoud keftedes; verkleinwoord keftedaki, meervoud keftedakia
- Herkomst van het woord
- Ottomaans-Turks köfte, uit het Perzische kofta
- Bereiding
- Door bloem gehaald en gebakken in olijfolie; de sausversie smoort daarna nog ongeveer twintig minuten
- Wat je erbij eet
- Friet of gebakken aardappel, rijst, brood, yoghurt of tzatziki
Wat keftedes zijn en waar het woord vandaan komt
Keftedes zijn ronde gehaktballetjes die door bloem gaan en in olijfolie worden gebakken. Ze horen bij de Griekse gerechten die je zowel als meze tegenkomt, een klein gerecht om te delen, als met friet of rijst op een bord. In het Grieks is het enkelvoud κεφτές, keftes; keftedes is het meervoud.
Dat woord is geleend. Het Grieks nam het over uit het Ottomaans-Turkse köfte, dat zelf uit het Perzische kofta komt. De naam gaat over de vorm en de bereiding, een met de hand gedraaide bal die in de pan gaat, en niet over het vlees erin. Binnen het Griekse eten en drinken bestaan er daarom ook keftedes van courgette, tomaat of kikkererwt. Griekse gehaktballetjes is een gangbare vertaling, maar in het Griekse woord zit het gehakt niet.
Wat is het verschil tussen keftedes en keftedakia?
Keftedakia is het verkleinwoord van keftedes, met keftedaki als enkelvoud. Het mengsel is hetzelfde, de ballen zijn kleiner. Balletjes van ongeveer dertig gram zijn in zes tot acht minuten gaar en gaan vaak als meze rond, warm of op kamertemperatuur. Grotere keftedes komen met friet of rijst op een bord. Zoek je in het Engels, dan vind je ze als keftedakia of greek meatballs.
Welke kruiden in keftedes gaan
Munt is het kruid dat keftedes onderscheidt van de andere Griekse gehaktgerechten. In de klassieke versie van kookboekauteur Diane Kochilas gaat er bij ruim zeshonderd gram gehakt twee eetlepels gedroogde Griekse munt, met geraspte rode ui en een geraspte tomaat erbij en verder geen kruiden. Een Grieks culinair artikel over gehaktsoorten rekent per 500 gram op 150 gram gepureerde ui, 50 gram peterselie, 25 gram munt en 20 milliliter azijn. De hoeveelheden lopen uiteen, maar munt staat in beide recepten vooraan, zoals in veel gerechten met gedroogde Griekse kruiden.
De rest van het mengsel zorgt voor de structuur: geweekt brood, paneermeel of verkruimelde beschuit bindt zonder het gehakt stevig te maken, en ei houdt de bal heel tijdens het bakken. Een bereiding met hoeveelheden en tijden staat bij keftedes maken, naast de andere Griekse recepten.
Er is geen enkele juiste manier om keftedes te maken. De bronnen voor deze pagina verschillen op bijna elk punt: ui gepureerd of geraspt, brood of beschuit, met of zonder ei, azijn of ouzo, verse of gedroogde munt. Munt komt in alle versies terug; de rest varieert per streek en per huishouden.
Keftedes in tomatensaus, giouvarlakia en soutzoukakia
Griekse gehaktballetjes in tomatensaus bestaan, maar in Nederlandse zoekopdrachten lopen hier drie gerechten door elkaar. Keftedes in tomatensaus zijn dezelfde gebakken balletjes, die daarna nog ongeveer twintig minuten smoren in een saus van tomaat, ui, knoflook en oregano. In de Atheense versie van Kochilas zit ouzo in zowel het gehakt als de saus.
Soutzoukakia zijn langwerpige rolletjes waarin komijn het hoofdkruid is en waarin in de Smyrnese versie geen ui en geen ei gaan; die gaan van begin af aan de saus in. Wie zoekt op Griekse soep met gehaktballetjes bedoelt vrijwel altijd γιουβαρλάκια, giouvarlakia: daar gaat rijst door het gehakt, koken de ballen in bouillon en wordt de soep afgemaakt met avgolemono, de saus van ei en citroen. Die naam komt van het Turkse yuvarlak, rond. Dichtbij staat ook bifteki, een platte schijf gehakt van de grill.
| Gerecht | Vorm en basis | Bereiding | Kenmerkende smaak |
|---|---|---|---|
| Keftedes of keftedakia | Ronde bal met ui en geweekt brood of beschuit | Door bloem, gebakken in olijfolie | Munt, peterselie, azijn |
| Keftedes in tomatensaus | Dezelfde bal | Eerst gebakken, daarna ongeveer twintig minuten gesmoord | Munt en oregano, soms ouzo |
| Soutzoukakia | Langwerpig rolletje, zonder ui en ei in de Smyrnese versie | Aangebakken en gesmoord in tomatensaus | Komijn, vaak met kaneel |
| Giouvarlakia | Ronde bal met rijst in het gehakt | Gekookt in bouillon, afgemaakt met avgolemono | Ei en citroen, dille of peterselie |
Bron: Cucina Caruso in Protothema over de juiste gehaktsoort per gerecht
Cypriotische keftedes en wat je erbij eet
Op Cyprus is de samenstelling anders. Cypriotische keftedes zijn doorgaans van varkensgehakt met rauwe geraspte aardappel door het mengsel, gekruid met kaneel en munt. Daardoor blijft de kern zacht onder een krokante buitenkant, en kan het brood of de beschuit weg. Cypriotische bronnen noemen die aardappel het verschil met de Griekse keftedes. Ze komen er met gebakken aardappel, dorpssalade, olijven en brood op tafel, vaak met yoghurt of tahinisaus.
In Griekenland hangt het van het formaat af wat erbij komt: kleine keftedakia gaan rond als meze, met tzatziki erbij, grotere komen met friet of rijst. Op de kaart in een taverna kun je aan de omschrijving zien welke versie je krijgt. Staat er alleen keftedes, dan verwacht je gebakken balletjes naast grillwerk als gyros en souvlaki; wordt de tomatensaus genoemd, dan krijg je de gesmoorde versie.
Veelgestelde vragen
Kun je keftedes koud eten?
Ja. Kochilas serveert de klassieke keftedes warm of op kamertemperatuur en laat ze uren vooraf bakken, zodat ze bij een meze passen zonder dat er iemand in de keuken staat. Cypriotische bronnen noemen koud eten gewoon, bijvoorbeeld mee op reis of op een picknick. Alleen de gesmoorde versie is bedoeld als warm gerecht.
Welk gehakt gebruik je voor keftedes?
Een Grieks culinair artikel over gehaktsoorten houdt het voor keftedakia op gehakt met ongeveer 30 procent vet, bij voorkeur van runderlapa, eventueel gemengd met varkensgehakt in verhoudingen van drie delen rund op één deel varken tot half om half. Voor bifteki rekent datzelfde artikel juist op magerder vlees van de nek en laat het ei weg. Kochilas gebruikt rundergehakt, eventueel met lam of varken erbij, en Cypriotische keftedes zijn meestal van varken.
Hoe heten de groenteversies van keftedes?
Ze dragen hetzelfde woord, met de groente ervoor. Een woordenboek van het Nieuwgrieks geeft kolokythokeftedes voor de versie van courgette, tomatokeftes voor die van tomaat en revithokeftes voor die van kikkererwten. Het zijn geen vegetarische varianten op een vleesgerecht: het Griekse woord gaat over de vorm en de bereiding en niet over de vulling, en past daarom op elke met de hand gedraaide bal die in de pan gaat. In het verkleinwoord werkt het net zo, met keftedaki naast keftes.
Bronnen
- Wiktionary: κεφτές · De ontlening aan het Ottomaans-Turkse köfte uit het Perzische kofta, het meervoud keftedes, het verkleinwoord keftedaki en de afleidingen kolokythokeftedes, tomatokeftes en revithokeftes · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Diane Kochilas: Classic Keftedes, Greek Meatballs · Rundergehakt eventueel met lam of varken, geraspte rode ui en geraspte tomaat, twee eetlepels gedroogde Griekse munt op anderhalve pond gehakt, melk en paneermeel, het door bloem halen, bakken in olijfolie en het serveren als meze warm of op kamertemperatuur, uren vooraf te bereiden · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Cucina Caruso in Protothema: de juiste gehaktsoort voor keftedakia, biftekia en soutzoukakia · 30 procent vet en runderlapa voor keftedakia, de mengverhouding met varken van drie staat tot een tot half om half, per 500 gram 150 gram gepureerde ui, 50 gram peterselie, 25 gram munt, 20 milliliter azijn, 150 gram beschuit en twee eieren, het bakken van zes tot acht minuten voor balletjes van dertig gram, en het verschil met bifteki (magerder nekvlees, geen ei) en soutzoukakia (geen ui en geen ei in de Smyrnese versie) · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Diane Kochilas: Keftedes with Ouzo and Diced Tomatoes · De gesmoorde versie: in melk geweekt oud brood, rund en varken, geraspte ui, ouzo, verse munt, oregano en ei in het gehakt, balletjes ter grootte van een walnoot, zes tot acht minuten bakken en daarna ongeveer twintig minuten in een saus van tomaat, ui, wortel, knoflook, ouzo, steranijs en sinaasappelschil, geserveerd met brood, rijst of gebakken aardappel · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Γιουβαρλάκια, Griekse Wikipedia · Giouvarlakia als soep met rijst in het gehakt, het koken in bouillon, de afwerking met avgolemono van ei en citroen, en de naam uit het Turkse yuvarlak (rond) · geraadpleegd 3 oktober 2026
- Cyprus Island: Keftedes · Varkensgehakt, de rauwe geraspte aardappel in het mengsel als het onderscheidende kenmerk, kaneel en munt als kruiding, het bakken tot goudbruin, het serveren met gebakken aardappel, dorpssalade, olijven en brood of met yoghurt en tahinisaus, en het koud eten · geraadpleegd 3 oktober 2026