Op deze pagina
- Soort figuur
- Sterfelijke held, geen godheid
- Vader
- Telamon, koning van Salamis
- Moeder
- Periboea, ook Eriboea genoemd
- Vloot naar Troje
- Twaalf schepen met Salaminiërs
- Griekse naam
- Aias, Αἴας
- Oudste bron
- Ilias van Homerus
- Verering
- Beschermheld van Salamis, later ook in Athene
Wie was Ajax?
Zoek je op ajax god, of op de Engelse variant ajax greek god, dan kom je bij een held uit en niet bij een godheid. In de Griekse mythologie is Ajax een mens: Aias, zoon van koning Telamon van Salamis en van Periboea, die met twaalf schepen Salaminiërs naar Troje vaart. Homerus noemt hem in de Ilias de sterkste Griek na Achilles en het bolwerk van de Achaeërs.
Dat het misverstand ontstaat, is te begrijpen. Ajax hoort in dezelfde verhalen thuis als de Griekse goden, die in de Ilias voortdurend in de strijd ingrijpen, en latere bronnen maken hem via zijn grootvader Aeacus achterkleinzoon van Zeus. Maar in het Griekse denken maakt afstamming van de Olympus iemand nog geen god. Ajax heeft een sterfelijk lichaam en een graf. Er is dus geen god Ajax, al werd hij na zijn dood wel vereerd.
Het duel met Hector en de verdediging van de schepen
Twee scènes uit de Ilias zijn het bekendst. In een tweestrijd tegen Hector, de belangrijkste verdediger van Troje, raakt hij hem met een geslingerde steen; het gevecht blijft onbeslist en de twee wisselen geschenken uit. Later, als de Trojanen tot bij de Griekse schepen doordringen, houdt hij de linie dicht. Ajax vecht met kracht en met zijn grote schild; list is het wapen van Odysseus.
Twee helden met de naam Ajax
In de verhalen rond Troje lopen twee Ajaxen rond. De grote Ajax is de zoon van Telamon. De kleine Ajax is de zoon van Oileus uit Naryx in Locris, voert veertig schepen aan en is volgens de overlevering na Achilles de snelste hardloper van het leger. Homerus zet er een epitheton bij wanneer hij de kleine bedoelt; staat er enkel Ajax, dan gaat het om de zoon van Telamon.
Ook hun verhalen lopen uiteen. De Locrische Ajax sleurde bij de val van Troje de prinses Cassandra weg uit de tempel van Athena, waar zij bescherming had gezocht, en kwam daarvoor op zee om het leven: Poseidon spleet de rots waaraan hij zich vastgreep. Zulke verhalen verschillen per bron, net als bij Medusa.
De ruzie om de wapenrusting van Achilles
Na de dood van Achilles ontstond ruzie over zijn wapenrusting. Ajax had het lichaam uit de strijd gehaald, maar de wapens gingen naar Odysseus. Homerus laat in de Odyssee alleen het gevolg zien: in de onderwereld loopt de schim van Ajax zwijgend en vol wrok van hem weg. De doodsoorzaak vult hij niet in.
Latere bronnen vullen dat wel in, en ze wijzen elk een andere schuldige aan. Het verloren epos de Kleine Ilias laat Odysseus met hulp van Athena oneerlijk winnen. Pindarus verwijt in zijn zevende Nemeïsche ode de Grieken dat ze de waarheid negeerden door Odysseus boven Ajax te stellen. In de tragedie Ajax van Sophocles benevelt Athena zijn verstand zo dat hij het vee van het leger afslacht in de veronderstelling dat het zijn vijanden zijn; komt hij bij zinnen, dan stort hij zich uit schaamte in het zwaard dat hij jaren eerder van Hector had gekregen. De schuld ligt in die drie versies dus achtereenvolgens bij Athena, bij het leger en bij Ajax zelf.
De verering van Ajax en de naam van de voetbalclub
Op Salamis kreeg Ajax verering als beschermheld, met een tempel en een beeld. Athene nam die cultus over nadat het eiland Atheens bezit werd en noemde een van zijn stamgroepen Aiantis naar hem; staatslieden als Miltiades en Cimon leidden hun afstamming van hem af. Het eerbetoon gold hem als held en niet als god, en kreeg een vaste plek in het Atheense staatsleven.
Een antieke verklaring verbindt de naam Aias met aietos, adelaar, naar het dier dat volgens Pindarus verscheen toen Heracles om een zoon voor Telamon bad. Zulke verklaringen achteraf komen bij veel Griekse namen voor.
De bekendste moderne Ajax komt uit hetzelfde verhaal: de Amsterdamse voetbalclub, op 18 maart 1900 opgericht in café Oost-Indië aan de Kalverstraat, is naar deze held genoemd. Wie op ajax mythologie zoekt, begint daarom vaak bij de club en komt pas daarna bij de strijder uit de Ilias uit.
Veelgestelde vragen
Is Ajax een god in de Griekse mythologie?
Nee. Ajax is in de Griekse mythologie een sterfelijke held en geen god. Hij sterft, hij heeft een graf en hij kan door de goden worden gestraft of verblind. Wel kreeg hij na zijn dood heldenverering op Salamis en in Athene, met een tempel en een beeld. Heldenverering was een eigen vorm van eerbetoon: aan een gestorven mens, niet aan een bewoner van de Olympus.
Welke Ajax bedoelt Homerus als hij alleen Ajax zegt?
De zoon van Telamon, de grote Ajax van Salamis. Homerus onderscheidt de twee consequent, want de Locrische Ajax krijgt altijd een toevoeging mee. Loopt een hervertelling die twee door elkaar, dan verschuift het verhaal: de zoon van Telamon doodt zichzelf na de ruzie om de wapens van Achilles, terwijl de zoon van Oileus op de terugweg op zee omkomt na zijn tempelschennis.
Bronnen
- Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, lemma Ajax · De afstamming, Salamis, twaalf schepen, het duel met Hector, de twee Ajaxen, Cassandra en de verering · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Encyclopædia Britannica 1911, lemma Ajax (son of Telamon) · Het bolwerk van de Achaeërs, de wapenstrijd met Odysseus en de stamgroep Aiantis · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Ancient World Magazine, The suicide of Ajax · Het verschil tussen Homerus, de Kleine Ilias, Pindarus en Sophocles · geraadpleegd 4 oktober 2026
- IsGeschiedenis, AFC Ajax opgericht in Amsterdam · De oprichtingsdatum en de herkomst van de clubnaam · geraadpleegd 4 oktober 2026