Olympus, de hoogste berg van Griekenland

Achttien kilometer van de zee naar 2.918 meter

De Olympus staat in het noorden van het Griekse vasteland, op de grens van Thessalië en Macedonië: de scheidslijn tussen de regionale eenheden Larissa en Pieria loopt over de hoogste kam, dus de berg hoort bij twee regio's tegelijk. Hij ligt ongeveer 80 kilometer zuidwestelijk van Thessaloniki en op zo'n 18 kilometer van de zee, en klimt van die kustvlakte naar 2.917,727 meter, afgerond 2.918 meter. De Griekse naam is Olympos (Όλυμπος); beide schrijfwijzen zijn in gebruik, dus de berg Olympus en de berg Olympos zijn dezelfde plek.

De gebruikelijke startplaats ligt aan de oostkant, in Litochoro in de regionale eenheid Pieria: 6.889 inwoners bij de volkstelling van 2021, op 293 meter hoogte. Vanaf het dorp voert een weg naar Prionia op 1.100 meter, waar het pad begint, en ongeveer elke twee uur stopt er een trein uit Thessaloniki en Larissa. Aan de Thessalische kant liggen dorpen als Karya en Sykaminea, waar de paden hoger beginnen en minder mensen lopen.

De twaalf Olympische goden en de wisselende twaalfde naam

De bewoners van de Olympus zijn in de mythologie de twaalf Olympische goden, met oppergod Zeus die er volgens de verhalen op de hoogste top troont. Olympiërs heten ze naar deze berg. Het getal twaalf ligt vast, de namenlijst niet. Vast horen erbij Zeus, Hera, Poseidon, Demeter, Athena, Apollo, Artemis, Ares, Aphrodite, Hephaistos en Hermes; de twaalfde plaats gaat in de ene lijst naar Hestia en in de andere naar Dionysos. Hades telt niet mee, al is hij de broer van Zeus: zijn rijk ligt in de onderwereld, ver van de Olympus. Volgens de Theogonie van Hesiodus hoort er ook een dier bij, want het gevleugelde paard Pegasus draagt op de Olympus de donder en bliksem van Zeus.

Olympos in de oudste Griekse teksten

In de oudste Griekse teksten staat Olympos niet voor één bepaalde bergtop. In het Homerische Grieks betekent Oulumpos de zetel van de goden, zonder dat daar een vaste top bij hoort, en Homerus gebruikt het woord ook als synoniem voor ouranos, de hemel. Pas in de vijfde eeuw voor Christus geldt deze berg in de hele Griekse wereld als die zetel; Herodotus wijst hem dan aan als de berg uit de verhalen.

Op de kaart staan namen die bij die traditie horen. De top Stefani van 2.902 meter heet ook Thronos Dios, de troon van Zeus, en Mytikas heeft de bijnaam Pantheon. Dat zijn namen uit de overlevering; op die toppen is niets van een paleis te zien. Ook de herkomst van het woord Olympos is onzeker: taalkundigen houden het op een voor-Griekse naam die mogelijk berg betekende.

Nationaal park sinds 1938, werelderfgoed sinds juli 2026

Op 9 juni 1938 werd de Olympus het eerste nationale park van Griekenland; de kern beslaat bijna 40 vierkante kilometer. In december 1981 kwam de status van biosfeerreservaat van Unesco erbij, en op 26 juli 2026 volgde de werelderfgoedlijst: tijdens de 48e zitting van het Werelderfgoedcomité in Busan ging het wijdere gebied van de Olympus erop als gemengde locatie, voor natuur en cultuur samen. Dat is in Griekenland de derde van dat type, naast de Athos en de kloosterrotsen van Meteora verderop in Thessalië.

Voor de natuur gaat het om ongeveer 1.700 plantensoorten, een kwart van de flora van Griekenland, waarvan 23 soorten alleen op deze berg voorkomen. De vegetatiezones lopen van ongeveer 300 meter hoogte tot de top, met een boomgrens rond 2.500 meter; de plantengroei verandert dus over één bergflank van de voet tot ver boven de bomen. Voor de cultuur gaat het om de berg als zetel van de goden, een beeld dat Hesiodus en Homerus hebben vastgelegd en dat in de Griekse en Romeinse wereld bekend bleef. Bij de inschrijving kondigde Griekenland ruim 10 miljoen euro aan projecten aan voor natuur en bereikbaarheid.

Van Prionia naar Mytikas: drie uur stijgen en een stuk klauteren

De standaardbeklimming begint niet onderaan maar op 1.100 meter bij Prionia, waar de weg uit Litochoro eindigt. Naar de berghut Spilios Agapitos op 2.100 meter is het volgens het parkbeheer 6 kilometer en ongeveer drie uur, met 1.000 meter stijging, en het parkbeheer noemt de route middelzwaar; het is tegelijk een etappe van de langeafstandsroute E4 en het drukst belopen pad van de berg. Hoger liggen nog twee hutten: Giosos Apostolidis op 2.760 meter en Christos Kakalos op 2.648 meter.

Het laatste stuk vraagt meer. Van de top Skala naar Mytikas gaat het over rots die als klauterterrein van klasse 3 geldt: een touw en haken zijn niet nodig, maar ervaring met klauteren over rots wel, en je moet kunnen lopen op plekken waar het naast je steil naar beneden gaat. De hoogste delen liggen ongeveer negen maanden per jaar onder sneeuw, van september tot mei; zonder winteruitrusting blijft de zomer over. De hutten zijn in dat seizoen open, met opgaven van half mei tot eind oktober. Die data konden wij niet bij de hutten zelf controleren, dus vraag ze na en reserveer vooraf. De eerste gedocumenteerde beklimming van Mytikas is van 2 augustus 1913, door Christos Kakkalos met Frédéric Boissonnas en Daniel Baud-Bovy.

Wandelen zonder naar de top te gaan

Niet elke route eindigt bij Mytikas. Vanaf Litochoro loopt een pad van 14 kilometer door de Enipeas-kloof, waaraan op 850 meter het klooster van Agios Dionysios uit 1542 staat: een dagwandeling zonder klauterwerk en zonder hut. Wie de berg liever van een afstand ziet, heeft de kust dichtbij, met Volos als naaste grote havenstad. In het overzicht van bestemmingen staan de streken naast elkaar.

Veelgestelde vragen