Pella

Drie plaatsen heten Pella

Pella is in de eerste plaats de oude hoofdstad van het koninkrijk Macedonië: een opgravingsterrein in de vlakte achter de Thermaïsche Golf, één kilometer buiten het gelijknamige dorp. Wie Pella in Griekenland opzoekt, krijgt er twee andere betekenissen bij. Er is het moderne dorp Pella met 2.050 inwoners bij de volkstelling van 2021, en er is de regionale eenheid Pella, een bestuurlijk gebied van 2.506 km² met 126.740 inwoners en vier gemeenten.

Die derde betekenis zorgt in de praktijk voor verwarring. De hoofdstad van de regionale eenheid is niet Pella maar Edessa, en de grootste plaats is Giannitsa, dat ook de zetel van de gemeente Pella is. Een accommodatie of bushalte die volgens een boekingssite in Pella ligt, kan daardoor ergens anders in de regio staan, tot bij de Noord-Macedonische grens. Houd op de kaart het terrein en het dorp bij elkaar, en de regio apart.

De haven die is dichtgeslibd

Pella is aangelegd als havenstad. De stad lag aan een vaarbare verbinding met de Thermaïsche Golf, zodat de Macedonische koningen vanuit hun hoofdstad de zee bereikten; het achterland was moeras en lagune. Die verbinding bestaat niet meer: haven en golf zijn dichtgeslibd en het terrein ligt nu landinwaarts in bouwland. Dat verklaart waarom een hoofdstad zonder zicht op zee toch bij een zeevarend koninkrijk hoorde.

Archelaos I maakte Pella aan het begin van de vierde eeuw voor Christus hoofdstad, in de plaats van Aigai, het huidige Vergina. Hier werden Philippus II in 382 voor Christus en zijn zoon Alexander de Grote in 356 voor Christus geboren, en onder Kassandros en Antigonos II groeide de stad uit tot de grootste en rijkste van Macedonië. In 168 voor Christus plunderden de Romeinen Pella tijdens de Derde Macedonische Oorlog; rond 90 voor Christus volgde een aardbeving, die winkels en werkplaatsen onder puin achterliet zoals archeologen ze later terugvonden. Daarna werd Thessaloniki het regionale centrum, en dat is het gebleven.

Kiezelmozaïeken uit woonhuizen, niet uit een tempel

Het mooiste werk komt in Pella uit gewone woonwijken en niet uit een heiligdom. De stad is volgens een rasterplan aangelegd, met een agora van ongeveer zeven hectare, tien bouwblokken groot, waar bestuur, handel en pottenbakkerij bij elkaar zaten. In de huizen eromheen liggen vloeren van kiezelmozaïek, gelegd met rivierkeitjes in plaats van gezaagde steentjes: een leeuwenjacht, Dionysos op een panter, de roof van Helena. Het Huis van Dionysos alleen besloeg ongeveer 3.400 m². Het opgraven begon in 1957 en gaat door.

Het Archeologisch Museum van Pella, in 2009 gereed, staat bij het terrein en is gebouwd rond een rechthoekig atrium dat de binnenhof van die antieke huizen nabootst. De opstelling volgt vijf thema's: dagelijks leven, openbaar leven, heiligdommen, begraafplaatsen en het paleis. De mozaïeken liggen binnen, dus op het veld zie je vooral plattegronden, zuilvoeten en reconstructies. Neem het museum daarom mee in je bezoek. Het paleisterrein wordt sinds 2011 opgegraven, is vanaf 2017 gerestaureerd en ging in december 2025 voor bezoekers open. Openingstijden en entreeprijzen wisselen per seizoen en staan hier niet; vraag ze voor vertrek na bij het museum. Een vergelijkbaar Macedonisch terrein vind je zuidelijker in Pieria, waar het heiligdom van Dion ligt.

Hoeveel tijd kost een bezoek, en waar slaap je?

Reken op twee tot drie uur voor terrein en museum samen. Het dorp Pella leeft van landbouw en van de omliggende plaatsen, niet van bezoekers: er zijn tavernes en winkels voor de eigen bewoners, maar geen toeristische kern, geen strand en geen zee. Overnachten doe je in Thessaloniki of in een stadje in de regio; je komt er met een huurauto of met streekvervoer.

Pella is daarmee vooral iets voor reizigers die geschiedenis als hoofddoel hebben, of die een rondreis door het noorden maken en de Macedonische koningen op één dag willen verbinden met Vergina en Dion. Wie met kinderen een zwemvakantie plant, heeft er minder aan dan aan de kustregio's: in het overzicht van Griekse bestemmingen hoort dit bij het binnenland, niet bij de badplaatsen. Ga vroeg of laat op de dag: de vlakte is in juli en augustus heet en het terrein heeft nauwelijks schaduw.

Veelgestelde vragen