Matala

Een Romeins grafveld dat een hippiedorp werd

Matala ligt aan de zuidkust van Kreta, aan de westrand van de baai van Messara en noordelijk van kaap Lithinon. Op de kaart is het een inham tussen twee rotswanden, ongeveer 70 kilometer over de weg vanaf Heraklion. Bestuurlijk hoort de plaats bij de gemeenschap Pitsidia in de gemeente Faistos; bij de volkstelling van 2021 stonden er 84 vaste inwoners geregistreerd. Engelse bronnen schrijven het dorp als Matala Crete of Matala Greece, en in het Grieks is het Μάταλα.

Het centrum van Matala is één strook tussen de parkeerterreinen en het strand. Binnen een straal van 450 meter rond de baai staan er volgens OpenStreetMap ruim twintig restaurants, zeven bars en vijf cafés, acht hotels, dertien adressen met appartementen, een camping en zes geldautomaten. Grote hotelcomplexen zijn er niet: de rotsen rond de baai laten geen uitbreiding in de breedte toe. Het dorp is in een halfuur rondgelopen.

Met de bus uit Heraklion naar Matala en Faistos

Zonder auto ben je aangewezen op één buslijn van KTEL Irakleiou-Lasithiou. In de dienstregeling die geldt vanaf 3 oktober 2026 vertrekken er van maandag tot en met vrijdag drie bussen uit Heraklion, om 07.30, 12.45 en 14.00 uur; op zaterdag en zondag om 07.30, 11.30 en 14.00 uur. Terug uit Matala rijden op werkdagen de bussen van 07.15, 10.00 en 17.15 uur, op zaterdag die van 10.00, 13.30 en 17.15 uur en op zondag die van 11.45, 13.30 en 17.15 uur. Later op de dag rijdt er geen bus meer, dus 17.15 uur is de laatste mogelijkheid om terug te reizen.

Dezelfde tabel zet het minoïsche paleis van Faistos op precies dezelfde heenritten, met vertrektijden die tien minuten na die in Matala liggen. Het paleis en de baai zijn dus op één dag te bezoeken zonder huurauto. Reken er wel op dat KTEL de tabellen een paar keer per jaar vervangt.

Graven in de klif, en wat daar nu mag

De noordelijke klif boven het strand zit vol uitgehakte ruimten, verdeeld over meerdere niveaus in zacht, poreus zandsteen en kalksteen. Het zijn kamergraven. De wanden hebben boogvormige openingen, arcosolia genoemd, en rechthoekige banken of halfronde nissen waarin het lichaam en de grafgiften werden gelegd. Een deel van de holten heeft trappen, vensters en een soort portiek, waardoor ze op woningen lijken. Dat zegt niets over hun leeftijd. De bewering dat de grotten uit het neolithicum stammen, komt in geen van de archeologische beschrijvingen terug: de bordjes ter plaatse houden het op Romeinse graven en de beschrijvingen op de late Romeinse en vroegchristelijke tijd.

De baai zelf is wel veel langer in gebruik. Matala was de haven van het minoïsche paleis van Faistos en in de Romeinse tijd die van Gortyna, toen de hoofdstad van het eiland; Strabo noemt de plaats in die rol. Een deel van de oude nederzetting, van de havenwerken en van de resten op de heuvel Kastri ligt door bodemdaling onder water, en op de noordhelling staan resten van gebouwen, tempels en baden uit de periode tussen archaïsch en Romeins. Het terrein is afgezet en wordt beheerd door de archeologische dienst van Heraklion, in het Grieks de Εφορεία Αρχαιοτήτων. Je komt er langs een kassa, en overnachten of vrij rondklimmen mag niet.

Van de hippiejaren naar een festival in juni

De graven stonden eeuwen leeg. In de jaren zestig trokken er reizigers in uit de tegencultuur van die tijd, en Matala werd een van de vaste adressen op de route die zulke reizigers door Griekenland en verder naar het oosten volgden. De bekendste bezoeker is de Canadese zangeres Joni Mitchell, die begin 1970 enkele weken in het dorp woonde; op haar album Blue uit 1971 staan de nummers Carey en California, die aan die periode worden verbonden. Ook de Griekse muzikant en acteur Dimitris Poulikakos verbleef er.

Aan de bewoning kwam een eind door kerk en staat. Tijdens de dictatuur werden de bewoners op verzoek van de metropoliet van Gortyna uit de klif gezet, en rond 1977 ging het grafveld definitief dicht voor bewoning. Wat er nu van de hippies over is, is een verhaal dat het dorp zelf vertelt, met bloemen en leuzen op de gevels en winkeltjes die ernaar verwijzen. Sinds 2011 is er elk jaar in juni het Matala Beach Festival, met podia bij de grotten en op het plein; de organisatie noemt voor 2026 vrijdag 19 tot en met zondag 21 juni. Elke editie heeft een eigen weekend en een eigen programma, dus de gegevens van een oudere editie als het Matala Beach Festival 2023 zeggen niets over het komende jaar.

Drie stranden en een broedgebied van zeeschildpadden

Het strand in de inham, Matala beach, is een korte zandstrook tussen twee rotswanden, met ligbedden, douches en horeca pal naast het zand. Wie meer ruimte wil, loopt in een kwartier tot halfuur over de heuvel naar het Rode Strand, Kokkini Ammos, op ongeveer 800 meter: het pad klimt eerst en daalt dan steil over los gesteente, dus stevige schoenen helpen. Daar zijn de voorzieningen minimaal, het zand is roodbruin door het gesteente eromheen en een deel van het strand is naturistisch. In het seizoen varen er ook bootjes uit de haven van Matala naartoe.

Twee kilometer noordelijk ligt Kommos, een lange open zandstrook. De hele baai van Messara is met ongeveer acht kilometer strand een broedgebied van de zeeschildpad; ARCHELON, de Griekse vereniging die in heel Griekenland broedstranden bewaakt, werkt hier sinds 1993 en registreerde in 2022 rond 115 nesten. In Matala staat hun informatiekiosk. De regels die daarbij horen zijn concreet: blijf 's nachts van het zand, rijd er niet op, haal parasols en meubels voor de nacht weg en laat kunstlicht na elf uur 's avonds uit.

Een vakantie in Matala past vooral bij wie een klein dorp zoekt, met een archeologische zone en drie stranden binnen bereik. Clubs zijn er niet, en wie uitgaan zoekt zit beter in een badplaats als Malia of, buiten Kreta, Faliraki op Rhodos. Als dagtocht werkt Matala goed vanuit Heraklion en redelijk vanuit Rethymnon; vanaf de noordoostkust bij Chersonissos wordt het een rit van uren. Ook bij Elafonisi in het uiterste westen botsen beschermde natuur en grote bezoekersaantallen. Andere plaatsen vergelijk je via het overzicht van bestemmingen.

Bron: Cretanbeaches.com: Red beach (Matala)

Veelgestelde vragen