Cerberus, de hond van Hades

Soort wezen

Veelkoppige waakhond van de onderwereld

Ouders

Typhon en Echidna

Broers en zusters

Orthos, de Hydra van Lerna en de Chimaera

Taak

De poort van Hades bewaken

Aantal koppen

Vijftig bij Hesiodus, honderd bij Pindarus, drie in de latere traditie

Oudste bron

Theogonie van Hesiodus, rond 700 v.Chr.

Griekse naam

Kérberos

Wat bewaakt Cerberus?

Cerberus is de hond die in de Griekse mythologie de poort van de onderwereld bewaakt, het rijk van de god Hades. In de oudste bron, de Theogonie van Hesiodus van rond 700 v.Chr., staat wat hij doet: hij kwispelt met staart en oren naar iedereen die binnenkomt, maar verslindt wie hij bij de poort betrapt op vertrekken.

Hij houdt dus niet de levenden buiten, maar de doden binnen: wie eenmaal bij Hades en Persephone is, blijft daar. Verhalen over Cerberus gaan dan ook niet over het verslaan van de hond, zoals bij veel monsters die helden tussen de Griekse goden tegenkomen, maar over de manier waarop je hem passeert.

Dat hij de levenden buiten houdt, komt pas later. In de Aeneis van Vergilius gooit de Sibylle hem een koek met honing en slaapkruiden voor zodat Aeneas naar binnen kan; daar bewaakt Cerberus de toegang in plaats van de uitgang. Dat is ook het beeld dat in moderne verhalen is overgeleverd.

Hoeveel koppen heeft Cerberus?

Het aantal koppen verschilt per bron. Hesiodus noemt hem vijftigkoppig, rauw vlees etend en met een bronzen stem; Pindarus komt een kleine twee eeuwen later op honderd koppen uit. Pas in de latere traditie, vooral bij Romeinse auteurs, staat het aantal op drie. Apollodorus combineert de beelden: drie hondenkoppen, slangenkoppen over de rug en een slang als staart.

In de beeldende kunst zijn de aantallen lager. De oudste bekende afbeeldingen, van rond 590 tot 570 v.Chr., tonen een hond met één kop. Vanaf een Laconische beker uit het midden van de zesde eeuw v.Chr. worden drie koppen met slangenstaart en ketting de norm, al zijn er op Attische vazen meestal twee te zien. Het slangenlichaam hoort bij de manier waarop monsters werden weergegeven: ook Medusa en zijn eigen zus de Hydra krijgen het.

De twaalfde opdracht van Herakles

Koning Eurystheus droeg Herakles, de zoon van Zeus, op de hond uit de onderwereld te halen; volgens Apollodorus was dat de twaalfde en laatste opdracht. Hades gaf het dier mee op één voorwaarde: Herakles moest het zonder zijn wapens bedwingen. Hij kneep de hond bij de koppen vast tot die het opgaf, met zijn leeuwenhuid als enige bescherming. Een onsterfelijk wezen van Hades kon hij niet doden, maar wel onderwerpen.

Over het terugbrengen zijn de bronnen minder eenduidig: Herakles bracht de hond terug nadat hij hem aan Eurystheus had getoond, of Cerberus ontsnapte zelf. Zulke verschillen tussen versies komen ook voor bij Pegasus en bij de straf van Atlas: Griekse mythen bestaan in versies, zonder één gezaghebbende tekst.

Aan de tocht hangt ook een natuurverklaring: verblind door het daglicht droop er gif uit de muil van de hond, en waar dat neerkwam groeide volgens de overlevering de giftige monnikskap, in het Grieks akoniton.

Orpheus, Aeneas en de naam Kerberos

Wie geen Herakles is, komt er met andere middelen langs. Orpheus bespeelde volgens Vergilius en Horatius zijn lier en kreeg de hond daarmee stil, op zijn tocht om zijn gestorven vrouw Eurydice terug te halen. Aeneas kwam binnen met de honingkoek met slaapkruiden. In beide gevallen blijft de hond op zijn post.

Buiten de mythen bleef de naam in gebruik: op het MIT kreeg in 1988 een protocol voor netwerkauthenticatie de Griekse vorm Kerberos, naar de poortwachter die bepaalt wie binnen mag. Dat sluit aan bij de Romeinse rol van de hond, waarin hij de toegang bewaakt. Meer lijnen tussen oudheid en heden vind je bij cultuur.

Veelgestelde vragen