Op deze pagina
- Soort gerecht
- Koude dip, als meze op brood of warm pitabrood
- Hoofdingrediënten
- Feta, hete peper, olijfolie, azijn of citroensap
- Vaak ook
- Griekse yoghurt of volle melk, knoflook, oregano, geroosterde zoete paprika
- Andere namen
- Tirokafteri, chtypiti, ktipiti, tirosalata, kopanisti
- Naam
- Grieks χτυπητή (geklopt) en τυροκαυτερή, van tyri (kaas) en kafteri (heet)
- Bewaren
- Afgedekt vier tot vijf dagen in de koelkast
Htipiti, tirokafteri en tirosalata zijn dezelfde dip
Htipiti is een koude dip van geprakte feta met hete peper, die in Griekenland in een eigen schaaltje op tafel komt tussen de andere Griekse gerechten. Dezelfde pittige fetadip staat ook op de kaart als tirokafteri, en in de schrijfwijzen chtypiti en ktipiti. Het zijn geen verschillende gerechten, maar namen voor dezelfde bereiding, die per streek en per keuken anders uitvalt.
De namen verwijzen wel naar verschillende dingen. Tirokafteri komt van tyri, kaas, en kafteri, heet of scherp, en gaat dus over de smaak. Htipiti, in Grieks schrift χτυπητή, hoort bij het werkwoord χτυπάω voor slaan of kloppen, en gaat over de bereiding. Een derde naam, tirosalata, zet de dip bij de andere salates van het Griekse eten en drinken; salata kan in het Grieks ook een smeerbaar schaaltje zijn.
Wat er in htipiti gaat
Feta geeft de dip zijn smaak: zout, licht zuur en kruimelig. De kaas wordt met een vork geprakt of kort in de keukenmachine gedraaid en daarna losgeklopt met Griekse yoghurt of volle melk, tot een crème die op brood blijft liggen. Bij tzatziki moet er juist vocht uit de komkommer verdwijnen; hier gaat er vocht bij een droge kaas.
De peper verschilt per recept. De Griekse basisversie gebruikt een hete groene peper met olijfolie, azijn en zout; Nederlandse en Engelstalige recepten nemen meestal rode pepers. Gaat er naast de hete peper ook een geroosterde zoete rode paprika in, dan wordt de dip zalmroze of oranje in plaats van romig wit, en zoeter en ronder van smaak. Wie dan meer scherpte wil, gebruikt boukovo, gedroogde Griekse chilivlokken. Geraspte tomaat dempt de peper juist.
Zuivel dempt de peper. In het recept van My Greek Dish verdwijnt de scherpte van twee rode pepers grotendeels in 150 milliliter volle melk, en wie het echt pittig wil, komt op vier tot vijf pepers uit. Tegelijk moeten de smaken intrekken: Griekse recepten zetten de dip minstens een uur in de koelkast voordat hij op tafel gaat. Vlak na het mixen smaakt de dip dus anders dan straks op je brood.
| Onderdeel | Wat het doet |
|---|---|
| Feta | De basis: zout, licht zuur en kruimelig |
| Griekse yoghurt of volle melk | Maakt er een crème van en dempt de scherpte |
| Hete peper, groen of rood | Levert de scherpte |
| Geroosterde zoete rode paprika | Geeft kleur en zoetheid en maakt de dip milder |
| Olijfolie met azijn of citroensap | Maakt de dip smeerbaar en brengt zuur |
| Knoflook, oregano, paprikapoeder, boukovo | Optioneel en per keuken verschillend |
Bron: Wikipedia: Tirokafteri
Kopanisti is ook een kaas uit de Cycladen
In lijsten met Griekse dips staat ook kopanisti als naam voor deze fetadip, en net als htipiti betekent die naam geklopt of gestampt. Kopanisti is daarnaast een echte kaas: een gerijpte kaas met een beschermde oorsprongsbenaming uit de Cycladen, gemaakt op onder meer Mykonos, Tinos, Syros, Naxos en Andros, waarbij de productie op Mykonos meer dan driehonderd jaar teruggaat.
Die kaas is pittig zonder dat er peper in zit. De scherpte komt uit de rijping: hij wordt 45 tot 60 dagen steeds opnieuw doorgekneed, traditioneel in aardewerk, en micro-organismen breken in die tijd het vet en het eiwit af. Op de Cycladen eet je hem vooral als mostra, op brood met tomaat en olijfolie, of als meze bij de ouzo, naast olijven en gebakken calamaris. Vraag je op Mykonos om kopanisti, dan krijg je dus eerder de kaas dan een schaaltje geklopte feta.
Hoe je htipiti eet en bewaart
Htipiti gaat koud op tafel, met stevig brood of warm pitabrood, als een van de schaaltjes op een mezeschaal naast tzatziki, olijven en gevulde wijnbladeren. Dezelfde dip werkt ook als saus bij gegrild vlees: op een spies souvlaki of in een broodje gyros, waar hij scherper en zouter is dan tzatziki.
Afgedekt houdt de dip het vier tot vijf dagen in de koelkast. Er zakt in die tijd wat vocht uit; dat giet je eraf voordat het schaaltje opnieuw op tafel komt. Een eigen receptpagina voor htipiti staat nog niet op de wiki: de bronnen onderaan deze pagina geven de verhoudingen, en de andere koude dips vind je bij onze Griekse recepten.
Veelgestelde vragen
Is tirokafteri hetzelfde als htipiti?
Dezelfde bereiding, een andere naam. Tirokafteri betekent hete kaas en gaat over de smaak, htipiti betekent geklopt en gaat over de bewerking. Wat je in een taverne krijgt, verschilt dus niet door de naam op de kaart maar door het recept van de keuken: met of zonder geroosterde paprika, met yoghurt of met melk, en met meer of minder peper.
Wat staat er in een recept voor tirokafteri?
De hoeveelheden verschillen per bron, maar de verhouding ligt in de meeste recepten dicht bij elkaar: ruwweg twee delen feta op één deel yoghurt of melk. My Greek Dish werkt met 300 gram feta, 150 milliliter volle melk, twee eetlepels rode wijnazijn, twee eetlepels olijfolie en twee rode pepers. Olive Tomato neemt ruim 250 gram feta met 180 milliliter Griekse yoghurt, een theelepel azijn en één kleine hete peper. De pepers gaan zonder zaadlijsten de kom in, wat de dip gladder maakt, en dat uur koelen hoort bij het recept en niet bij het bewaren. Hoeveelheden voor een koude dip van dezelfde orde staan in ons uitgewerkte recept voor tzatziki.
Hoe pittig is htipiti precies?
Daar is geen vaste maat voor. De hoeveelheid peper verschilt per keuken, en de zuivel dempt wat erin gaat: in een versie met veel yoghurt of melk vallen twee pepers nauwelijks op, terwijl een versie met weinig zuivel en boukovo flink pittig is. In een onbekende taverne geeft de kleur een ruwe aanwijzing, want een dip met geroosterde paprika is doorgaans milder dan een romig witte. Thuis stuur je het met de peper zelf, of je dempt met geraspte tomaat.
Bronnen
- Wikipedia: Tirokafteri · Bevestigt dat tirokafteri, ktipiti of htipiti en kopanisti namen zijn voor dezelfde Griekse kaasdip, de waarschuwing kopanisti niet met de kaas te verwarren, de ingrediënten feta met hete en geroosterde pepers, olijfolie, citroensap, knoflook, yoghurt en oregano, de uiteenlopende bereiding en het eten als meze met warm pitabrood · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Βικιπαίδεια: Τυροκαυτερή · De Griekse basisversie van feta, olijfolie, hete groene peper, azijn en zout, en het gebruik van melk, yoghurt of geraspte tomaat om de scherpte te dempen · geraadpleegd 4 oktober 2026
- My Greek Dish: Feta cheese dip (Tirokafteri) recipe · De hoeveelheden van 300 gram feta, 150 milliliter volle melk, twee eetlepels rode wijnazijn, twee eetlepels olijfolie en twee rode pepers, de yoghurt als alternatief voor melk, het verwijderen van zaadlijsten, de dempende werking van melk waardoor vier tot vijf pepers nodig zijn, het bewaren van vier tot vijf dagen met het afgieten van vrijgekomen vocht en het serveren met brood of warme pita en bij gegrild vlees · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Olive Tomato (Elena Paravantes): Greek spicy whipped feta cheese, tirokafteri · De vertaling hete kaas, de verhouding van ruim 250 gram feta op 180 milliliter Griekse yoghurt met olijfolie, rode wijnazijn en één hete peper, het prakken tot een pasta, het verwijderen van de zaadlijsten voor een gladdere dip, het uur koelen vooraf en brood als beste begeleider · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Grieksegids.nl: Tirokafteri, Griekse feta dip · De namen tirokafteri, tirosalata en chtypiti met de uitleg tyri plus kafteri, de versie met zowel een hete peper als een geroosterde paprika, knoflook, paprikapoeder en boukovo, het verschil per streek en per taverna, het koelen zodat de smaken intrekken en het serveren op een mezeschaal of als dip bij souvlaki · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Wikipedia: Kopanisti · Kopanisti als gerijpte kaas met beschermde oorsprongsbenaming uit de Cycladen, de naam die geklopt betekent, de productie op Mykonos van meer dan driehonderd jaar, de melk op 28 tot 30 °C met gist, twintig tot vierentwintig uur rust en 45 tot 60 dagen herhaald kneden in aardewerk, de scherpte uit microbiële afbraak van vet en eiwit en het eten als mostra of als meze bij ouzo · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Wiktionary: χτυπάω · De betekenis van het werkwoord χτυπάω als slaan, kloppen of beuken, waar de naam χτυπητή bij hoort · geraadpleegd 4 oktober 2026