Op deze pagina
- Soort wezen
- Vuurspuwend mengwezen van goddelijke afkomst
- Lichaam
- Leeuw voor, geit in het midden, slang of draak achter
- Ouders
- Typhon en Echidna bij Apollodorus; Hesiodus laat de moeder open
- Broers en zussen
- De Sphinx en de leeuw van Nemea, bij Hesiodus
- Gedood door
- Bellerophon op Pegasus
- Plaats van het verhaal
- Lycië, zuidwesten van het huidige Turkije
- Oudste bronnen
- Ilias van Homerus en Theogonie van Hesiodus, rond 700 v.Chr.
- Betekenis van de naam
- Grieks chimaira, jonge geit
Hoe zag de Chimaera eruit?
De Chimaera hoort bij de mengwezens van de Griekse mythologie: wezens die uit onderdelen van bestaande dieren zijn samengesteld. Homerus beschrijft haar in boek 6 van de Ilias als leeuw aan de voorkant, geit in het midden en slang aan de achterkant, en zegt er nadrukkelijk bij dat ze geen mens was maar van goddelijke afkomst. Hesiodus geeft in de Theogonie dezelfde ordening en voegt toe dat het vuur uit het middenstuk komt.
Het dier dat de naam levert, is de geit. Het Griekse χίμαιρα (chimaira) betekent jonge geit. Niet de leeuwenkop en niet de slangenstaart, maar het middenstuk geeft het wezen zijn naam, en volgens Hesiodus komt daar ook het vuur uit. De geit zit dus niet alleen in het midden van het lichaam.
Haar afkomst plaatst haar in een hele familie van monsters. Apollodorus noemt Typhon en de slangvrouw Echidna als haar ouders, dezelfde Typhon die het volgens de mythe tegen Zeus durfde op te nemen. Hesiodus is op dat punt dubbelzinnig; wie bij hem precies de moeder is, laat de Griekse tekst open.
Hoe doodde Bellerophon de Chimaera?
Het verhaal begint bij een opdracht. Bellerophon komt met een verzegelde boodschap aan in Lycië, en de koning daar leest daarin dat de brenger moet sterven. Hij stuurt hem op het monster af. Bij Homerus doodt Bellerophon haar op de tekenen van de goden, zonder dat Pegasus genoemd wordt; Hesiodus noemt het gevleugelde paard Pegasus en Bellerophon samen als haar overwinnaars, en bij Apollodorus stijgt de held op en schiet hij de Chimaera van bovenaf neer.
Bij die laatste versie past het paard logisch in het verhaal. Een tegenstander die op ooghoogte vuur uitblaast, is met zwaard of speer moeilijk te benaderen; vanuit de lucht kan Bellerophon buiten bereik van het vuur blijven en toch schieten. Pegasus is volgens Apollodorus zelf voortgekomen uit de gorgo Medusa en de zeegod Poseidon, en hoort daarmee bij de hulp die in deze verhalen van de Griekse goden komt.
Lycië en het vuur bij Yanartaş
In de bronnen is de Chimaera een plaatselijke plaag: ze verwoest het land en grijpt het vee, schrijft Apollodorus over Lycië, de kuststreek in het zuidwesten van het huidige Turkije. Homerus voegt in boek 16 van de Ilias toe dat een zekere Amisodarus het dier grootbracht.
Al in de oudheid werd het verhaal aan een concrete plek gekoppeld. Antieke auteurs, onder wie Plinius de Oudere, brachten de mythe in verband met een berg bij het Lycische Olympos waar vuur uit de grond komt. Het gaat om wat nu Yanartaş heet: vlammen op natuurlijk ontsnappend gas, die eeuwenlang bleven branden en voor zeelieden als baken dienstdeden. Of de mythe uit dat vuur is ontstaan of pas later naar de berg is toegeschreven, is niet uit te maken; de koppeling zelf is wel oud.
Wat chimaera vandaag betekent
De Chimaera is een van de eerste Griekse verhaalfiguren die herkenbaar werd afgebeeld: op Korinthisch aardewerk ligt haar voorstelling vanaf de jaren 670 v.Chr. vast, en daarmee staat ze aan het begin van de Griekse beeldcultuur rond mythologie. Het bekendste beeld is niet eens Grieks: de bronzen Chimaera van Arezzo is Etruskisch werk uit de 5e of 4e eeuw v.Chr.
Haar naam is in twee betekenissen blijven bestaan. In het Nederlands staat een chimaera of chimère voor een voorstelling die niet kan bestaan, een hersenschim. In de biologie en de geneeskunde is een chimeer een organisme met twee of meer genetisch verschillende celpopulaties in één lichaam. Die tweede betekenis ligt dicht bij de beschrijving van Homerus: één wezen dat uit delen bestaat die van verschillende dieren komen.
Veelgestelde vragen
Had de Chimaera één kop of drie koppen?
Dat verschilt per bron en zelfs per vertaling. Hesiodus wordt zo overgezet dat ze drie koppen had: een leeuwenkop, een geitenkop en de kop van een slang of draak. Homerus beschrijft in de Ilias eerder één lichaam met delen: leeuw aan de voorkant, geit in het midden, slang als achterstuk. Apollodorus combineert beide beelden en spreekt over een derde, middelste kop van een geit waardoor het dier vuur uitbraakt. In de Griekse beeldende kunst won de versie met één leeuwenkop en een geitenkop die uit de rug komt.
Wie waren de ouders en de broers en zussen van de Chimaera?
Apollodorus is het duidelijkst: de Chimaera werd verwekt door Typhon bij Echidna. Hesiodus noemt Typhon wel, maar laat met een enkel verwijswoord in het midden wie de moeder is, waardoor behalve Echidna ook de waterslang van Lerna als moeder is voorgesteld. Hetzelfde nest levert de bekendste monsters uit de verhalen: Hesiodus noemt in dezelfde passage de Sphinx, die de bewoners van Thebe teisterde, en de leeuw van Nemea, die later door Heracles werd gedood.
Bronnen
- Hesiodus, Theogonie (Perseus Digital Library) · De ordening leeuw, geit en draak, het vuur uit het middenstuk, de dubbelzinnige moeder, Pegasus en Bellerophon als overwinnaars en de verwantschap met de Sphinx en de leeuw van Nemea · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Homerus, Ilias boek 6 (Perseus Digital Library) · De beschrijving van de Chimaera, haar niet-menselijke afkomst, de opdracht van de Lycische koning en het doden op de tekenen van de goden zonder vermelding van Pegasus · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Apollodorus, Bibliotheke 2.3 (Perseus Digital Library) · Typhon en Echidna als ouders, Amisodarus als opvoeder, de verwoesting van land en vee en het neerschieten vanuit de lucht op Pegasus · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Wikipedia: Chimera (mythology) · De betekenis jonge geit, de koppeling met de berg Chimaera en Yanartaş bij Plinius, de Korinthische voorstelling vanaf de jaren 670 v.Chr., de Chimaera van Arezzo en het moderne biologische gebruik · geraadpleegd 4 oktober 2026