Op deze pagina
Een ondiepe lagune tussen kaap Tigani en Gramvousa
Balos is geen dorp en geen badplaats, maar een ondiepe lagune op de noordwestpunt van Kreta, ongeveer 56 kilometer van Chania en 17 kilometer van Kissamos. Op de kaart ligt het aan het uiteinde van de Gramvousa-landtong, de westelijke van de twee halfeilanden boven Chania.
De vorm van de kust verklaart hoe het water eruitziet. Kaap Tigani, Grieks voor koekenpan, zit met een smalle strook land aan de landtong vast, en daartussen ligt een ondiepe baai die alleen naar het zuidwesten open ligt. Aan de noordkant liggen de eilandjes Imeri Gramvousa en Pontikonisi ervoor. Het water staat laag over wit kalkzand, en die combinatie geeft de turkooise kleur die op foto's opvalt.
In het Grieks heet de lagune Μπάλος, waarvan de schrijfwijze Bálos de klemtoon weergeeft. Engelstalige bronnen schrijven Balos beach, Balos lagoon of Balos beach Crete, in het Nederlands lagune van Balos of laguna Balos: steeds hetzelfde strand in de gemeente Kissamos.
Met de boot uit Kissamos of over tien kilometer zandweg
Je komt bij de lagune met de boot of over de onverharde weg, en lopen kan ook. De boot vertrekt dagelijks van april tot en met oktober uit de haven van Kissamos, 43 kilometer van Chania. De volledige tocht duurt rond zeven uur en legt ook aan bij Imeri Gramvousa, met het Venetiaanse fort en een scheepswrak bij het strand; bij de lagune blijf je tweeënhalf uur. In het hoogseizoen vaart er ook een rit van ongeveer vijf uur die alleen Balos aandoet.
Met een auto of motor rijd je vanaf Kalyviani tien kilometer over een onverharde weg, met aan het begin een post waar je een kaartje betaalt voor onderhoud en bescherming. De weg eindigt hoog boven de lagune bij een parkeerterrein met kantine; vandaar daal je een kilometer af in tien tot twintig minuten, en terug omhoog is het zwaarder. Wie vroeg vertrekt, staat beneden voordat de boten aankomen.
Zonder auto ben je op die boot aangewezen. In de dienstregeling van KTEL Chania vanaf 26 september 2026 rijden er vier bussen per dag van Chania naar de haven van Kissamos en één terug om 18.30 uur, die pas vertrekt als de boten binnen zijn. Over de onverharde weg rijdt geen lijnbus. Bij Elafonisi, in de zuidwesthoek van het eiland, komt een dagelijkse busrit wel tot aan het zand.
De vaartijden, de prijzen en de busritten in deze tabel komen van de rederij en van KTEL Chania en zijn geraadpleegd op 4 oktober 2026. Ze veranderen per seizoen, dus controleer ze kort voor je reis. Wat het kaartje bij de post aan de onverharde weg kost, staat niet in de gebruikte bronnen; reken op een klein bedrag en betaal het ter plaatse.
| Route | Tijd | Wat je erbij krijgt | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Boot uit de haven van Kissamos | Rond 7 uur, of 5 uur zonder Gramvousa | Imeri Gramvousa met fort en wrak, tweeënhalf uur bij de lagune | Kaartje 36 tot 45 euro in 2026, plus één euro gemeentelijke heffing |
| Onverharde weg vanaf Kalyviani | 10 km rijden, 10 tot 20 minuten afdalen | Uitzicht van boven en de vroege ochtend op het strand | Kaartje bij de post, en de klim terug omhoog |
| Lopen vanaf Kalyviani | Ongeveer 3 uur enkele reis | De landtong met laag struikgewas en verwilderde ezels | Geen schaduw, water en een hoed meenemen |
Bron: Cretan Beaches: Λιμνοθάλασσα Μπάλου
Waarom er een Venetiaans fort boven de baai staat
De baai ligt beschut, en daardoor was hij vroeger ook een bruikbare natuurlijke haven. De Griekse biotopendatabank Filotis beschrijft hem zo: beschermd door Imeri Gramvousa en Pontikonisi, en gebruikt door Venetianen en piraten. Tussen 1579 en 1584 bouwde Venetië het fort op Imeri Gramvousa, het tamme van de twee eilandjes. Ook de Fortezza boven Rethymnon is zo'n Venetiaanse versterking op Kreta.
Toen Kreta in 1669 Ottomaans werd, hield Venetië Gramvousa aan, samen met Souda en Spinalonga. In 1825 namen Kretenzische opstandelingen het fort in, vermomd als Ottomaanse soldaten, en leefden daarna van zeeroof tot Britse en Franse marineschepen daar in 1828 een einde aan maakten. Aan de overkant verstopten vrouwen en kinderen zich in diezelfde jaren in een spelonk aan de noordkant van Tigani; zij werden gevonden en gedood, en bij de vindplaats van hun botten staat nu een plaquette.
Wit zand met roze vlekken en zeer ondiep water
Het zand is wit, met op plekken een roze zweem van vergruisde schelpjes van foraminiferen, eencellige organismen met een huisje van kalk. Datzelfde gebeurt bij het roze zand van Elafonisi, waar het effect sterker is; bij Balos gaat het om vlekken en vegen in een wit strand. Het water in de lagune is zeer ondiep en warm, en daarmee geschikt voor kleine kinderen. Voorbij de rotsen is het dieper en koeler, en daar is snorkelen interessanter.
De bodem is deels modderig. In het ondiepe water ontwikkelen zich micro-organismen, die soms een geur geven, en de stroming voert aanspoelsel en soms teer naar de lagune.
Drukte en bescherming van een kwetsbaar gebied
Het is er druk. In een onderzoek van het MAICh en de Technische Universiteit van Kreta, in 2019 onder 2.050 vertrekkende buitenlandse vakantiegangers op het vliegveld van Chania, had een op de drie Balos bezocht.
Het gebied is kwetsbaar. Erica en kruipende mastiek houden de duinen vast, over de landtong lopen verwilderde ezels die afstammen van afgedankte lastdieren, in de zeegrotten zijn aanwijzingen voor de mediterrane monniksrob gevonden, en de weekdieren van de lagune komen in deze variatie nergens anders op Kreta voor. Filotis noemt de beschermingsnoodzaak zeer urgent, met de aanleg van de weg naar Tigani als belangrijkste verstoring.
Als dagtocht werkt Balos vanuit Kissamos, Chania en de westkust; vanuit Chersonissos en de andere badplaatsen in het oosten ligt het aan het andere einde van het eiland. Volgens de rederij is het gebied door het ontbreken van wegen niet geschikt voor wie slecht ter been is. Ook op Zakynthos ligt zo'n strand dat je vooral per boot bereikt: de baai met het scheepswrak aan de westkust.
Veelgestelde vragen
Hoe kom je zonder auto bij Balos beach op Kreta?
Met de bus naar de haven van Kissamos en daar op de boot. In de dienstregeling van KTEL Chania vanaf 26 september 2026 vertrekken er vier bussen per dag uit Chania naar de haven, om 08.15, 09.00, 10.30 en 15.30 uur, en één terug om 18.30 uur, die wacht op de boten uit Balos en Gramvousa.
Hoe lang duurt een bezoek aan de lagune van Balos?
Met de boot ben je een dag onderweg: de volledige tocht uit Kissamos duurt rond zeven uur, met ongeveer twee uur bij het fort op Imeri Gramvousa en tweeënhalf uur bij de lagune. In het hoogseizoen is er ook een rit van ongeveer vijf uur die alleen Balos aandoet. Rijd je zelf, reken dan op tien kilometer zandweg plus afdaling en klim.
Bronnen
- Filotis (NTUA): Μπάλος (Γραμβούσα), landschap AT6020012 · De ligging aan de westzijde van het noordelijke uiteinde van de Gramvousa-landtong, de lagune die alleen naar het zuidwesten open staat, de smalle strook land naar de rotsige kaap, de duinen aan de oostkant, de natuurlijke haven beschermd door Imeri Gramvousa en Pontikonisi en gebruikt door Venetianen en piraten, en de zeer urgente beschermingsnoodzaak met de aanleg van de weg naar Tigani als belangrijkste verstoring · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Filotis (NTUA): Natura 2000-gebied GR4340001 · De aanwijzingen voor de mediterrane monniksrob aan de noordkant van het halfeiland, de populatie verwilderde ezels die eerder lastdier waren, de lagune als schuil- en voortplantingsplaats, de weekdieren die vrijwel allemaal alleen op de Gramvousa-landtong of in West-Kreta voorkomen, en de duinen met Erica manipuliflora en kruipende Pistacia lentiscus · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Cretan Beaches: Λιμνοθάλασσα Μπάλου · De 56 km tot Chania en 17 km tot Kissamos, het witte zand met roze plekken van vergruisde schelpjes van foraminiferen, het zeer ondiepe en warme water tegenover het diepere water voorbij de rotsen, de tien kilometer onverharde weg vanaf Kalyviani met de post en het kaartje, het parkeerterrein met kantine hoog boven de lagune, het pad van een kilometer en de afdaling van tien tot twintig minuten, de zware klim terug midden op de dag, de wandeling van drie uur, de modderige bodem met micro-organismen en geur, het aanspoelsel en teer, de kantine en parasols, en de spelonk met de plaquette · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Cretan Daily Cruises: tarieven en vaarprogramma Balos en Gramvousa · De dagelijkse afvaarten van april tot en met oktober uit de haven van Kissamos op 43 km van Chania, de volledige tocht van rond zeven uur en de kortere rit van ongeveer vijf uur, de twee uur bij Gramvousa met het fort van 1579 op 137 m en de klim van twintig minuten, het wrak, de tweeënhalf uur bij de lagune, de tarieven van 36 tot 45 euro voor passagiers van dertien jaar en ouder in het seizoen 2026, de heffing van één euro door de gemeente Kissamos, en de mededeling dat het gebied niet geschikt is voor mensen die slecht ter been zijn · geraadpleegd 4 oktober 2026
- KTEL Chania-Rethymno: busvertrek uit Chania, geldig vanaf 26 september 2026 · De vier dagelijkse ritten van Chania naar de haven van Kissamos om 08.15, 09.00, 10.30 en 15.30 uur, de enige terugrit om 18.30 uur die vertrekt na aankomst van de boten uit Balos en Gramvousa, en het ontbreken van een lijnbus over de onverharde weg · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Wikipedia: Gramvousa · De bouw van het fort tussen 1579 en 1584, het behoud van Gramvousa door Venetië bij de overgave van Kreta in 1669 samen met Souda en Spinalonga, de inname door Kretenzische opstandelingen in 1825 in Ottomaanse vermomming, de jaren van zeeroof en het ingrijpen van Britse en Franse schepen in 1828, de betekenissen tam en wild van Imeri en Agria Gramvousa, en de vertaling koekenpan van kaap Tigani · geraadpleegd 4 oktober 2026
- Kathimerini: Χανιά, η «ακτινογραφία» για τον τουρισμό (13 augustus 2019) · Het onderzoek van het MAICh en de Technische Universiteit van Kreta op het vliegveld van Chania met 2.050 ingevulde vragenlijsten, waaruit bleek dat een op de drie buitenlandse vakantiegangers bij Balos was geweest en de helft Elafonisi had bezocht · geraadpleegd 4 oktober 2026